قرار (حقوق)

صفحهٔ ابهام‌زدایی در ویکی‌مدیا

قرار عبارت‌است از تصمیم قضایی، که از سوی مقام قضایی در طول تحقیقات مقدماتی و در مقام انجام دادن تحقیق و در موارد استثنایی در جریان محاکمه و رسیدگی دادگاه صادر می‌شود، این تصمیم ممکن است ناظر به متهم، سایر اشخاص، یا در مورد اشیاء و اموال آنان باشد.

در علم حقوق نیز قرار این‌گونه تعریف می‌شود: قرار عبارت است از تصمیم دادگاه در امر ترافعی که کلاً یا بعضاً قاطع دعوی و خصومت نباشد.[۱]

معنی لغویویرایش

قرار در لغت به معنی ثبات و استوار کردن، استحکام دادن، تعیین و تأکید است[۲] همچنین جا گرفتن، آرام گرفتن، یا بر جا شدن در جایی، آرامش، آسودگی، رأی یا حکمی که درباره مسئله یا امری صادر شود.[۳] ، حکم محکم تخلف ناپذیر نیز از معانی دیگر کلمه قرار می‌باشد[۴].

اقسام قرارویرایش

در امور حقوقی قرار(به لحاظ کلی) به صورت زیر دسته‌بندی می‌شود:

  1. قرار اعدادی یا مقدماتی
  2. قرار نهایی
  3. قرار موقتی یا قرار توقیفی
  4. قرار اجباری و الزام‌کننده یا تهدیدی

قرار اعدادی یا مقدماتیویرایش

قرارهایی هستند که برای رسیدگی به دلایل اصحاب دعوی و آماده کردن مقدمات صدور حکم صادر می‌شوند. عدول از این قرارها جایز است.

قرار نهاییویرایش

قراری است که دعوی را در حدود موضوع خود خاتمه می‌دهد و دادرس با صدور آن خود را برای صدور حکم آماده نمی‌کند. این قرار بدون ورود به ماهیت دعوی (رسیدگی شکلی) صادر می‌شود و دعوی را از دادگاه خارج می‌کند. این قرار گاهی به دنبال ایراد خوانده مبتنی بر عدم اهلیت خواهان یا عدم صلاحیت دادگاه و گاهی به دنبال استرداد دادخواست یا دعوی صادر می‌شود. قرار رد دعوی، قرار نهایی است.

  • انواع قرار نهایی عبارتند از:
  1. قرار منع پیگرد(تعقیب):اگر قاضی دادسرا به این نتیجه برسد که متهم عمل انتسابی را مرتکب نشده و دلایل برای توجه اتهام به او کافی نیست قرار منع پیگرد صادر می‌کند و نیز هنگامی که عمل متهم فاقد وصف کیفری است قرار منع پیگرد صادر می‌شود.
  2. قرار موقوفی تعقیب: اگر متهمی تحت تعقیب قرار گرفت، رسیدگی به اتهام او متوقف نمی‌شود مگر آنکه به موجب قانون توقف تحقیقات ضرورت پیدا کند. همانند قرار منع پیگرد تصمیم قاضی صادرکننده قرار باید به تأیید دادستان برسد و در صورت تأیید دادستان متهم حق دارد ظرف پنج روز از تاریخ ابلاغ نسبت به قرار شکایت کند.
  3. قرار مجرمیت:چنانچه تحقیقات دادسرا دلالت بر توجه اتهام به متهم داشته باشد قاضی رسیدگی‌کننده به پرونده با صدور قرار مجرمیت که مخاطب آن دادستان است از او می‌خواهد که با صدور کیفرخواست، متهم در دادگاه، محاکمه شود

قرار موقتی یا قرار توقیفیویرایش

این نوع قرارها برای حفظ حقوق یکی از اصحاب دعوی یا جلوگیری از تضییع حقوق وی صادر می‌شود و در اصل دعوا تأثیری ندارد.

مانند قرار تأمین خواسته یا قرار درخواست دستور موقت.
  • قرارهای موقتی عبارتند از:
  1. قرار عدم صلاحیت[۵]
  2. قرار امتناع از رسیدگی[۶]
  3. قرار اناطه[۷]

قرار اجباری و الزام کننده یا تهدیدیویرایش

در مواردی که موضوع تعهد عملی است که انجام آن جز وسیله شخص متعهد ممکن نیست، دادگاه می‌تواند به درخواست متعهدله در حکم راجع به اصل دعوی یا پس از صدور حکم، مدت و مبلغی را معین نماید که اگر محکوم علیه مدلول حکم قطعی را در آن مدت اجراء نکند، مبلغ مزبور را به ازای هر روز تأخیر به محکوم له بپردازد. یا در حکم قید شود که چنانچه ظرف دو ماه مبلغ حق کسب و پیشه یا تجارب را توزیع ننماید، حکم کان لم یکن تلقی گردد.[۸]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. جعفری لنگرودی، محمد جعفر. ترمینولوژِی حقوق. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  2. دهخدا، علی‌اکبر. لغتنامه دهخدا. ۱۰. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  3. عمید، حسن (۱۳۶۹). فرهنگ فارسی عمید. تهران. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  4. معین، محمد (۱۳۶۰). فرهنگ فارسی معین. چهارم. تهران: انتشارات امیرکبیر. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  5. ماده ۳۳ ق. ا. ت. د. ع. ا
  6. ماده‌های ۱۴ و ۴۶ ق. ا. د. ک
  7. ماده ۱۳ ق. ا. د. ک
  8. «قرار و انواع آن». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ ژوئن ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۴ اوت ۲۰۱۲.