باز کردن منو اصلی

محمد نخشب (۱۳۰۲ تهران۱۳۵۵ نیویورک) از فعالان سیاسی مذهبی در حکومت پهلوی دوم. پایه‌گذار نهضت خداپرستان سوسیالیست بود. وی به همراه حسین راضی، مهندس آشتیانی و... پایه‌گذار حزب مردم ایران گردید. نخشب به همراه اعضای نهضت خداپرستان سوسیالیست ابتدا به حزب ایران می‌پیوندند ولی پس از مدتی به دلیل اختلاف در خط مشی اجرایی، از این حزب جدا شده و حزب آزادی مردم ایران و سپس حزب مردم ایران را تأسیس می‌کنند.

محمد نخشب
Mohammad Nakhshab.JPG
شناسنامه
نام کامل محمد مکانیک - محمد نخشب
سرشناس به محمد نخشب
زادروز ۱۳۰۲
زادگاه تهران، ایران
تاریخ مرگ ۱۳۵۵
جایگاه مرگ واشینگتن مدفن: بهشت زهرای تهران مقبره ش. ۶۰۳، ایالات متحده آمریکا
دانش‌آموخته آمریکا دانشگاه نیویورک
اطلاعات سیاسی
حزب سیاسی حزب مردم ایران نهضت خداپرستان سوسیالیست جبهه ملی ایران
کارها ملی کردن صنعت نفت -نهضت مقاومت ملی - جبهه ملی آمریکا - کارمند سازمان ملل متحد

محتویات

تحصیلاتویرایش

نخشب دوران دبیرستان خود را در علمیه گذراند و در سال ۱۳۲۴ از دانشگاه تهران در رشته علوم سیاسی و حقوق با درجه لیسانس فارغ‌التحصیل شد سپس در سال ۱۳۳۷ فوق لیسانس اداری خود را گرفت و در سال ۱۳۴۲ با بورسیه سازمان ملل به دانشگاه نیویورک رفته دکترای علوم اداری را اخذ نمود.

فعالیت پس از نهضت ملی شدن نفتویرایش

در شب بعد از کودتای ۲۸ مرداد حزب مردم ایران که در آن زمان جمعیت آزادی مردم ایران نام داشت، جلسه‌ای تشکیل می‌دهد و از دکتر محمد مصدق اعلام پشتیبانی می‌کند. ایدهٔ اولیه ایجاد تشکلی برای مقابله با کودتا به ذهن محمد نخشب می‌رسد و با مذاکراتی که با سید رضا زنجانی با حضور حسین شاه‌حسینی و ابراهیم کریم آبادی انجام گرفت، توانستند قدم‌های نخست را در بعد از کودتا بردارند. هسته اولیه تشکیل دهنده نهضت مقاومت ملی شامل محمد نخشب، حسین شاه‌حسینی و سید رضا زنجانی و ابراهیم کریم آبادی بودند. پس از مدتها فعالیت نخشب، دستگیر می‌شود. اما پس از آزادی راهی آمریکا شده و در سازمان ملل مشغول کار می‌گردد. نخشب به اتفاق مصطفی چمران، ابراهیم یزدی، علی شایگان، قطب زاده جبهه ملی ایران در آمریکا را پایه ریزی کرد. محمد نخشب در ایجاد کنفدراسیون دانشجویان ایرانی و انجمن اسلامی دانشجویان ایرانی در آمریکا فعال بود. وی نماینده جبهه ملی سوم در شعبه آمریکای کنفدراسیون دانشجویان ایرانی بود.

عقایدویرایش

وی نخستین ایرانی بود که برای تلفیق شیعه با سوسیالیسم اروپایی کوشش کرده‌است. وی در نوشته‌های خود به صراحت از جنبش‌های چپ منهای مارکسیسم دفاع می‌کرد.

پنج کتابچه تحت عناوین بشر مادی، نزاع کلیسا و ماتریالیسم، حزب چیست؟، ایران در آستانه یک تحول بزرگ، فرهنگ واژه‌های اجتماعی از اوست. اثر دیگر و کتاب قانون و اخلاق[۱] یا مقدمه‌ای از سوسیالیست‌ها است. در سال 1348 كتابی با عنوان فردای جهان یا نقدی بر كتاب نزاع كلیسا با ماتریالیسم توسط عبدالكریم كریم در 67 صفحه در تبریز انتشار یافت.

نخشب و دوستانش، مجله‌ای با عنوان برای ترقی ایران (دوهفته نامه) را نیز راه انداختند.

محمد نخشب تا پایان عمر همچنان بر باورهای مذهبی-سوسیالیستی خود پایبند بود و وی دارای خط مشی سکولار و مخالف دخالت دولت در دین بود. وی در سال ۱۳۵۵ بر اثر سکته قلبی در متروی نیویورک درگذشت.

نخشب معتقد بود که نه عدالت بدون آزادی و دموکراسی تحقق پذیر است و نه آزادی و دموکراسی، بدون برابری و عدالت اجتماعی از روی کاغذ به عمل می‌آید.[۲]

محمد نخشب در مقدمه بشر مادی می‌نویسد: شاید تصور شود من می‌خواهم از یك سیستم قدیمی دفاع كنم یا از تحولی كه اجتماع ما در آستانه آن است، جلوگیری كنم. بر عكس، نه تنها این طور نیست، بلكه نویسنده این حقایق به طور جدی و غیرقابل گذشت طرفدار یك تحول عمیق و اساسی سوسیالیستی است.[۳]

محمد نخشب در نوشته‌های خود به صراحت از جنبش‌های چپ منهای ماركسیسم، دفاع كرده و اصطلاحات مختلفی مانند دیالكتیك، انحلال مالكیت خصوصی بر ابزار تولید و غیره را در نوشته‌های خود با سهولت به كار می‌برد. به باور نخشب واژه اجتماعی كه از این تاریخ در مباحث ایدئولوژیك جای بزرگی خواهد داشت سوسیالیسم بر پایه طرز تفكر خداپرستی است.[۴] در نگاه محمد نخشب این نوع از سوسیالیسم كه می‌بایست در یك جامعه خداپرست و اخلاقی تحقق یابد، سوسیالیسم تحققی نام گرفته بود كه در برابر سوسیالیسم تخیلی و علمی اروپایی‌ها و كمونیست‌ها بود.

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. ج 1، تهران، 1325 ش در 63 صفحه
  2. روزنامه شرق ویژه نامه محمد نخشب
  3. بشر مادی (تهران ، 1330)، ص 12
  4. مجموعه آثار محمد نخشب ، ص 274

منابعویرایش

  • ارواند آبراهامیان (۱۳۷۷ایران بین دو انقلاب، ترجمه توسط احمد گل‌محمّدی، محمّدابراهیم فتّاحی، نشر نی، شابک ۹۶۴-۳۱۲-۳۶۳-۴
  • مجله گفتگو، ش ۲۹، پاییز ۷۹، مقاله: الگوهای نوآوری سیاسی در ایران، نگاهی به تجربه نهضت خداپرستان سوسیالیست، مراد ثقفی.
  • فعالیت‌های سیاسی-اجتماعی نخشب، روح‌الله بهرامی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۳.
  • جنبش دانشجویی دو دهه ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰، ابراهیم یزدی، تهران، نشر قلم، ۱۳۸۲.

پیوند به بیرونویرایش