عدالت خدا

(تغییرمسیر از عدل (شیعه))

عدالت خدا اعتقاد به عادل بودن خدا در میان برخی از دین‌داران است. به معنای قضاوت و پاداش به حق است، یعنی باور به اینکه خداوند پاداش و جزای هیچ عملی را هرچند ناچیز و کوچک باشد ضایع نمی‌کند و بدون تبعیض به هر کس جزای عملش را خواهد داد. «عدل» یکی از اصول تشیع و معتزله است.

عدل در دیدگاه شیعهویرایش

دلیل انتخاب این اصل به عنوان یکی از اصول شیعه در اصل برداشت سیاسی و فلسفی از عدالت خداوند، نقش عقل عملی در تشخیص عدل و ظلم، و نیز حسن و قبح است؛ چرا که اهل‌سنت نیز به دادگری خداوند باور دارند.

این اصل به این معنی است که قضاوت عقل در مورد حسن و قبح و نیز عدل و ظلم معتبر است و نمی‌توان با اتصال رفتار شخصی (به‌ویژه سلطان یا خلیفه) به خداوند، ظلم وی را توجیه کرد و عقل را ناتوان از درک درست مفهوم حسن و قبح دانست.

البته برای مفهوم عقل در مباحث مختلف فلسفی، کلامی، فقهی و اصولی، و عرفی معانی متفاوتی وجود دارد و در این بحث، معنای منطقی و فلسفی عقل مد نظر قرار دارد.»[۱]

مطرح‌شدن این اصل در اعتقادات شیعه در پی اختلافات کلامی و فلسفی بین معتزله و اشاعره رخ داد. اهل‌سنت امروزی دربرداشت از اصل عدالت خداوند به اشاعره نزدیک‌اند و معتزله نیز پیروان رسمی ندارند.

یکی از اساسی‌ترین اثبات‌های علل اعتقاد به عدل در اصول مذهب شیعه، قسمت ابتدایی آیهٔ شماره ۲۸۶ سورهٔ بقره می‌باشد؛ که بدین صورت است: «لاَ یُکَلِّفُ اللّهُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَهَا» معنای «خداوند هیچ‌کس را تکلیف نمی‌کند، مگر به قدر توانایی او»[۲]

«فمن یعمل مثقال ذرة خیرا یره و من یعمل مثقال ذرة شرا یره»، «پس هر کس ذره‌ای کار خوب انجام دهد آن را خواهد دید و هر کس ذره‌ای کار بد بکند آن را خواهد دید.»[۳]

پانویسویرایش

  1. کار برد عقل در فقه از دیدگاه شیخ مفید رحمه الله، مجله حوزه، بهمن و اسفند1371، شماره54: لینک مقاله:[۱]
  2. [۲]
  3. ﴿فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ﴾(سورهٔ زلزلة-آیهٔ ۷)

منابعویرایش

  • مطهری، مرتضی، عدل الهی، انتشارات صدرا
  • عدالت، محمدی ری شهری