موسی بن عقبه

ابومحمد موسی بن عقبه بن ابی عیاش قرشی از موالیان آل زبیر، در مدینه متولد شد و در سال ۱۴۱ هجری درگذشت. از سیره نویسان و از ثقات حدیث است.[۱]

موسی بن عقبه
زادهٔنامعلوم
مدینه
درگذشت۱۴۱ ه.ق
مدینه
ملیتعرب (قرشی)
دیگر نام‌هاابومحمد، ابن عقبه
شناخته‌شده برایصغار تابعین، فقیه، محدث، مورخ
پیشینه علمی
شاخه(ها)فقه، علم حدیث، سیره نبوی
تأثیر گرفته ازابن شهاب زهری، نافع مولی ابن عمر، عروة بن زبیر
تأثیر گذار برمالک بن انس،سفیان ثوری، سفیان بن عیینه، عبدالله بن مبارک

تاریخ تولدویرایش

منابع تاریخ تولد وی را ذکر نکرده‌اند، تنها بنا بر گفته خودش در سال ۶۸هجری هنگامی که عبدالله ابن عمر در مکه حج می‌گزارد، او را دیده‌است،[۲] پس بنا به نقل او این دیدار در زمانی صورت گرفته‌است که در سن نوجوانی و واجد شرایط انجام حج بوده‌است.

درک او از صحابهویرایش

موسی بن عقبه از صغار تابعین شمرده می‌شود. تعدادی کمی از اصحاب همچون ابن عمر و جابر، انس بن مالک را درک کرده‌است. او از دیگر صحابی زن ام خالد یعنی همسر زبیر بن عوام حدیث نقل کرده‌است. بخاری در صحیح خود و احمد در مسندش از موسی بن عقبه روایتی را که راوی آن ام خالد بوده‌است، نقل کرده‌اند.[۳]

او تعداد زیادی از بزرگان تابعین را دیده‌است از جمله علقمه بن وقاص اللیثی، ابو سلمه بن عبدالرحمان، سالم بن عبدالله بن عمر و برادرش حمزه، عبدالرحمان بن هرمز الاعرج، نافع بن جبیر بن مطعم، نافع، مولی ابن عمر، و عروه بن زبیر، عکرمه مولی ابن‌عباس، زهری، عبدالله بن ذکوان، محمد بن منکدر و عطاء السلیمی.[۴] همان‌طور که از عبدالله بن دینار، محمد بن یحیی بن حبان و حمزه بن عبدالله بن عمر نیز روایت شده‌است.

تالیفاتویرایش

در منابع از موسی بن عقبه غیر از کتاب المغازی او اثر تألیفی دیگری ذکر نشده‌است. کتابی که به واسطه آن مشهور گردید و از اولین کسانی است که به نوشتن سیره و مغازی پرداخته‌است. هرچند که کتاب او از بین رفته‌است ولی در آثار نویسندگان بعد از او از این کتاب نام برده شده‌است.

دیدگاه علما دربارهٔ اوویرایش

موسی بن عقبه و کتاب المغازی وی از نظر دانشمندان بسیار مورد توجه بوده‌است. بسیاری از دانشمندان به او اعتماد دارند و نسبت به صداقت و امانتداری او مطمئن بوده‌اند. از جمله کسانی که او را تحسین می‌کردند مالک بن انس است که می‌گوید: "بر شما باد به کتاب المغازی مرد صالح، موسی بن عقبه، چرا که از مغازی او صحیحتر یافت نشود. "و باز از او نقل است که: بر شما باد به المغازی موسی بن عقبه، زیرا او ثقه و قابل اعتماد است،[۵] سفیان بن عیینه هم گفته‌است: «من به خاطر موسی بن عقبه به مدینه می‌آمدم و وقتی او فوت کرد، مدینه را ترک کردم.»[۶] و ذهبی در مورد او گفته: «او ثقه و مورد اعتماد و کثیر الحدیث بود.» نووی اظهار داشته‌است که علما «بر ثقه بودن او اتفاق نظر داشتند و بخاری و مسلم از او روایت کرده‌اند.»[۷] او همچنین می‌گوید: "او قابل اعتماد بود و از صغار تابعین.[۸] ابن حجر عسقلانی درباره‌اش می‌گوید: «او فقیهی امین است در المغازی».[۹]

مرگ اوویرایش

همه منابع درگذشت او را در سال۱۴۱ هجری قمری و در مدینه می‌دانند و در همان‌جا به خاک سپرده شده‌است.

منابعویرایش

  1. العجلی، معرفة الثقات ج 2 ص 305. البستی، مشاهر علماء الأمصار، ص 80.
  2. الطبری، تاریخ الأمم والملوک، ج 2 ص 782.
  3. الذهبی، سیر أعلام النبلاء ج 6، ص 114.
  4. الذهبی، سیر أعلام النبلاء ج6، ص 115.
  5. تهذیب الکمال ج3 ص1391. سیر أعلام النبلاء ج6 ص115، الذهبی، تاریخ الإسلام ج1 ص134.
  6. ابن أبی حاتم: الجرح والتعدیل، 8/154.
  7. تهذیب الاسماء واللغات ج 2 ص 117.
  8. میزان الاعتدال، ج 4 ص 124
  9. تقریب التهذیب ج 2 ص 286.