باز کردن منو اصلی
پرگار تام کوهی، از نسخه‌ای در استانبول

پرگار تام ابزاری است برای رسم مقاطع مخروطی مانند دایره، سهمی، بیضی، هذلولی و همچنین خط راست. ابو سهل بن بیژن کوهی فریمی از نخستین کسانی است که در حدود قرن چهارم هجری در این باب رساله نگاشته است.

ساختار ابزارویرایش

این ابزار از دو بازوی متحرک تشکیل شده‌است. بازوی نخست، محور یا خط مرکز نامیده می‌شود و بر صفحه‌ای به نام قاعدهٔ پرگار عمود است، این محور در یکی از صفحات عمود بر قاعده، می‌تواند حرکت کند و زاویه‌ای موسوم به زاویهٔ مرکز، α، را تشکیل دهد. بازوی دوم بر بالای محور قرار دارد و خط رأس نام دارد و سه گونه حرکت می‌تواند داشته باشد. زاویهٔ خط رأس با زاویهٔ محور، β، زاویهٔ رأس نام دارد. حرکت نخست خط رأس در همان صفحه‌ای که محور نیز می‌تواند حرکت کند، انجام شدنی است؛ حرکت دوم حول محور صورت می‌گیرد. حرکت سوم یک حرکت کشویی است، یعنی طول بازوی دوم متغیّر است در واقع نوک آن که وظیفهٔ ترسیم را به عهده دارد، می‌تواند از یک قسمت لوله‌ای شکل بیرون بلغزد. سرشت خـَم ترسیمی به دو زاویهٔ یاد شده بستگی دارد.

 
نمونه‌ای شبیه سازی شده
 
تصویری از رسالهٔ پرگار تام ابوسهل کوهی، مدرسهٔ مروی تهران، کاتب: میرزا عبدالله منجم

نظریه پرگار تامویرایش

نظریهٔ پرگار تام را در آثار این دانشمندان عربی‌نویس می‌توان یافت:

منابعویرایش

  • Rashed, Roshdi, Geometry and Dioptrics in Classical Islam