باز کردن منو اصلی

چراغ‌علی اعظمی سنگسری

تاریخ‌نگار ایرانی

چراغعلی اعظمی سنگسری نویسنده و پژوهشگر ایرانی است. وی در سال ۱۳۰۳ در مهدیشهر (سنگسر) به دنیا آمده و در سال ۱۳۸۱ وفات یافت. وی از سال ۱۳۲۶ در تهران مقیم شد، اعظمی دانش‌آموخته دانشگاه کمبریج در رشته زبان و ادبیات انگلیسی بود.

چراغ‌علی اعظمی سنگسری
Cheraghali-Azami.jpg
تصویر دکتر اعظمی در جوانی
زادروز۱۳۰۳
سنگسر (مهدیشهر فعلی)
درگذشت۱۵ آبان ۱۳۸۱
علت مرگعارضه قلبی
محل زندگیتهران از ۱۳۲۶
ملیتایرانی
تحصیلاترشته زبان و ادبیات انگلیسی
دانش‌آموختهٔکمبریج
پیشهنویسنده، فرهنگ‌شناس و پژوهشگر
دیناسلام
مذهبشیعه

آثارویرایش

 
کتاب واژه‌نامه سنگسری اثر پروفسور چراغعلی اعظمی، به عنوان غنی‌ترین اثر موجود پیرامون زبان سنگسری شناخته می‌شود.

اعظمی سنگسری در موضوعات مختلف آثار مکتوب داشته‌است که مهم‌ترین آن‌ها درباب گله داری، باورهای عامیانه، جشن‌های ملی، گاه‌شماری سنگسری، بازی‌ها، موقعیت جغرافیایی و موضوعات دیگر سنگسر است که زادگاه او بوده. از برجسته‌ترین آثار وی دراین زمینه، واژه‌نامه سنگسری نام دارد که با همکاری «ویندفور» زبان‌شناس مشهور آلمانی در سال ۱۳۵۱ توسط انتشارات «فرانکلین» و نشر «جیبی» با همکاری دانشگاه «میشیگان» منتشر شده‌است. مکمل این کتاب ۱۲ دفتر در دو مجلد در کتابی با عنوان «سنگسری وات وات» به معنای گفتگوی سنگسری می‌باشد که در سال ۱۳۷۲ این دفاتر به فرهنگستان زبان ایران سپرده شد و از طرف فرهنگستان به تعداد ۱۵ نسخه تکثیر زیراکسی شد. در نهایت به علت کهولت سن ایشان، این کتاب حروفچینی نشد. چون بازدید مجدد توسط مرحوم اعظمی سنگسری مشکل بود، این کتاب تکثیر شده به کتابخانه‌های ایران‌شناسی در داخل و خارج از ایران فرستاده شد. کتاب دیگری نیز دراین زمینه نوشته و چاپ شده کتاب «تاریخ سنگسر» نام دارد که به طورخلاصه نکات مهم تاریخی سنگسر در آن گردآوری شده‌است، این کتاب حدود ۱۰۰ صفحه‌است و در سال ۱۳۷۱ چاپ شده و مطالب ذکر شده در آن در کلیات سنگسری آورده می‌شود.

آثار دیگر چراغعلی اعظمی سنگسری در موضوعات غیر از سنگسر ترجمه متون پهلوی و باستانی از قبیل: «از توسر تا زاد سپرم»، «خسرو کوآتان»، «زندوهومن سین»، «واژه‌های برابر پهلوی و سنگسری» و «واژه‌های مشکل پهلوی» است. در زمینه‌های تاریخی نیز آثاری مانند «کرونولوژی لشکرکشی‌های مسلمانان به شبه قاره هند» که در مجله ایران شناخت شماره ۷ به چاپ رسیده‌است، «پرستشگاه آرتازقره کلیسا» که به چاپ رسیده و «پیشینه ارتشتاری در ایران» که هنوز منتشر نشده‌است. این نویسنده در زمینه ستاره‌شناسی نیز مقالاتی دارد با عنوانهای «پندار ایرانیان باستان دربارهٔ خورشید، ماه و ستارگان»، «آغاز گردش سپهر به باور ایرانیان» و مقاله‌ای با عنوان آثار الباقیه و متون پهلوی که در نامواره دکتر محمد افشار جلد ششم به چاپ رسیده‌است. وی از سکه شناسان ایران بود و در این ارتباط مقالاتی در نشریات خارجی به چاپ رساند که می‌توان «تحولات سکه در ایران از دوره هخامنشی تا اوایل دوره اسلامی»، «سکه‌های طبرستان» و «۲۵ قرن سر گذشت سکه در ایران» را در آن‌ها مدنظر قرار داد. همچنین ایشان در ترجمه‌های کتیبه‌های ایرانی نیز فعال بوده‌است و تحقیقی مفصل در خصوص خاندان گاووارگان داشت و کتابی نیز با عنوان «گاووارگان پادوستیانی» در قبل ازانقلاب منتشر کرد.

کتاب دیگر اعظمی سنگسری «راهگشا»، نام دارد که واژه‌نامه‌ای ویژه برای خط میخی می‌باشد. این کتاب به صورت دست‌نویس تکثیر شده و به کتابخانه‌های مهم ایران‌شناسی در جهان ارسال شده‌است. ایشان با خط و زبان پهلوی ساسانی و اشکانی آشنایی کامل داشت و خط کوفی و میخی را به سهولت می‌خواند.

فهرست موضوعیویرایش

برخی آثار چراغعلی اعظمی سنگسری به صورت موضوعی عبارت‌اند از:

زبان سنگسریویرایش

  • واژه‌نامه سنگسری باهمکاری گرنات ل. ونیدفور. تهران: انتشارات فرانکلین؛ جیبی، سال ۱۳۵۱.
  • سنگسر وات وات (کاربرد واژه‌های سنگسری). تهران: فرهنگستان زبان، سال ۱۳۷۲. (تکثیر به صورت زیراکس بوده که به صورت ۱۲ دفتر در ۲ مجلد می‌باشد)

تاریخ سنگسرویرایش

  • کتاب تاریخ سنگسر-مهدیشهر
  • باورهای عامیانه مردم سنگسر. مجله هنر و مردم، سال ۱۳۴۹ و شماره ۹۲.[۱]
  • جشن‌های ملی سنگسر. مجله بررسی‌های تاریخی، سال ۱۳۴۷ و شماره ۵.[۲]
  • درمان بیمارها و زخمی‌ها در سنگسر. هنر و مردم، سال ۱۳۵۱، شماره ۱۱۹–۱۲۰.[۳]
  • سنگسر و یادگارهای ایران باستان. مجله سپاهان سال‌های ۴۱–۱۳۳۸ (شماره ۱۳).
  • گاهنمای سنگسری. بررسی‌های تاریخی، شماره ۳ و ۴.[۴]
  • برابری لغات برهان قاطع و واژه‌های سنگسری (در شرف انتشار)
  • هشت پای. مجله آینده، سال ۱۳۶۵، شماره ۴–۶.[۵]
  • سنگسر و واژهٔ سنگسری. مجله گوهر، سال ۱۳۵۲، شماره ۷.[۶]

متون پهلویویرایش

  • از توسر تازاد سپرم است. (منتشر نشده)
  • اسیان ور. نامواره دکتر محمود افشار، سال ۱۳۶۸، جلد پنجم.
  • اکرخیرات. (منتشر نشده)
  • اندازه‌گیری در ایران باستان. نامواره دکتر محمود افشار، سال ۱۳۷۸، جلد ۱۱.
  • بخت آفرید و سخنان او
  • پسرش هوروستان. (منتشر نشده)
  • پیشینه پزشکی در ایران. سخنواره، ایرج افشار، تهران: توس سال ۱۳۷۶.
  • تنسر که بود؟. نامواره دکتر محمود افشار، سال ۱۳۷۹، جلد ۱۲.
  • خسرو کواتان و ریتکی. (منتشر نشده)
  • سندی از آیین ناوبری درعصر ساسانی. انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، سال ۱۳۷۷.
  • گجستک ابالیش. نامه فرهنگ ایران، سال ۱۳۶۸، دفتر سوم.

آثار تاریخیویرایش

  • بازماندگان یزدگر سوم. ایران شناخت، سال ۱۳۷۷، شماره ۱۰.
  • پرستشگاه آرتاز قره کلیسا. مجله گوهر، سال ۱۳۵۳، شماره اول.[۷]
  • پیشینه ارتشتاری در ایران. (منتشر نشده)
  • خداوندان دژ شمیران. مجله هنر و مردم، سال ۱۳۵۰، شماره ۱۰۳–۱۰۲.[۸]
  • درآمدی بر تاریخ ایران. (منتشر نشده)
  • کرونولوژی لشکرکشی‌های مسلمانان به شبه قاره هند. ایران شناخت، سال ۱۳۷۶، شماره ۷.
  • یادداشت‌هایی از تاریخ سیستان. (منتشر نشده)
  • گاو بارگان پادوسیانی. (ویرایش جدید در شرف انتشار)
  • فرمانروایان طبرستان. مجله بررسی‌های تاریخی شماره ۵.[۹]
  • فرمانروایان مازندران. مجله هور، سال ۱۳۵۰، شماره ۹–۸.
  • فریم پایگاه اسپهبدان باوندی کجاست؟. ضمیمه بررسی‌های تاریخی، سال ۱۳۵۱، شماره ۱.[۱۰]
  • قارن وند یا سوخرائیان. مجله بررسی‌های تاریخی، سال ۱۳۵۵، شماره ۳.[۱۱]
  • گیل، فرشواذگرشاه. مجله بررسی‌های تاریخی، سال ۱۳۵۶، شماره ۳.[۱۲]
  • نگاهی به سوخرائیان. مجله گوهر، سال ۱۳۵۴، شماره ۹.[۱۳]

ستاره‌شناسیویرایش

  • آثار الباقیه. نامواره دکتر محمود افشار، سال ۱۳۷۰، جلد ششم.
  • آغاز گردش سپهر به باور ایرانیان باستان. مجله آینده، سال ۱۳۷۲، شماره ۲–۱.
  • پندار ایرانیان باستان دربارهٔ خوشید، ماه و ستارگان. مرز پرگهر، یاد نامه علی سامی.

کتیبه‌هاویرایش

  • اندیکان خوتای. (منتشر نشده)
  • بنجاق اورامان. (منتشر نشده)
  • دو کتیبه در تخت جمشید. (منتشر نشده)
  • دون باون تش. (منتشر نشده)
  • سه کتیبه هخامنشی. نامواره دکتر محمود افشار، سال ۱۳۸۱، جلد ۱۳.
  • کتبیه اشکانی شاهپور اول. (منتشر نشده)
  • کتبیه زمان شاهپور دوم ساسانی. (منتشر نشده)
  • گزارش کتیبه شوش. مجله فروهر، سال ۱۳۷۶، شماره ۸–۷.
  • راهگشای خط میخی (واژه‌نامه خط میخی). (تکثیر به صورت زیراکس)

سکه‌شناسیویرایش

  • آغاز ضرب سکه در زمان کورش بزرگ. (منتشر نشده)
  • ۲۵ قرن سرگذشت سکه در ایران. (منتشر نشده)
  • پایه‌گذاران حکومت ارتقی و ایوبی (و زنگی) و سکه‌های آنها. ضمیمه بررسی‌های تاریخی، سال ۱۳۵۱، شماره ۵.[۱۴]
  • چند سکه از غوریان. مجله بررسی‌های تاریخی، سال ۱۳۵۱، شماره ۳.[۱۵]
  • سکه‌های طبرستان ضمیمه بررسی‌های تاریخی. سال ۱۳۵۲، شماره ۲.[۱۶]

آثار متفرقهویرایش

  • پیشینه آیین‌های نوروزی. (منتشر نشده)
  • داستانی از تنبور. (منتشر نشده)
  • یادداشتی بر پایان نوشت شاهنامه. نامواره دکتر محمود افشار، سال ۱۳۷۵، جلد ۹.
  • پرندگان دزاشیب. در مجله آینده، سال ۱۳۷۲، شماره ۱۲–۱۰.

پانویسویرایش

  1. اعظمی سنگسری، چراغعلی (خرداد ۱۳۴۹«باورهای عامیانه مردم سنگسر»، هنر و مردم، دوره ۸ (ش ۹۲)، ص. ص ۴۵ تا ۵۵
  2. ___ (سال سوم (آذر و دی ۱۳۴۷)«جشن‌های ملی سنگسر (آداب و رسوم قومی)»، بررسی‌های تاریخی (ش ۵)، ص. ص ۸۷ تا ۱۰۶ تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  3. ___ (شهریور و مهر ۱۳۵۱«درمان بیمارها و زخمی‌ها در سنگسر»، هنر و مردم، دوره ۱۰ (ش ۱۱۹ و ۱۲۰)، ص. ص ۵۵ تا ۶۰
  4. ___ (سال سوم (مرداد و آبان ۱۳۴۷)«گاهنمای سنگسری (تاریخ تمدن)»، بررسی‌های تاریخی (ش ۳ و ۴)، ص. ص ۲۴۳ تا ۲۵۲ تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  5. ___ (تیر و مرداد و شهریور ۱۳۶۵)، «هشت‌پای»، آینده (ش ۴–۶)، ص. ص ۲۹۹ تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  6. ___ (مرداد ۱۳۵۲)، «سنگسر و واژه سنگسری»، گوهر (شماره ۷)، ص. ص ۶۲۸ تا ۶۳۳
  7. ___ (فروردین ۱۳۵۳)، «پرستشگاه آرتاز قره کلیسا»، گوهر (ش ۱)، ص. ص ۷۱ تا ۸۱
  8. ___ (فروردین و اردیبهشت ۱۳۵۰«خداوندان دژ شمیران»، هنر و مردم، دوره ۹ (ش ۱۰۲ و ۱۰۳)، ص. ص ۴۲ تا ۴۳
  9. ___ (سال دوازدهم (آذر و دی ۲۵۳۶ شاهنشاهی)«فرمانروایان طبرستان»، بررسی‌های تاریخی (ش ۵)، ص. ص ۱۸۹ تا ۲۲۶ تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  10. ___ (سال هفتم (فروردین و اردیبهشت ۱۳۵۱)«فریم پایگاه اسپهبدان باوندی کجاست؟»، بررسی‌های تاریخی (ش ۱)، ص. ص ۴۷ تا ۵۶ تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  11. ___ (سال یازدهم (مرداد و شهریور ۲۵۳۵ شاهنشاهی)«قارن وند یا سوخرائیان»، بررسی‌های تاریخی (ش ۳)، ص. ص ۲۰۱ تا ۲۴۴ تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  12. ___ (سال دوازدهم (مرداد و شهریور ۲۵۳۶ شاهنشاهی)«گیل، فرشواذگرشاه و گاوبارگان دابویهی (اسپهبدان بزرگ طبرستان)»، بررسی‌های تاریخی (ش ۳)، ص. ص ۳۹ تا ۹۰ تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  13. ___ (آذر ۱۳۵۴)، «نگاهی به سوخرائیان»، گوهر (ش ۹)، ص. ص ۷۲۸ تا ۷۳۳
  14. ___ (سال هفتم (آذر و دی ۱۳۵۱)«پایه‌گذاران حکومت ارتقی و ایوبی (و زنگی) و سکه‌های آنها»، بررسی‌های تاریخی (ش ۵)، ص. ص ۶۷ تا ۸۸ تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  15. ___ (سال هفتم (مرداد و شهریور ۱۳۵۱)«چند سکه از غوریان»، بررسی‌های تاریخی (ش ۳)، ص. ص ۱۳۳ تا ۱۴۴ تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  16. ___ (سال هشتم (فروردین و اردیبهشت ۱۳۵۲)«سکه‌های طبرستان- گاوبارگان و حکام خلفا»، بررسی‌های تاریخی (ش ۱ و ۲)، ص. ص ۱۵۳ تا ۱۹۴ تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)

منابعویرایش