پازند در اصطلاح یعنی ثبت تلفظ کلمات پهلوی با خط اوستایی (دین دبیره).

ابهام زیاد در خط پهلوی به علت بکار بردن یک حرف برای چند صوت و نیز ننوشتن برخی واکه‌های کوتاه، باعث شد که پس از به وجود آمدن خط اوستایی که خطی کامل و دارای املای پُر[۱] بود، متون پهلوی با آن خط آوانگاری شود تا همه بتوانند متون پهلوی را بدون اشتباه بخوانند. این شیوه که اولین‌بار توسط دانشمندی پارسی [۲] به نام«نریوسنگ» انجام شد. بعد از وی توسط افراد دیگر پازند نام گرفت[۳]. پازند زبان مستقلی نبوده و صرفاً بیانگر این شیوهٔ خاص نگارش متون پهلوی است و چون خط منبع اصلی آن (پهلوی) تلفظ صحیح کلمه را نشان نمی‌داد، بعضاً تفاوت‌هایی برحسب ویژگی‌های لهجه‌ای نیز در آن دیده می‌شود.


اشارهٔ تمثیلی ناصرخسرو (۳۹۴–۴۸۱ ه‍. ق) به زند و پازند:

ای خوانده کتاب زند و پازند

زین خواندنِ زند تا کی و چند؟

دل پر ز فضول و زند برلب

زردشت چنین نبشت در زند؟

پانویسویرایش

  1. به خطه‌ایی مانند خط لاتینی که تمامی مصوت‌های کوتاه و بلند در آن نوشته می‌شود خط‌های دارای املای پر گفته می‌شود.
  2. زرتشتیان هند را پارسی می‌نامند.
  3. عریان ۱۳۷۷، ص ۱۰

منابعویرایش

  • عریان، سعید. فرهنگ پهلوی. چاپ اول تهران: ۱۳۷۷.