آزادخان افغان

(تغییرمسیر از آزاد خان افغان)

آزادخان سلیمانخیل هوتکی غلجایی ملقب بهآزادخان افغان، اهل کابل بود،[۱] که پس از فتح این شهر توسط نادر شاه (۱۱۵۰ق) به سپاه او پیوست و در لشکرکشی به هندوستان شرکت کرد و تا پایان کار پادشاه افشار در خدمت وی به سر می‌برد.[۲] او از ابراهیم‌شاه، برادرزاده نادر، لقب خانی دریافت کرد و پس از شکست ابراهیم‌خان از شاهرخ میرزا، فرصت را مغتنم شمرده، ارومیه را تصرف کرد و به حکومت در قسمتی از آذربایجان پرداخت و مدعی تاج و تخت ایران بود.[۳]

آزادخان افغان
آزادخان افغان
Azad Khan Afghan, Gold Mohur 11.0 grams 1168 AH Isfahan.jpg
سکه‌ای از آزادخان
دوران۱۷۵۰ میلادی - ۱۷۸۱ میلادی
نام کاملآزادخان سلیمانخیل هوتکی غلجایی
لقب(ها)آزادخان افغان
آزادشاه افغان
درگذشت۱۷۸۱ میلادی
محل درگذشتشیراز
پیش ازکریم‌خان زند
پس ازابراهیم‌شاه
پدرسلیمان خان
دینسنی

حکمرانی آذربایجانویرایش

پس از قتل نادر به نیروهای ابراهیم‌میرزا برادرزاده نادر پیوست و از او لقب خانی گرفت، اما با شکست ابراهیم‌میرزا از نیروهای شاهرخ‌میرزا به او به همراه سواران افغان به سید محمد، تولیت آستان قدس رضوی پیوست و از طرف او به قزوین فرستاده شدند. پس از انصراف از سرحدداری غرب به فرمان خالدپاشا والی شهرزور پیوست، پس از آن به خدمت نقی‌خان قاسملو افشار درآمد. در آخر با متحد ساختن رهبران ترک و کرد محلی و متیع ساختن اراکلی‌خان پادشاه کارتلی و کاختی، توانست کنترل تمامی نواحی میان ارومیه و اردبیل را به دست گیرد. وی بعدتر کنترل زاگرس مرکزی را نیز به دست آورد.

جنگ با کریم خانویرایش

از نکات عجیب تاریخ ایران همکاری گسترده بختیاریها با افغانها بود. تاجایی که آزاد خان افغان، ابدال خان بختيارى را به سمت حاکم محال پشت کوه منصوب مى‌کند.[۴][۵] در طی جنگهای آزاد سازی و یکپارچگی ایران توسط کریم خان زند، آزادخان به دعوت علی‌مرادخان بختیاری قصد تسخیر قلعه راهبردی کرمانشاه را داشت؛ اما پیش از رسیدن وی، کریم‌خان زند حاکم حقیقی غرب ایران این لشکر را شکست داد. کریم‌خان در صدد تعقیب و شکست سپاهیان افغان برآمد اما شکستی بزرگ خورد، پس از آن افغان‌ها به قلعه پری که مرکز زندیان بود یورش بردند و هفده تن از خان‌های زند و پانزده تن از زنان ایشان را که مادر کریم‌خان نیز در میانشان بود به اسارت گرفت و به سمت ارومیه برد که ایشان در راه گریختند و در بروجرد به کریم‌خان پیوستند. سرانجام کریم خان زند پس از جنگ های متعدد ، توانست وی را شکست دهد آزاد خان پس از شکست به سمت ارمنستان رفت اما کریم خان زند نامه ایی برای آزادخان فرستاد و از او خواست که به پادشاهی زندیه به پیوندد و نقش مشاور کریم خان را داشته باشد کریم خان از درایت نظامی آزادخان آگاه بود و میخواست تا او را در کنار خود داشته باشد آزاد خان به درخواست کریم خان جواب مثبت داد و مانند مشاور حکومت زند تا آخر عمر در دربار کریم خان ماند .[۶]

پانویسویرایش

  1. گلستانه، ابوالحسین محمد امین، مجمل‌التواریخ پس از نادر، ۳۲.
  2. گلستانه، ابوالحسین محمد امین، مجمل‌التواریخ پس از نادر، ۱۸۲.
  3. گلستانه، ابوالحسین محمد امین، مجمل‌التواریخ پس از نادر، ۱۸۴.
  4. «حکم ازاد خان افغان به بختیاریها».
  5. «احکام ازاد خان افغان» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۳۰ مارس ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۵ ژوئن ۲۰۱۳.
  6. http://www.iranicaonline.org/articles/azad-khan-afgan-d

منابعویرایش

  • گلستانه، ابوالحسین محمد امین. مجمل‌التواریخ پس از نادر. تهران: شرکت سهامی طبع کتاب.
  • J. R. Perry (December 15, 1987). "ĀZĀD KHAN AFḠĀN". [[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]]. ۱. Bibliotheca Persica Press. ISBN 0710091109. Retrieved August 18, 2011. URL–wikilink conflict (help)

پیوند به بیرونویرایش