باز کردن منو اصلی

مبارکشاه لرستانی ملقب به شاه‌خوشین لرستانی، یکی از رهبران نخستین یارسان در کوهدشت لرستان است که در قرن چهارم هجری می‌زیسته‌است. وی در میان یارسان نخستین کسی‌ست که دورهٔ کامل را دارد.

مبارکشاه لرستانی
زادروز قرن چهارم هجری
لرستان
درگذشت قرن پنجم هجری
شهرستان کوهدشت لرستان (بلوران)
آرامگاه در رودخانه گاماسیاب از نظرها پنهان می‌شود
محل زندگی لرستان
ملیت ایرانی
پیشه شاعر
لقب شاه خوشین لرستانی
مکتب یارسان
آثار دوره شاه خوشین
والدین ماما جلاله لرستانی (دختر میرزا آمانا لرستانی)

محتویات

زندگیویرایش

مبارکشاه لرستانی، ملقب به شاه‌خوشین، فرزند مامه جلاله و نوهٔ میرزا امان‌الله لرستانی بود. در سرانجام کتاب مقدس یارسان آمده‌است که وی از مادری باکره به‌مانند مسیح به‌دنیا آمده‌است. در سرانجام همچنین اشاره شده که شاه‌خوشین برای کسب علم به همدان هجرت کرد؛ و بعدها به زادگاه خویش بازگشت و در ۳۲ سالگی اظهار مظهریت خدا در خودش کرد. او در این خصوص چنین سرود:[۱]

از ابر بهاران بر آرم دمه رااز گرگ درنده بستان بره را
دبدبه جهان به نیم جو نخرمصراف جهان می‌شناسم همه را

شاه‌خوشین در ۶۱ سالگی، هنگام شنا در رود گاماسیاب فرومی‌رود، و طبق باور یارسان، روح از بدنش جدا شده و به کالبد دیگر می‌رود. شاه‌خوشین در میان یارسان به «زرده‌سوار» و «هزار سوار» نیز مشهور است؛ و این نظریه را تقویت می‌کند که وی جزو ملوک هزاراسپی (اتابکان لر) بوده‌است. در سرانجام، باباطاهر یکی از یاران شاه‌خوشین ذکر شده‌است؛ ولی نکته‌ای که بسیار آشکار است تأثیر شاه‌خوشین بر عرفان باباطاهر می‌باشد.[۱]

اشعاری از شاه‌خوشین به گورانی مانده‌است، که به «دورهٔ شاه‌خوشین» مشهور است.

پیش از شاه‌خوشین، کسانی همچون بهلول ماهی و بابا سرهنگ ظهور کردند؛ ولی هیچ‌کدام مانند شاه‌خوشین دورهٔ کامل نداشته‌اند. شاه‌خوشین را می‌توان از پیشگامان شعر و ادب ایرانی پس از حملهٔ اعراب دانست.

دیدار با باباطاهرویرایش

بر اساس نسخه دوره شاه خوشین و همچنین نسخه‌های دیگر نزد یارسان، شاه خوشین با یاران خود (که قلندر وار زندگی می‌کردند) بر باباطاهر مهمان می‌شود. به گفته مراد اورنگ شاه خوشین لرستانی فروغ ایزدی را در باباطاهر می‌بیند و به همین خاطر او را در جرگه یاران ویژه خود درمی‌آورد. در ابتدای نسخهٔ دوره شاه خوشین مقدمه‌ای دیده می‌شود که به نظر می‌رسد در قرن‌های بعدی، به احتمال قرون دوازدهم و سیزدهم هجری، نوشته شده باشد؛ در این مقدمه شرح ماجرای مهمان شدن شاه خوشین بر بابا چنین آمده‌است:[۱]

شاه چنی میردان شاه خوشین پَسَنچه الوند کوه دا شی و آرومن
خلق همدان آمان و پیشوازسر و مال کِردن گِشت و پای انداز
شاه واتش و خلق خاران ظاهروعدهی مهمانیم و یانه طاهر
شاه خوشین خوشنام قدم رنجه کِردتشریف و یانه باباطاهر بِرد
طاهر چه هیبت شاه آما وَ درچو سر یانه قاپیش کَت وَ سر
شاه پرسا طاهر اینه چیشن چیشفرق پیشانیت پی چی بین ریش
طاهر و آواز واتش وی وینهآو کَس هواخوات فرق او هوینه

نمونهٔ اشعارویرایش

اشعار وی به‌مانند فهلویات بر وزن هجایی و غالباً ۱۰ هجایی‌است.

پری شام کردن، پری شام کردنای رمه زنی پری شام کردن
خواجام دیارن اسپشان زردنخواجام خوشینا شفای گرد دردن
  • معنی: برای قرب به شاه‌خوشین است که چوپانی می‌کنم. سرورم پیدا و آشکار است و با آن اسب زردرنگش مشخص است.

سرورم شاه‌خوشین است که شفای همهٔ دردهاست.

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ دکتر نصرالله امامی. «نکاتی در مشرب عرفانی باباطاهر همدانی» (PDF).
  • نورعلی الهی، برهان‌الحق
  • صفی‌زاده بوره‌که‌ای، صدیق، پیران و مشاهیر اهل حق، چاپ نخست، تهران: حروفیه ۱۳۸۷
  • فخرایی، مصطفی، باباطاهر همدانی، تهران: آشیانهٔ کتاب، چاپ سوم، ۱۳۹۰
  • تولد شاه‌خوشین و ادعای خداییِ او پایگاه جامع فِرَق، ادیان و مذاهب