عبدالله هدایت

سیاست‌مدار ایرانی

عبدالله خان هدایت (زاده ۱۲۷۸–درگذشته ۱۳۴۷) ارتشبد نیروی زمینی شاهنشاهی و از مرداد ۱۳۳۴ تا ۲۴ اسفند ۱۳۳۹ نخستین رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران بود. او وزیر جنگ دوره پهلوی، سناتور و نخستین ارتشبد ایران بود.

عبدالله هدایت
Abdullah Hedayat.jpg
رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران ایران
مشغول به کار
مرداد ۱۳۳۴ – ۲۴ اسفند ۱۳۳۹
پادشاهمحمدرضا پهلوی
پس ازپست ایجاد نشده بود[پانویس ۱]
پیش ازسپهبد عبدالحسین حجازی
وزیر جنگ
مشغول به کار
۲۸ مرداد ۱۳۳۲ – مرداد ۱۳۳۴
نخست‌وزیرسرلشکر فضل‌الله زاهدی
و حسین علاء
پس ازمحمد مصدق
پیش ازسرلشکر احمد وثوق
مشغول به کار
۵ تیر – اسفند ۱۳۲۹
نخست‌وزیرسپهبد حاج‌علی رزم‌آرا
پس ازسپهبد مرتضی یزدان‌پناه
پیش ازسپهبد علی‌اصغر نقدی
مشغول به کار
(سرپرست)
۲۰ مهر ۱۳۲۳ - آذر ۱۳۲۳
نخست‌وزیرمحمد ساعد
پس ازسرلشکر محمدحسین فیروز
پیش ازابراهیم زند
اطلاعات شخصی
زاده۱۲۷۸ خورشیدی
تهران،
درگذشته۲۲ فروردین ۱۳۴۷
ملیتایرانی
محل تحصیلمدرسه توپخانه پواتیه
پیشهسیاستمدار
دیناسلام
خدمات نظامی
خدمت/شاخهنیروی زمینی شاهنشاهی ایران
درجهارتشبد

خانواده و تحصیلاتویرایش

عبدالله خان پسر غلامرضان خان مخبرالدوله (از نوادگان رضاقلی‌خان هدایت ادیب و تذکره‌نویس دوره قاجار) و ابتهاج‌الملوک، دختر میرزا اسماعیل‌خان اعتبارالسلطنه، بود.[۱] او از محصلانی بود رضا خان سردار سپه در خرداد ۱۳۰۲ که وزیر جنگ بود، برای تحصیل به مدارس نظامی فرانسه اعزام کرد. وی در مدرسه توپخانهٔ پواتیه تحصیل کرد.[۲]

فعالیتهای نظامی و اداریویرایش

هدایت در فروردین ۱۳۱۳ به درجه سرهنگ و بعد سرتیپی ارتقاء یافت.[۲] در کابینه محمد ساعد در سال ۱۳۲۳ که ابراهیم زند وزیر جنگ شد، او را معاون خود کرد و در ۲۲ تیر آن سال با این سمت به مجلس معرفی کرد. در سال ۱۳۲۹ در دولت رزم‌آرا به وزارت جنگ رسید.

هدایت از نظامیانی بود که با عضویت در کمیته نجات وطن به سرلشکر زاهدی پیوسته برای سرنگونی مصدق تلاش می‌کردند.[۳] هدایت اولین نظامی بود که درجه ارتشبدی گرفت. پس از کودتای ۲۸ مرداد در کابینهٔ تیمسار زاهدی وزیر جنگ و بعد از آن رئیس ستاد کل (سپس‌تر ستاد بزرگ‌ارتشتاران) شد. مدت کوتاهی سناتور شد.

محاکمه و اخراج از ارتشویرایش

هدایت دوبار به دلیل اختلاس از سوی دادگاه نظامی محاکمه شده و هر دوبار محکوم گردید. در محاکمه نخست در سال ۱۳۴۲ او به اتهام سوء استفاده در معامله ای ۱۲۰ هزار تومانی به دو سال زندان و و پرداخت ۱۲۰ هزار تومان در حق دولت محکوم شد. او در محاکمه دوم به دلیل دستور خرید یک چهل چراغ به افسر زیر دست خود و عدم پرداخت پول ان به افسر به محاکمه کشیده شده و یک سال به زندان رفت.[۲] [۴]

جستارهای وابستهویرایش

یادداشتویرایش

  1. پیش از ایجاد سمت «ریاست ستاد بزرگ‌ارتشتاران»، سمت «ریاست ستاد ارتش» وجود داشت که آخرین متصدی آن سرلشکر نادر باتمانقلیچ بود.

پانویسویرایش

  1. [۱]عبدالله هدایت، خاطرات عبدالله هدایت، مندرج در آینده، سال هفدهم، فروردین تا تیر ۱۳۷۰، شماره ۱-۴
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ دکتر باقر عاقلی (۱۳۸۶رضاشاه و قشون متحدالشکل، تهران: نشر نامک، ص. ۱۵۷، شابک ۹۶۴-۶۸۹۵-۰۵-۰
  3. یرواند آبراهامیان (۱۳۸۹ایران بین دو انقلاب، تهران: نشر مرکز، ص. ۲۵۱، شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۰۵-۳۸۹-۵
  4. بهزادی، علی، شبه خاطرات، تهران، ج۲، ص۶۰۳-۶۱۰، بی‌نا، ۱۳۷۵.