اسماعیل‌خان معاضدالملک

اسماعیل‌خان معاضدالملک ملقب به ادیب کرمانشاهی (۱۲۵۳خ کرمانشاه - ۱۳۰۲ کرمانشاه) کارگزار و نمایندهٔ وزارت فرهنگ در کرمانشاه و یکی از سه نمایندهٔ کرمانشاه در دوره دوم مجلس شورای ملی بود.

اسماعیل‌خان معاضدالملک
نماینده دوره دوم و منشی[۱]
مجلس شورای ملی
اطلاعات شخصی
زاده۱۲۵۳ خورشیدی (۱۸۷۴ میلادی)
کرمانشاه، ایران
درگذشت۱۳۰۲ خورشیدی (۱۹۲۳ میلادی)
کرمانشاه، ایران
ملیتایران
فرزندانمحمود معاضد
شغلسیاست‌مدار
لقب(ها)ادیب کرمانشاهی

زندگیویرایش

اسماعیل‌خان معاضدالملک فرزند میرزا نصیرالله نصیرالاطباء (حافظ الصحه) در سال ۱۲۵۳ خورشیدی در کرمانشاه به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی و مقدماتی را در کرمانشاه گذراند و سپس برای ادامه تحصیل به تهران رفت و در مدرسهٔ عالی دارالفنون ضمن فراگیری زبان عربی و فرانسوی، به تحصیل در رشتهٔ طب پرداخت.[۲]

اسماعیل‌خان معاضدالملک در زمان جنگ جهانی اول و دوران درگیری‌های سالارالدوله در کرمانشاه، سمت‌های متنوعی مانند کارگزاری امور خارجه (در ۱۲۷۶)، معاون کارگزاری کرمانشاه (در ۱۲۸۲) و کفیل کارگزاری مذکور (در ۱۲۸۸) را به عهده داشت. در سال ۱۲۸۸ به نمایندگی کرمانشاه به مجلس رفت و به عنوان منشی انتخاب شد. در مجلس عضو حزب اعتدال بود که اکثریت را در دست داشت. در نهم خرداد ۱۲۹۰ از نمایندگی مجلس استعفا کرد و معاون پارلمانی وزارت مالیه (دارایی) شد. [۳] سال بعد با تأسیس ادارهٔ معارف کرمانشاه، نخستین رئیس این اداره شد.[۲][۴]

ریاست معارف کرمانشاهویرایش

اسماعیل‌خان معاضدالملک به عنوان نخستین رئیس این اداره در کرمانشاه به دنبال تأسیس نخستین مدارس مدرن در کرمانشاه و تأمین هزینه‌های فرهنگی این شهر بود.[۲] البته پیش از تأسیس این اداره نخستین مدرسهٔ مدرن کرمانشاه با عنوان مدرسهٔ محتشمیه در اواخر مهر ۱۲۷۸ خورشیدی (۱۸۹۹ میلادی) توسط حسینعلی‌خان هندسی گوران به راه افتاده بود.[۵] معاضدالملک برای مشارکت دادن نخبگان در امور فرهنگی، انجمنی به نام «کمیسیون معارف» متشکل از فرهنگ‌دوستان و کارگزاران فرهنگی تشکیل داد. او همچنین با کمک و همکاری رئیس وقت ادارهٔ دارایی و گمرکات که فردی بلژیکی بود، قانونی تعیین کرد که طبق آن از کالاهایی که وارد استان کرمانشاه می‌شد معادل ۵ دینار به ازای هر عدل از سوی گمرک به امور فرهنگی اختصاص داده‌شود.[۶] معاضدالملک از این طریق وسایل و امکانات مورد نیاز برای دو مدرسهٔ «حقوق» و «نصرت» را فراهم کرد. در زمان ریاست او بر اداره معارف به جز این دو مدرسه، دو مدرسه دیگر به نام‌های «محمدیه» (۱۲۹۳ خورشیدی) در کرمانشاه و «صمصامیه» (۱۲۹۸ خورشیدی) در قصرشیرین نیز بنا شد.[۲]

ترور و مرگویرایش

اسماعیل‌خان معاضدالملک در سال ۱۳۰۲ خورشیدی (۱۹۲۳ میلادی) هنگامی که در حال رفتن به محل کار خود بود، از سوی یک افسر در حاشیهٔ محلهٔ آبشوران کرمانشاه و در مقابل تکیهٔ معاون‌الملک مورد حمله قرار گرفت و با شلیک گلوله به قتل رسید. قاتل اسماعیل‌خان معاضدالملک نیز متواری شد و هیچ‌گاه شناخته نشد.[۲] انگیزهٔ قاتل از ترور و قتل معاضدالملک، راه‌اندازی مدرسهٔ دخترانه‌ای توسط او به نام مدرسهٔ معاضد در سبزه‌میدان کرمانشاه عنوان شده‌است که گویا مخالفت تندوران مذهبی شیعه در کرمانشاه را برانگیخته بوده‌است.[۷]

بزرگداشتویرایش

در خرداد ۱۳۹۳ در دومین همایش «کرمانشاه گلستان فرهنگ» در تالار وحدت دانشگاه فرهنگ و هنر کرمانشاه، مقارن با نودمین سالگرد قتل سید حسین کزازی و در حاشیهٔ بزرگداشت ۱۷۳ معلم آموزش و پرورش استان کرمانشاه که در جنگ ایران و عراق کشته شده‌اند، از اسماعیل‌خان معاضدالملک و سید حسین کزازی به عنوان «شهید علم» تجلیل به عمل آمد.[۸]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. «مذاکرات جلسه سوم دوره دوم مجلس شورای ملی ششم ذیقعده ۱۳۲۷».
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ همشهری استانی: «میرزا اسماعیل‌خان معاضدالملک» در قرن سیزدهم هجری شمسی در کرمانشاه به دنیا آمد، نوشته‌شده در ۱۸ اسفند ۱۳۹۴؛[پیوند مرده] بازدید در ۲۹ بهمن ۱۳۹۷.
  3. «مذاکرات جلسه ۲۵۴ دوره دوم مجلس شورای ملی سوم جمادی الثانی ۱۳۲۹».
  4. سلیمانی، کریم. ۱۳۷۹. القاب رجال دورۀ قاجاریه، تهران: نی، ص ۱۵۶؛ بازدید در ۲۹ بهمن ۱۳۹۷.
  5. خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، بنیانگذار اولین مدرسۀ مدرن در کرمانشاه که بود؟، نوشته‌شده در ۹ اردیبهشت ۱۳۹۳؛ بازدید در ۲۴ ژانویهٔ ۲۰۱۶.
  6. خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): هرمز بیگلری و تاریخ فرهنگ کرمانشاه، نوشته‌شده در ۱۹ آبان ۱۳۹۵؛ بازدید در ۲۹ بهمن ۱۳۹۷.
  7. همبستگی ملی: یادی از یدالله طاهرزاده، نوشته‌شده در ۷ بهمن ۱۳۹۴؛ بازدید در ۲۹ بهمن ۱۳۹۷.
  8. خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): گزارشی از مراسم سالگرد شهادت «سیدحسین کزازی»، نوشته‌شده در ۱۰ خرداد ۱۳۹۳؛ بازدید در ۲۹ بهمن ۱۳۹۷.