تفاوت میان نسخه‌های «هریوا»

ویرایش
جز
برچسب‌ها: ویرایش با تلفن همراه ویرایش با مرورگر تلفن همراه ویرایش‌گر دیداری
(ویرایش)
|era=[[تاریخ باستان|دوران باستان]]
|capital=*[[آرتاکوانا]] <small>(۵۳۰ پیش از میلاد-۳۳۰ پیش از میلاد)</small>
* [[هرات]] <small>(۳۳۰ پیش از میلاد–قرن سوم پیش از میلاد)</small>
|title_leader=
|image_map=
|today={{Flag|Afghanistan}}{{سخ}}{{Flag|Iran}}{{سخ}}{{Flag|Turkmenistan}}
}}
'''هَریوا''' ([[اوستایی]]: ''هَرَئیووا'' Haraēuua؛ [[پارسی باستان]]: ''هَرَیوا'' Haraiva؛ [[زبان یونانی باستان|یونانی باستان]]: ''آرئیا'' Ἀρεία (نباید با نام یونانی [[آریانا|آریانه (Arianē)]] اشتباه شود)؛ [[زبان لاتین|لاتین]]: ''آریا'' Aria <ref>مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، [[:w:la:Aria (regio Asiae)|آریا]]، ویکی‌پدیای لاتینی، دانشنامهٔ آزاد. (بازیابی در ۲۲ دسامبر ۲۰۰۸).</ref>) سرزمینی باستانی واقع در درهٔ حاصلخیز [[هریرود]] {{به یونانی|Ἄρειος آرئیوس}} بوده‌است.
 
این سرزمین که نامش را نیز از هریرود گرفته در قدیم بسیار حاصلخیز و هم مرکز شراب‌سازی بوده‌است. [[بطلمیوس]] موقعیت هریوا را در جنوب [[مرو]] و [[باختر (بلخ)|باختر]]، در شرق [[پارت]] و بیابان [[کارامانیا]]، شمال [[زرنگ (ساتراپی)|زرنگ]] و غرب [[پاراپامیز]] آورده استآورده‌است و بنابراین مشتمل بر تقریباً [[ولایت هرات]] امروزی در [[افغانستان]] می‌شده استمی‌شده‌است. پایتخت آن قبل از حملهٔ [[اسکندر مقدونی]] به [[ایران]]، [[آرتاکوآنا]] {{به یونانی|Ἀρτακόανα}} بوده‌است. باشندگان هریوا را [[هروی]] می‌نامند.
 
== ورود آریایی‌ها ==
[[هروی‌ها]] (به یونانی: [[آرین‌ها]]) دسته‌ای از تیره‌های [[آریایی]] بودند که در هزارهٔ دوم پیش از میلاد، زادبوم خود در [[آسیای مرکزی]] را رها کرده و از ناحیهٔ رودخانهٔ [[آمودریا]] (اکسوس یا جیحون) به داخل [[فلات ایران]] روی آوردند و در سرزمینی بارور، پیرامون درهٔ حاصلخیز [[هریرود]] (به لاتینی: Arius) جای گرفتند. نام سرزمینشان را به نام این رودخانه، هریوا نامیدند، که کم و بیش با [[ولایت هرات]] امروزین همانند است. واژه هرَی از زبان ایرانی باستان هَرَیو آمده که به معنی «پُرشتاب» است.<ref>[http://www.iranicaonline.org/newsite/ دانشنامه ایرانیکا، سرواژه هرات]{{پیوند مرده|date=سپتامبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot }}</ref>
 
[[هروی‌ها]] (به یونانی: [[آرین‌ها]]) دسته‌ای از تیره‌های [[آریایی]] بودند که در هزارهٔ دوم پیش از میلاد، زادبوم خود در [[آسیای مرکزی]] را رها کرده و از ناحیهٔ رودخانهٔ [[آمودریا]] (اکسوس یا جیحون) به داخل [[فلات ایران]] روی آوردند و در سرزمینی بارور، پیرامون درهٔ حاصلخیز [[هریرود]] (به لاتینی: Arius) جای گرفتند. نام سرزمینشان را به نام این رودخانه، هریوا نامیدند، که کم و بیش با [[ولایت هرات]] امروزین همانند است. واژه هرَی از زبان ایرانی باستان هَرَیو آمده که به معنی «پُرشتاب» است.<ref>[http://www.iranicaonline.org/newsite/ دانشنامه ایرانیکا، سرواژه هرات]{{پیوند مرده|date=سپتامبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot }}</ref>
 
== هریوا در اوستا ==
 
هریوا در فَرگَرد نخست [[وندیداد]] [[اوستا]] به نام ''هَرویو'' (Harôyu) آمده‌است که «ششمین سرزمین و کشور نیکی که من، [[اهورامزدا]]، آفریدم هرویو و دریاچه‌اش بود.»
 
== دوران‌های ماد و هخامنشیان ==
 
در سده‌های واپسین هفتم و آغازین ششم پیش از میلاد، هریوا بدست دولت [[ماد]] افتاد و پس از انقراض دولت ماد بدست [[کورش بزرگ]]، یکی از [[ساتراپی]]های [[هخامنشیان]] به‌شمار می‌رفت. نام هریوه در فهرست سرزمین‌های تابع هخامنشیان در تمام سنگ‌نوشته‌های بجای‌مانده از دورهٔ [[داریوش بزرگ]] و [[خشایارشا]] آمده‌است. بگفتهٔ [[بطلمیوس]] گیتی‌شناس یونانی، مرکز فرمانروایی هخامنشیان در هریوا، در [[آرتاکوآنا]] بوده‌است. [[هرودت]] تاریخ‌دان یونانی نیز در کتاب سومش هروی‌ها را در فهرست مالیات دهندگان ایران آورده‌است.
 
== دوران اسکندر ==
به گفتهٔ تاریخ‌دان یونانی [[هرودت]]، [[اسکندر مقدونی]] در ۳۳۰ قبل از میلاد، آرتاکوانا، مرکز ساتراپی هریوه را گشود. ساتراپ (والی) هریوه در آن زمان [[ساتی برزن]] نام داشت. اگر چه باشندگان هریوا بسختی مقاومت کردند اما سپاهیان اسکندر موفق به فتح شهر شده و آن را ویران و بیش از نیمی از باشندگان آن را بقتل رسانیدند. اسکندر سپس شهر را آباد کرد و نام آن را «اسکندریه آریانا» {{به یونانی|Αλεξάνδρεια, η Αρειανή الکساندرئیا آرئیانه}} <ref>مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، [[:w:la:Artacoana|آرتاکوانا]]، ویکی‌پدیای لاتینی، دانشنامهٔ آزاد. (بازیابی در ۲۲ دسامبر ۲۰۰۸).</ref><ref>وب‌گاهوبگاه [http://www.alexanderofmacedon.info/greek/GLOSSARY1gr.htm اسکندر مقدونی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229160526/http://www.alexanderofmacedon.info/greek/GLOSSARY1gr.htm |date=۲۹ دسامبر ۲۰۰۸ }}، سرواژهٔ Αρτάβαζος، سطر ۲۲م (به زبان یونانی، بازیابی در ۲۲ دسامبر ۲۰۰۸).</ref> یا بطور ساده‌تر «اسکندریه آریا» نهاد.
 
به گفتهٔ تاریخ‌دان یونانی [[هرودت]]، [[اسکندر مقدونی]] در ۳۳۰ قبل از میلاد، آرتاکوانا، مرکز ساتراپی هریوه را گشود. ساتراپ (والی) هریوه در آن زمان [[ساتی برزن]] نام داشت. اگر چه باشندگان هریوا بسختی مقاومت کردند اما سپاهیان اسکندر موفق به فتح شهر شده و آن را ویران و بیش از نیمی از باشندگان آن را بقتل رسانیدند. اسکندر سپس شهر را آباد کرد و نام آن را «اسکندریه آریانا» {{به یونانی|Αλεξάνδρεια, η Αρειανή الکساندرئیا آرئیانه}} <ref>مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، [[:w:la:Artacoana|آرتاکوانا]]، ویکی‌پدیای لاتینی، دانشنامهٔ آزاد. (بازیابی در ۲۲ دسامبر ۲۰۰۸).</ref><ref>وب‌گاه [http://www.alexanderofmacedon.info/greek/GLOSSARY1gr.htm اسکندر مقدونی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229160526/http://www.alexanderofmacedon.info/greek/GLOSSARY1gr.htm |date=۲۹ دسامبر ۲۰۰۸ }}، سرواژهٔ Αρτάβαζος، سطر ۲۲م (به زبان یونانی، بازیابی در ۲۲ دسامبر ۲۰۰۸).</ref> یا بطور ساده‌تر «اسکندریه آریا» نهاد.
 
== دوران‌های سلوکیان و اشکانیان ==
بعد از مرگ اسکندر (در سال ۳۲۳ ق. م.)، هریوا جزئی از قلمرو [[سلوکیان]] درآمد. تا اینکه بعد از سال ۲۴۰ ق.م. دو سرزمین همسایهٔ هریوا یعنی [[باختر (بلخ)|باختر]] و [[پارت]] از اربابان مقدونی مستقل شدند. در این زمان هریوا جزئی از قلمرو [[دولت یونانی باختری]] نوبنیاد درآمد. در بین سال‌های ۲۰۸ و ۱۹۰ ق.م. [[آنتیوخوس سوم]] (ملقب به کبیر) پادشاه سلوکی توانست قلمروش را تا سرزمین‌های شرقی گسترش دهد و دوباره هریوا بدست سلوکیان افتاد. در سال ۱۶۷ ق.م. [[مهرداد یکم]] پادشاه مقتدر [[اشکانی]] با شکست دادن [[اوکراتید]] هریوا و برخی از سرزمین‌ها را از سلوکیان گرفت. ازین به بعد هریوا جزئی از قلمرو [[اشکانیان]] باقی‌ماند.
 
بعد از مرگ اسکندر (در سال ۳۲۳ ق.م.)، هریوا جزئی از قلمرو [[سلوکیان]] درآمد. تا اینکه بعد از سال ۲۴۰ ق.م. دو سرزمین همسایهٔ هریوا یعنی [[باختر (بلخ)|باختر]] و [[پارت]] از اربابان مقدونی مستقل شدند. در این زمان هریوا جزئی از قلمرو [[دولت یونانی باختری]] نوبنیاد درآمد. در بین سال‌های ۲۰۸ و ۱۹۰ ق.م. [[آنتیوخوس سوم]] (ملقب به کبیر) پادشاه سلوکی توانست قلمروش را تا سرزمین‌های شرقی گسترش دهد و دوباره هریوا بدست سلوکیان افتاد. در سال ۱۶۷ ق.م. [[مهرداد یکم]] پادشاه مقتدر [[اشکانی]] با شکست دادن [[اوکراتید]] هریوا و برخی از سرزمین‌ها را از سلوکیان گرفت. ازین به بعد هریوا جزئی از قلمرو [[اشکانیان]] باقی‌ماند.
 
== دوران ساسانیان ==
هرات در دورهٔ [[ساسانیان]] در سنگ‌نبشته‌ای در [[کعبه زردشت]] واقع در [[نقش رستم]] به نام [[هریو]] (Harēv) و در فهرست پایتخت‌های استان‌های امپراتوری ساسانیان به [[پهلوی (زبان)|زبان پهلوی]] به نام ''هری'' (Hariy) یاد شده‌است..<ref>{{یادکرد وب|نشانی = http://www.iranicaonline.org/newsite|عنوان = HERAT, ii.HISTORY, PRE-ISLAMIC PERIOD، وبگاه دانشنامه ایرانیکا|تاریخ بازدید = ۳۰ مارس ۲۰۰۹|زبان = انگلیسی}}{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot }}</ref> در دورهٔ ساسانی از مراکز مهم نظامی و منطقه مرزی در مقابله با [[هیاطله]] بوده‌است. پیش از حملهٔ اعراب مسلمان به [[خراسان]] دارای اقلیت [[مسیحی]] [[نستوری]] بود. این شهر مرکز شراب‌سازی هم بود.
 
هرات در دورهٔ [[ساسانیان]] در سنگ‌نبشته‌ای در [[کعبه زردشت]] واقع در [[نقش رستم]] به نام [[هریو]] (Harēv) و در فهرست پایتخت‌های استان‌های امپراتوری ساسانیان به [[پهلوی (زبان)|زبان پهلوی]] به نام ''هری'' (Hariy) یاد شده‌است..<ref>{{یادکرد وب|نشانی = http://www.iranicaonline.org/newsite|عنوان = HERAT, ii.HISTORY, PRE-ISLAMIC PERIOD، وبگاه دانشنامه ایرانیکا|تاریخ بازدید = ۳۰ مارس ۲۰۰۹|زبان = انگلیسی}}{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot }}</ref> در دورهٔ ساسانی از مراکز مهم نظامی و منطقه مرزی در مقابله با [[هیاطله]] بوده‌است. پیش از حملهٔ اعراب مسلمان به [[خراسان]] دارای اقلیت [[مسیحی]] [[نستوری]] بود. این شهر مرکز شراب‌سازی هم بود.
 
== دوران پس از اسلام ==
در سال ۳۱ هه‍. (حدود ۶۵۰ م.) یا کمی پس از آن باوجود مقاومت سرسختانهٔ هروی‌ها، شهر به دست اعراب مسلمان فتح شد.
 
در سال ۳۱ ه.ق. (حدود ۶۵۰ م.) یا کمی پس از آن باوجود مقاومت سرسختانهٔ هروی‌ها، شهر به دست اعراب مسلمان فتح شد.
 
در نوشته‌های تاریخی نظیر [[تاریخ بیهقی]]، هریوا به نام‌های هریوه، هریو، هری و هرات نیز آمده‌است. [[زر (طلا) هریوه|زر هریوه]] یا دینار هریوه که طلایی خالص و رائج، مسکوک ضرابخانهٔ هرات بوده مشهور است.
== منابع ==
* وبگاه [[دانشنامه ایرانیکا]]، سرواژه‌های "ARIA"
* ایران باستان٬باستان، [[حسن پیرنیا]]
* حاشیهٔ برهان قاطع، پورداود
* [[:w:la:Pagina prima|ویکی‌پدیای لاتینی، بازیابی در ۲۲ دسامبر ۲۰۰۸]]