دگرشیبی[۱] (انگلیسی: Unconformity) به یک سطح فرسایشی یا سطح غیرنهشتی گفته می‌شود که دو توده سنگ یا دو چینه با سن متفاوت را از هم جدا می‌کند و نشان‌دهنده ناپیوستگی در نهشته‌گذاری رسوب است. به صورت کلی، لایه قدیمی‌تر پیش از نهشته‌گذاری لایه جدیدتر در سطح زمین رخنمون یافته‌است ولی اصطلاح دگرشیبی برای توصیف هر نوع شکستگی در سابقه زمین‌شناسی سنگ‌های رسوبی به‌کار می‌رود. اهمیت زاویه‌ای دگرشیبی توسط جیمز هاتن نشان داده شد. وی نمونه‌هایی از دگرشیبی هاتن را در سال ۱۷۸۷ در جدبرا و در سال ۱۷۸۸ در سیکار پوینت یافت.

دگرشیبی هاتن در جدبرا، اسکاتلند، که توسط جان کلرک در ۱۷۸۷ تشریح و در ۲۰۰۳ عکس‌برداری شده‌است.

بر پایه قانون برهم‌چینی، سنگ‌های بالای یک دگرشیبی جوان‌تر از سنگ‌های زیر آن است (مگر در مواردی که توالی رسوبی واژگون شده‌است). دگرشیبی نشان‌دهنده گذشت زمان در شرایطی است که هیچ رسوبی در منطقه باقی نمانده‌است. سابقه محلی آن فاصله زمانی از بین رفته و زمین‌شناس باید از شواهد دیگری برای کاوش آن بخش از تاریخچه زمین‌شناختی آن منطقه استفاده کند. آن بخش از فاصله زمانی زمین‌شناختی که قابل دیدن نیست را وقفه یا نبود (hiatus) می‌نامند. این روش نوعی تاریخ‌گذاری نسبی است.

انواعویرایش

دگرشیبی موازیویرایش

 
دگرشیبی موازی

دگرشیبی موازی (Disconformity) نوعی دگرشیبی میان چینههای موازی سنگ‌های رسوبی است که نشان‌دهنده دوره‌ای از فرسایش یا عدم رسوب‌گذاری است. دگرشیبی موازی توسط عوارض فرسایش سطحی مشخص می‌شود. این نوع فرسایش می‌تواند کانال‌ها و خاک فسیلی را در سابقه سنگ بر جای بگذارد.

ناهمسازیویرایش

 
ناهمسازی

ناهمسازی (Nonconformity) نوعی دگرشیبی است که میان سنگ‌های رسوبی و سنگ‌های آذرین یا دگرگونی وجود دارد و در این حالت سنگ رسوبی در بالا قرار داشته و بر روی سنگ آذرین و دگرگونی که از پیش وجود داشته، نهشته شده‌است. به عبارت دیگر اگر لایه سنگی در زیر شکستگی از نوع آذرین بوده یا بر اثر فرایند دگرگونی بنیاد اولیه خود را از دست داده باشد، این نوع از دگرشیبی را ناهمسازی می‌نامند.

دگرشیبی زاویه‌ایویرایش

 
دگرشیبی زاویه‌ای

دگرشیبی زاویه‌ای (Angular unconformity) نوعی دگرشیبی است که در آن چینه‌های افقی سنگ رسوبی بر روی لایه‌های کج‌شده و فرسایش‌یافته قرار داشته و نوعی ناهمسازی زاویه‌ای را تشکیل می‌دهند که در آن لایه‌های بالایی به صورت افقی قرار گرفته‌اند. همه این توالی ممکن است بعداً بر اثر فعالیت‌های کوه‌زایی در آینده تغییر شکل یابد.

شبه‌همسازیویرایش

 
شبه‌همسازی

شبه‌همسازی (Paraconformity) نوعی دگرشیبی است که در آن چینه‌ها موازی بوده و هیچ فرسایش یا دگرشیبی سطحی مشخصی وجود ندارد و سطح رسوب‌گذاری ساده‌ای را نشان می‌دهد. این حالت را دگرشیبی غیرفرسایشی یا همسازی دروغین یا همشیب‌نما هم می‌نامند.

منابعویرایش

  1. فرهنگ جامع علوم زمین، انتشارات فرهنگ معاصر