بدیع‌الزمان جزری

کرد

بدیع‌الزمان ابوالعز بن اسماعیل بن رزاز جَزَری (۱۱۳۶‌‌‌‌‌‌‌‌تا‌۱۲۰۶‌میلادی) همه‌چیزدان، مخترع، ریاضی‌دان، صنعت‌گر و مهندس مکانیک [۱][۲] [۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱] کرد زبان و اهل جزیره بوتان در ترکیه امروزی بود.[۱۲][۱۳][۱۴]

همه‌چیزدان. پدر علم رباتیک
بدیع‌الزمان جزری (اسماعیل جزیری)
عنوانبدیع‌الزمان جزری
متولد1136 CE
درگذشته1206 CE
دوراندوران طلایی اسلام
علاقه اصلیعالم (اسلام)، اختراع‌های دوران طلایی اسلام، Mechanical engineer، صنعت‌گر، هنر اسلامی، و ریاضی‌دان دانشمند کرد زبان
نخستین ربات قابل برنامه‌ریزی انسان نما، اختراع جزری.
نقشه‌ای از چگونگی کارکرد ساعت فیل که توسط جزری طراحی و ساخته‌شد.
این ساعت با استفاده از مکانیزم آب کار می‌کرد و دارای ۷ مرحله بود.

معروفترین کتاب او «الجامع بین العلم و العمل النافع فی صناعة الحیل» است که با عنوان «مبانی نظری و عملی مهندسی مکانیک در تمدن اسلامی» به فارسی ترجمه شده است.

جزری این کتاب را در سال ۶۰۲ هجری به فرمان قرا ارسلان امیر سلسله آرتوقلو در دیاربکر آناتولی تألیف کرده است.[۱۵]

در این کتاب طرز کار و ساخت ۵۰ دستگاه که خود ساخته و به کار برده را تشریح می‌کند. این دستگاه‌ها شامل ساعت‌های آبی و شمعی، ظرف‌ها و فواره‌های خودکار، وسایل آبرسانی از نهر و چاه، ابزار خودکار نواختن نی و دیگر وسایل از جمله قفل رمزی و قفل کلون‌دار و ابزار هندسی است.[۱۶] بخش عمده اسباب و تعبیه‌هایی که وی در آن شرح می‌دهد اختراع خود او بوده‌است.[۱۷]

اختراعات مهمویرایش

دستگاه اتوماتویرایش

الجزری نخستین ربات قابل برنامه‌ریزی انسان نما را در اواخر عمرش ساخت. به این علت او به عنوان پدر علم مهندسی رباتیک جهان شناخته می‌شود. اختراع او، یک قایق آبی بود که در آن چهار نوازندهٔ مصنوعی موسیقی برای مراسم و برنامه‌های جشن سلطنتی، آهنگ می‌نواختند و حاضران را سرگرم می‌کردند، سازها به صورت هیدرولیک و با کمک آب برنامه‌ریزی می‌شود.[۱۸]

میل سوپاپویرایش

اولین بار بدیع الزمان جزری در قرن ۱۳ میلادی در طراحیهای اتوماسیون و ساعتهای آبی خود از میله گردان دارای برآمدگیها برای باز و بسته کردن سوپاپها استفاده کرد[۱۹]

دستگاه خون گیری مدرجویرایش

در قرون میانه گرفتن خون از بیماران بسیار مرسوم بود و مطابق طب جالینوسی در مورد بیماریهای زیادی و بر اساس سن و وزن و فصل از سال خون گیری تجویز میشد. بدین دلیل صف طولانی از مریضهای منتظر خون گیری همواره در جلوی هم مطب حضور داشتند و طبیب موظف بود میزان دقیقی خون از آنها بگیرد که کار سختی بود.

 
خون گیر اتوماتیک جزری

بدیع الزمان جزری چهار نوع دستگاه طراحی کرد که خون را به ظرف زیرین آن هدایت میکرد یک وزنه و یک شناور با طنابی که حول یک پولی پیچیده شده بود در تعادل بودند . افزایش میزان خون گرفته شده باعث حرکت شناور و در نهایت حرکت عقربه ای متصل به پولی بر روی درجه بندی بالای دستگاه میشد و پرستار میتوانست میزان خون گرفته شده را در آن واحد مشاهده کند..[۲۰]

دنده سگمنتویرایش

بدیع الزمان جزری در ۱۲۰۶ میلادی اولین بار دنده سگمنت را برای تبدیل حرکت چرخشی به حرکت رفت و برگشتی برای کشیدن آب اختراع کرد که امروزه در صنعت مصارف زیادی دارد.[۲۱]

میل لنگویرایش

 
یک اختراع جزری دستگاه آبیاری اتوماتیک با نیروی الاغ ـاستفاده از چرخ دنده و محور و توربین قابل مشاهده است

طرحهای شبه میل لنگ از یونان و روم و ایران باستان برای تبدیل حرکت خطی به شبه دورانی مثلا در آسیابهای دستی بکار میرفته اند و بنوموسی نیز در قرن ۹ میلادی نمونه ای شبه میل لنگ را بکار میبرند ولی اولین طرح میل لنگ امروزی را بدیع الزمان جزری در ۱۲۰۶ میلادی در طراحی یک پمپ آب دو سیلندر بکار برد که ۶ قرن بعد در موتورهای بخار و سپس درونسوز کاربرد آن شروع شد.[۲۲]

پمپ آب مکشی پیستونیویرایش

بدیع الزمان جزری در اواپل قرن ۱۳ میلادی یک پمپ دو سیلندر با آرایش متضاد (باکستر) طراحی کرد که تمام اجزای یک پمپ امروزی مثل سوپاپ میل لنگ چرخ طیار و.. را دارد بود و میتوانست آب را تا ارتفاع ۱۳.۶ متر بالا بکشد..[۲۳][۲۴]

جزری علاوه بر دانشها و فنون مهندسان مسلمان پیش از خود تعدادی از ابزارها و دستگاه‌های مکانیکی و هیدرولیکی مثل موتورهای بخار و موتوربایسیکل‌های درون‌سوز را طراحی کرده و ساخته بود بطوری که حتی امروزه هم تأثیر نوآوری‌های او در علم مکانیک قابل مشاهده است..

در کتاب جزری شمار چشمگیری واژه و اصطلاح فارسی یافت می‌شود که نشانگر تأثیر بزرگ ایرانیان در فناوری جهان اسلام در سده‌های میانه است.[۲۵]

تکنیکهای مهم ساخت و تولیدویرایش

بدیع الزمان تکنیکهای مهم ساخت و تولید را ابداع کرد که پاره ای از آنها به شرح ذیل است:[۲۶]

لایه لایه کردن تیرهای چوبی برای کم کردن اثر کج شدگی چوبویرایش

بالانس کردن چرخهاویرایش

استفاده از الگوهای چوبی و کاغذیویرایش

ریخته گری در قالب شنی به سبک امروزیویرایش

ساییدن نشیمنگاه شیرآلات توسط سنگ برای آب بندی کردن آنهاویرایش

پیوند به بیرونویرایش

کتاب «الجامع بین العلم و العمل النافع فی صناعة الحیل» اثر بدیع‌الزمان جزری

نگارخانهویرایش

منابعویرایش

  1. Genovese, Michael A. (2013). Building Tomorrow's Leaders Today: On Becoming a Polymath Leader. Routledge. p. 5. ISBN 978-1-317-93092-1. Al-Jazari (1136– 1204) was a turkish astronomer, mathematician, Islamic scholar, innovator, and ...
  2. Yazdani, Kaveh (2017). India, Modernity and the Great Divergence: Mysore and Gujarat (17th to 19th C.). BRILL. p. 113. ISBN 9789004330795. The Kurdish polymath Al-Jazari (1136–1206), for example, built animal- and water-driven devices for raising irrigation water, suctionpumps, cranks, ...
  3. Hayes. The Genius of Arab Civilization:Source of Renaissance. 2nd edition. p. 205. MIT Press. بایگانی‌شده در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine
  4. Ceccarelli, Marco, 2007. Distinguished Figures in Mechanism and Machine Science: Their Contributions and Legacies. Vol. 1. P6. Springer. بایگانی‌شده در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine
  5. Marco Ceccarelli, 2007 Distinguished Figures in Mechanism and Machine Science: Their Contributions and Legacies. Part.2. بایگانی‌شده در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine
  6. Dr. Norman SMITH, 1974 The Arabian Legacy.New Scientist, April 4, 1974 ISSN 0262-4079. بایگانی‌شده در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine
  7. The Cambridge History of Egypt, 1998 Historiography of the Ayyubid and Mamluk epochsVol.1. Cambridge University Press. بایگانی‌شده در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine
  8. Muḥammad ibn Mūsā ibn Shākir, 850 Kitáb Al-Hiyal كتاب الحيل.Traslated and annotated by Donald R. Hill, 1978 بایگانی‌شده در ۲۰ ژانویه ۲۰۱۸ توسط Wayback Machine
  9. Li Guo, 1998 Early Mamluk Syrian Historiography. Vol.1. بایگانی‌شده در ۶ اکتبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine
  10. Biographical Dictionary of the History of Technology Al-Jazari, Ibn Al-Razzaz بایگانی‌شده در ۵ دسامبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine
  11. Aleksandr D. Knyž, 1999 Ibn ʻArabi in the Later Islamic Tradition: The Making of a Polemical Image in Medieval Islam. SUNY Press. بایگانی‌شده در ۵ دسامبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine
  12. Hill, Donald Routledge, A History of Engineering in Classical and Medieval Times, 1996
  13. Amazon.com: Al-Jazarí: The Book of Knowledge of Ingenious Mechanical Devices: Kitáb fí ma'rifat al-hiyal al-handasiyya (9789027703293): P. Hill: Books
  14. جزری، اسماعیل بن رزاز، مبانی نظری و عملی مهندسی مکانیک در تمدن اسلامی، (الجامع بین العلم و العمل النافع فی صناعة الحیل)، سعید رفعت جاه (مترجم)، محمدجواد ناطق (مترجم)، حمیدرضا نفیسی (مترجم)، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۸۰، شابک: ۷-۱۰۳۳-۰۱-۹۶۴
  15. George Saliba, Blurred Edges—At the Intersection of Science, Culture, and Art, in: Variantology 4. On Deep Time Relations of Arts, Sciences and Technologies In the Arabic-Islamic World and Beyond, ed. by Siegfried Zielinski and Eckhard Fürlus in cooperation with Daniel Irrgang and Franziska Latell (Cologne: Verlag der Buchhandlung Walther König, 2010), pp. 19–42.
  16. مبانی نظری و عملی مهندسی مکانیک در تمدن اسلامی، پشت کتاب.
  17. حوزه
  18. «الجزری پدر علم رباتیک جهان و دانشمند مسلمان قرن ششم هجری شمسی». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ مه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱ ژوئن ۲۰۱۰.
  19. Georges Ifrah (2001). The Universal History of Computing: From the Abacus to the Quatum Computer, p. 171, Trans. E.F. Harding, John Wiley & Sons, Inc. (See [1] Archived 8 October 2006 at the Wayback Machine).
  20. «The Monk Basin and Bloodletting».
  21. Donald Hill (2012), The Book of Knowledge of Ingenious Mechanical Devices, page 273, Springer Science + Business Media.
  22. Ahmad Y. al-Hassan, The Crank-Connecting Rod System in a Continuously Rotating Machine Archived 12 March 2013 at the Wayback Machine.
  23. Donald Hill, "Mechanical Engineering in the Medieval Near East", Scientific American, May 1991, pp. 64-9 (cf. Donald Hill, Mechanical Engineering Archived 25 December 2007 at the Wayback Machine).
  24. Ahmad Y. al-Hassan. "The Origin of the Suction Pump: al-Jazari 1206 A.D." Archived from the original on 26 February 2008. Retrieved 16 July 2008.
  25. مبانی نظری و عملی مهندسی مکانیک در تمدن اسلامی، مقدمه
  26. Donald Hill, "Mechanical Engineering in the Medieval Near East", Scientific American, May 1991, pp. 64-9 (cf. Donald Hill, Mechanical Engineering Archived 25 December 2007 at the Wayback Machine).