باز کردن منو اصلی

مختصات: ۳۷°۲۳′۳۱″شمالی ۶۱°۲۰′۴۳″شرقی / ۳۷٫۳۹۱۹۳۳°شمالی ۶۱٫۳۴۵۳۵۳°شرقی / 37.391933; 61.345353

نبرد دندانقان
بخشی از درگیری‌های سلجوقیان و غزنویان
Gaznaly-seljuk Dandanaqan.jpg
صحنه‌ای از نبرد دندانقان
تاریخ۲۳ مه ۱۰۴۰
مکاندندانقان، نزدیک به مرو
نتیجه پیروزی سلجوقیان[۱]
طرفین درگیر
غزنویان سلجوقیان
فرماندهان و رهبران
سلطان مسعود غزنوی چغری‌بیگ
طغرل‌بیگ
قوا
۵۰ هزار نفر
۶۰[۲] یا ۱۲[۳] پیل جنگی
۲۰ هزار نفر
تلفات
نامعلوم اما احتمالاً بسیار سنگین نامعلوم

نبرد دَندانَقان نبردی بود که در سال ۱۰۴۰ میلادی میان سلجوقیان و پادشاهی غزنوی روی داد و به پیروزی سلجوقیان انجامید. در نتیجه این نبرد، چیرگی غزنویان بر خراسان پایان یافت.[۴]

نبرد دندانقان میان سلطان مسعود غزنوی با طغرل سلجوقی روی داد و مسعود شکست خورد (۸ رمضان ۴۳۱ هَ. ق).[۵] در نتیجه آن حکومت سلجوقیان بر ایران آغاز شده و دست‌اندازی آنها به سایر ایالات ایران تسهیل شد. در پی این نبرد حکومت غزنوی توانایی توسعه طلبی را از دست داده و منحصر در غزنه و نواحی اطراف آن شد. بیهقی که خود این رویداد را به چشم دیده شرح آن را در تاریخ مسعودی آورده‌است.

دندانقانویرایش

دَندانقان شهری بود در نواحی مرو. در لغتنامه دهخدا به نقل از منابع کهن آمده‌است که: دندانقان، شهرکیست [به خراسان] اندر حصاری، مقدار پانصد گام درازی اوست اندر میان بیابان و بیرون از وی منزلگاه کاروان است. (حدود العالم). شهرکیست در نواحی مرو شاهجان میان سرخس و مرو و فعلاً خراب است و جز یک رباط و یک مناره از آن باقی نمانده‌است. (از معجم البلدان). شهری به ناحیهٔ مرو شاهجان بوده‌است به فاصلهٔ ده فرسنگی جنوب غربی آن بر جادهٔ بین مرو و سرخس کوچک ولی مستحکم.

طوایف غز آن را در ۵۵۳ هَ.ق. تاراج کردند، یاقوت (قرن ۷ هَ. ق). ویرانه‌های آن را دیده‌است.[۶] بیهقی می‌نویسد: «چون به دندانقان هزیمت افتاد و ما را این حال پیش‌آمد خبر یافتم که حال این محمدآباد چنان شد که جفت واری زمین به یک من گندم می‌فروختند و کس نمی‌خرید.»[۷]

 
امپراتوری سلجوقی در سال ۱۰۹۲، محل نبرد دندانقان در این نقشه با تاریخ ۱۰۴۰ نشان داده شده‌است.

این شهر به علت نبرد سال ۵۳۳ میان سنجر و غزان تخریب شد و عده زیادی از اهالی آن به قتل رسیدند و گروهی نیز ناچار به مهاجرت شدند. طوفان شن و پیشروی ماسه‌ها را نیز در متروک شدن این شهر مؤثر دانسته‌اند. امروزه بخشی از خرابه‌های دندانقان با نام داش‌رباط به صورت پهنه‌ای پوشیده از آجر و نیز چند چاه خشک در حاشیه جاده سرخس-تجن-مرو مشهود است.[۸]

منابعویرایش

  1. Grousset, Rene, The Empire of the Steppes: A History of Central Asia , (Rutgers University, 2002), 147.
  2. Christian, David, A history of Russia, Central Asia, and Mongolia , (Wiley-Blackwell, 1998), 373.
  3. C.E. Bosworth, The Ghaznavids:', (Edinburgh University Press, 1963), 115.
  4. Grousset, Rene, The Empire of the Steppes: A History of Central Asia , (Rutgers University, 2002), 147.
  5. لغتنامه دهخدا: دندانقان.
  6. از دائرةالمعارف فارسی
  7. تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۶۲۲.
  8. "دندانقان". 2016. Rch.Ac.Ir. Accessed December 11 2017. [۱].