رضاقلی‌میرزا ظلی

رضا قُلی میرزا ظِلّی قاجار (زاده ۱۲۸۵ ه.ش. تهران - درگذشته ۲۳ بهمن ۱۳۲۴ ه.ش.) خواننده و استاد موسیقی سنتی ایرانی بود. ظلّی در آواز از شاگردان اساتید بنامی چون اقبال‌آذر و عارف قزوینی است. برخی از آثار وی در سال ۱۳۱۱ و ۱۳۱۲ شمسی به کوشش آقای ساسان سپنتا ، به شیوه‌ی آنالوگ بر نوار ریل مغناطیسی ضبط شد.

رضاقُلی‌میرزا ظِلّی قاجار
رضاقلی‌میرزا ظِلّی قاجار
رضاقلی‌میرزا ظِلّی قاجار
اطلاعات پس‌زمینه
زاده۱۲۸۵ خورشیدی
تهران
درگذشته۲۳ بهمن ۱۳۲۴ (۳۹ سال)
تهران
بیماری سل
ژانرموسیقی سنتی
استاد(ها)علی‌قلی‌میرزا
اقبال‌آذر
عارف قزوینی

زندگی ویرایش

رضاقُلی میرزا ظِلّی قاجار در سال ۱۲۸۵ خورشیدی به‌دنیا آمد. پدرش احمدمیرزا ظِلّی قاجار از نوادگان علی میرزا ظل‌السلطان پسر فتحعلی شاه قاجار بود که هنگام کودکی وی درگذشت.[۱] رضاقلی زیر نظر برادر بزرگ‌ترش علی‌قلی میرزا پرورش یافت. هنگام تحصیل در دوره دوم متوسطه در اداره تلفن (مخابرات) استخدام شد و سپس به آموزگاری مشغول گردید. مدتی هم در مدرسه زرتشتیان تدریس کرد و سرانجام در بانک ملی ایران استخدام شد. او از جوانی صدایی خوش داشت و برحسب اتفاق در رشت با عارف قزوینی آشنا شد. این آشنایی سبب شد تا ضمن بهره‌مندی از صدای عارف با دستگاه‌های موسیقی ایرانی آشنا شود. ظلی مدتی هم نزد اقبال آذر تعلیم آواز دید. شهرت ظلی در حوالی دهه ۲۰ شمسی بود و به‌خاطر صدای خوش با چند تن از نوازندگان مشهور آن زمان آشنایی و همکاری هنری داشت.

آثار ویرایش

او صفحهٔ گرامافونی با ارسلان درگاهی ،احمد عبادی (سه‌تار) ، ابوالحسن صبا (ویولن) و مشیر همایون شهردار (پیانو) ضبط کرده‌است.

از جمله آوازهای او آواز اصفهانش است که محمدرضا لطفی در بروشور آلبوم بازسازی‌اش از این آواز دربارهٔ آن نوشته‌است: «این آواز در دورهٔ خودش یکی از آوازهای مورد توجه‌ی عام و خاص بود و تا به امروز، بیشتر خوانندگان مانند بنان و شجریان متأثر از آن بوده و هستند.»[۲]

به عقیده بسیاری از صاحب‌نظران[چه کسی؟] رضا قلی میرزا ظلی یکی از خوانندگانی‌ است که در آوازهایش بهترین تحریرها را ارائه داده‌است.[۳]

باوجود عمر کوتاهی که داشت آثارش در حد خوانندگان درجه‌ اولی چون طاهرزاده، قمرالملوک، اقبال‌آذر و ادیب خوانساری است.

درگذشت ویرایش

ظلی در حدود سال ۱۳۱۶ خورشیدی به بیماری سل ریوی دچار شد و پزشکان او را از خوانندگی منع کردند و بنا به تجویز آنان مدتی به شیراز و همدان رفت. ظلی توصیه پزشکان را گاهی نشنیده می‌گرفت و ناگزیر می‌خواند. در این مدت کنسرتی نیز همراه با تار علی اکبر شهنازی در تهران برگزار کرد. در دوره جنگ جهانی دوم بر اثر پیش‌روی بیماری سل جسم او بیش از پیش ضعیف شد. او در زمستان سال ۱۳۲۴ بر اثر سرماخوردگی شدید در بیمارستان بانک ملی در تهران بستری شد و سرانجام در ۲۳ بهمن ۱۳۲۴ در ۳۹ سالگی درگذشت. پیکر این هنرمند بزرگ در امامزاده عبدالله ری به خاک سپرده شد.

منابع ویرایش

  1. «زندگینامه: رضا قلی میرزا ظلی (۱۲۸۵–۱۳۲۴)». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۶ مارس ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۱۹.
  2. «زندگینامه: رضا قلی میرزا ظلی (۱۲۸۵–۱۳۲۴)». همشهری آنلاین. ۲۰۱۲-۱۱-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۲-۲۳.
  3. خالقی, روح‌الله. سرگذشت موسیقی ایران، جلد سوم. انتشارات ماهور.

پیوند به بیرون ویرایش