سلسله یا نهضت شیعی نوربخشیه یکی از دو شعبه منشعب شده سلسله کبرویه می‌باشد. سلسله نوربخشیه به طرفداران سیدمحمدتقی نوربخش گفته می‌شود. سلسله کبرویه در دوره حکومت تیموریان توسط محمد قاینی معروف به سید محمد نوربخش خراسانی موجودیت یافت.[۱] [۲]

خانقاه شاه حمدان سرینگر، کشمیر مرکز بسیاری از مسلمانان نوربخش در کشمیر بوده است.

نوربخشیه همانند حروفیه یک گرایش انقلابی را با شعار مهدویت در افق سیاسی تیموریان نمایان کرد. این نهضت توسط عده‌ای از کبرویهُ خراسان و علیه سلطان وقت شاهرخ گوکانی تیموری شکل گرفت. در طی این قیام سید محمد نوربخش ادعای مهدویت کرد، اما توسط نیروهای شاهرخ شاه سرکوب شدند.[۳] خواجه اسحاق ختلانی نیز در قیام وقت شرکت کرده، ولی پس از شکست، محبوس میشود و به امر شاهرخ در ۸۲۶ به قتل می‌رسید.[۱]


سیدمحمد نوربخش و جانشینانش که در نشر مذهب شیعه در قرن نهم و بعد از آن سهم بسیار داشتند، مقدّم بر صفویه در فکر و تأسیس حکومت صوفی شیعی بودند.

از جمله سلسله‌هایی که نسبت اصلی خود را به نوربخشیه می‌رسانند، سلسله اویسی است. [۴]

مجسمه میر حیدر آمل

در میان بزرگان نوربخشیه باید از صوفی و فقیه بزرگ شیعی ایرانی، سیدحیدر آملی (متوفی پس از ۷۸۲)، نام برد که بصراحت اتحاد تصوف و تشیع را مطرح کرده است. او در اکثر آثار خویش، خصوصاً در جامع الاسرار، با مخاطب قرار دادن شیعه رسمی (شیعه ظاهری) و صوفیه ثابت می‌کند که شیعه و صوفیه حقه مرجع و مأخذ واحدی دارند. [۵]

حاجی پیرزاده نائینی، جهانگرد قاجاریه

یکی از دیگر بزرگان نوربخشیه حاج عبدالوهاب نایینی می‌باشد که مزارش در باغ مصلای نائیین که به دستور شاه قاجاریه ساخته شده می‌باشد. او پدر بزرگ حاجی پیرزاده نائینی که یکی از دیگر عارفان روشنفکر نوربخشیه و از جهانگردان و رجال دوران قاجاریه بود می‌باشد. .

جستارهای وابستهویرایش

میر سید علی همدانی

حاجی پیرزاده نائینی

پانویسویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «نوربخشیه حامدالگار ترجمه محمودرضا اسفندیار ـ جمشیدجلالی شیجانی». اطلاعات حکمت و معرفت. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۳ فوریه ۲۰۱۳.
  2. حیدر بن علی آملی، تفسیرالمحیط الاعظم و البحرالخضم فی تأویل کتاب اللّه العزیزالمحکم، چاپ محسن موسوی تبریزی، تهرانی ۱۴۱۶/۱۹۹۵.
  3. عبدالحسین زرین‌کوب، روزگاران، ۶۳۱.
  4. سید حیدر آملی. «نوربخشیه». wikifeqh.ir.
  5. حیدر بن علی آملی، جامع الاسرار و منبع الانوار، ج۱، ص۴، چاپ هانری کور بن و عثمان اسماعیل یحیی، تهران ۱۳۶۸ ش.

منابعویرایش

زرین‌کوب، عبدالحسین (۱۳۹۰). روزگاران. تهران: مهارت. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک); پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)