باز کردن منو اصلی

سونامی

امواج بسیار بزرگی که در اثر آتشفشان ها و زلزله های اقیانوسی اتفاق می افتد
امواج آبلرزه‌ای که در ۲۴ دسامبر ۲۰۰۴ به کرانهٔ ماله در جزایر مالدیو کوبید

امواج کشندی یا آب‌تاز، آبلرزه یا سونامی یکی از پدیده‌های جغرافیایی است. سونامی به لرزش شدید آب دریا گفته می‌شود که در پی زمین‌لرزه‌های زیر دریا پدید می‌آید. آبی که به لرزه درآمده به‌شکل موج‌های عظیم به کرانه‌ها رسیده و ویرانی به بار می‌آورَد. سونامی موقعی شروع می‌شود که حجم عظیمی از آب به‌سرعت مرتفع می‌شود. این حرکتِ سریع می‌تواند در نتیجهٔ یک زلزلهٔ زیرآبی رخ دهد یا بر اثر لغزیدن صخره، یا یک انفجار آتشفشانی یا هر حادثهٔ دیگری که انرژی زیادی دارد ایجاد گردد. شاید بد نباشد در مورد نقش سونامی و خطرات زیست محیطی آن کمی بنویسیم. سونامی باعث آلوده شدن آب های زیرسطحی و روسطحی مانند دریاچه های آبشیرین یا رودخانه ها و چاه های آب میشود . زمانیکه سونامی رخ میدهد فاضلاب های انسانی و حیوانی به دورن این آبها نفوذ کرده و آب آشامیدن را کاملا آلوده میکند . در زمان سونامی آب شرب تمیز برای ساکنان سیل زده در دسترس نیست و آشامیدن از آب های برکه ها یا چاه ها و حتی رودخانه ها باعث ورود انواع انگل ها و میکروب های کشنده بدرون بدن انسان میشود .

محتویات

واژه‌شناسیویرایش

بسیاری از سونامی‌ها در کرانه‌های ژاپن رخ می‌دهند و از اینرو واژه ژاپنی مربوط به این پدیده یعنی ( تسونامی) به زبان انگلیسی و از آن راه به بسیاری زبان‌های دیگر نیز راه یافته‌است.

غریاله واژهٔ فارسی بومی برای این پدیده در استان بوشهر است[نیازمند منبع] و پدیدهٔ غریاله در کرانه‌های خلیج فارس نیز دارای پیشینه است.

پدیداریویرایش

 
چگونگی پخش امواج آبلرزه

سونامی‌ها معمولاً پس از یک زمین‌لرزهٔ بزرگ (با حرکت رو به بالا)، فعالیت آتشفشانی زمین‌لغزه یا برخورد شهابسنگها پدید می‌آیند.[نیازمند منبع]

پس از سونامی‌ها معمولاً گسلهای بزرگی در بستر دریاها پدید می‌آیند. سرعت موج‌های آبلرزه‌ای گاه به بیش از ۸۰۰ کیلومتر در ساعت می‌رسد. سونامی سال ۱۷۸۸ لیسبون (پرتغال) با موج‌هایی به بلندی حدود ۱۸ متر به شهر هجوم برد و ساکنان آن شهر را در کام خود فروبرد. یکی از بزرگ‌ترین سونامی‌ها که در دسامبر سال ۲۰۰۴ میلادی در نزدیکی سوماترای اندونزی روی داد باعث ویرانی عظیم و کشته شدن پیرامون ۱۰۰٫۰۰۰ تن در جنوب آسیا شد.

در کتاب‌های تاریخ آمده که بندر بزرگ و پهناور سیراف در جنوب ایران تا سدهٔ چهارم هجری و عصر دیلمیان بندری آباد و پررونق بوده و ناگهان بر اثر زمین‌لرزه‌ای، قسمت بزرگی از شهر به زیر آب رفته که آثار آن هنوز هم مورد توجه باستان‌شناسان ایرانی و خارجی است. آیا غریاله سیراف را ویران کرد و به زیر آب برد پاسخ این سؤال را باید در پژوهش‌های آینده یافت.

در ۱۷ ژوئن سال ۹۸۷ میلادی (۱ تیر ٣۶۶ شمسی) و چهل سال بعد، گزارش‌هایی وجود دارند که امکان دارد مربوط به وقوع این پدیده در شهر سیراف باشند.[۱]

نگارخانهویرایش

پانویسویرایش

منابعویرایش

مأخذ بخشی از مطالب و همچنین واژهٔ فارسی آبلرزه:

  • فرهنگ بزرگ گیتاشناسی (اصطلاحات جغرافیایی)، مهندس عباس جعفری، انتشارات گیتاشناسی، تهران، چاپ دوم: ۱۳۷۲، دکتر اروین عندلیبی

پیوند به بیرونویرایش