زبان‌های کچوا

(تغییرمسیر از زبان کچوا)

کِچوآ (Qhichwa, Qiĉwa, Quechua) نام خانواده‌ای از زبان‌های بومی سرخ‌پوستان آمریکای جنوبی است که بیشتر در رشته‌کوه‌های آند رواج دارد. کچوآ، پرگویشورترین زبان سرخ‌پوستی در قاره آمریکا است و شمار گویشوران آن از ۶ تا ۱۳ میلیون نفر برآورد می‌شود.

کچوا
Kechua / Runa Simi
اقوام:کچوا
پراکنش:مرکز کوه‌های آند شامل آرژانتین، بولیوی، کلمبیا، اکوادور، پرو و شیلی.
تبار:یکی از خانواده‌های زبانی جهان
زیرگروه‌ها:
کچوا ۱
کچوا ۲
ایزو ۱–۶۳۹qu
ایزو ۵–۶۳۹qwe
گلاتولوگquec1387[۱]
{{{mapalt}}}
نقشه پراکندگی کنونی زبان‌های کچوا

برخی از کچوآ-زبانان به این گروه زبانی اصطلاحاً «رونا سمی» (زبان مردم) می‌گویند. زبان‌های کچوآ از جنوب کلمبیا تا آرژانتین رواج دارند اما بیشتر گویشوران آن در پرو (۷/۷ میلیون نفر)، بولیوی (۲٫۹ میلیون) و اکوادور (۱٫۵ میلیون) هستند و کچوا در این سه کشور از وضعیت رسمی برخوردار است. تقریباً ۲۵٪ پرویی‌ها به یک زبان کچوآ صحبت می‌کنند.[۲][۳]

کچوآ در سده‌های ۱۵ و ۱۶ میلادی زبان اصلی امپراتوری اینکا بود و هم‌اینک نیز زبان میانجی آند مرکزی به‌شمار می‌آید. کچوآ با خط لاتین نوشته می‌شود. به خاطر نفوذ روزافزون زبان‌های اسپانیایی و پرتغالی، همواره از گستره و کاربرد کچوآ کاسته شده و می‌شود.

طبقه‌بندیویرایش

نیاکچوا
زبان کچوا
Central
Huaylay

Huaylas



Conchucos



Huánuco

Alto Pativilca



Alto Marañón



Alto Huallaga



Huancay

Yaru



Jauja–Huanca



Huangáscar–Topará





Pacaraos[نیازمند منبع]



زبان کچوا
Yungay
(Quechua II-A)
Central

Laraos



Lincha



Apurí



Chocos



Madean



Northern Peruvian

Inkawasi–Kañaris



Cajamarca




Chinchay
زبان کچوا
(Quechua II-B)

Ecuador–Colombia



Chachapoyas (Amazonas)



Lamas (San Martín)



Classical[نیازمند منبع]

quechua


Southern Quechua
(Quechua II-C)

Ayacucho


Cuzco–Collao

Cuzco



Northern Bolivia



Southern Bolivia




Santiago del Estero







نمونه زبانویرایش

فارسی گویش آیاکوچو گویش کوزکو گویش جنوبی کجوآ
آشامیدن upyay uhyay upyay
سریع utqa usqha utqha
کار کردن llamkay llank'ay llamk'ay
ما ñuqanchik nuqanchis ñuqanchik
(پسوند افزاینده) -chka- -sha- -chka-
روز punchaw p'unchay p'unchaw

منابعویرایش

  1. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Quechuan". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
  2. "Peru | Languages". Ethnologue. Dallas, Texas: SIL International. 2017. Retrieved 30 November 2017. Population total all languages: 7,734,620.
  3. "Peru | Country". Ethnologue. Dallas, Texas: SIL International. 2017. Retrieved 30 November 2017. Population 30,814,000 (2014 UNSD)

پیوند به بیرونویرایش