برتولت برشت

نویسنده، شاعر، نمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر برجستۀ آلمانی

اویگن برتولت فریدریش برشت (به آلمانی: Eugen Berthold Friedrich Brecht) (زاده ۱۰ فوریه ۱۸۹۸ – درگذشته ۱۴ اوت ۱۹۵۶)، نمایشنامه‌نویس، کارگردان تئاتر و شاعر آلمانی با گرایش‌های سوسیالیستی و کمونیستی[۲] بود.

برتولت برشت
Bertolt-Brecht.jpg
نام اصلی
اویگن برتولت فریدریش برشت
زاده۱۰ فوریهٔ ۱۸۹۸
آوگسبورگ، باواریا، امپراتوری آلمان
درگذشته۱۴ اوت ۱۹۵۶ (۵۸ سال)
برلین شرقی، آلمان شرقی
[۱]
پیشهنمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر و شاعر
ملیتآلمانی
سبک نوشتاریتئاتر روایی
سرشناس در زمینهٔ نوشتاری
حوزهسوسیالیست و کمونیست
همسر(ها)ماریان زاف (۱۹۲۲–۱۹۲۷)
هلنه وایگل (۱۹۳۰–۱۹۵۶)
امضا
imdb_idصفحه در وبگاه IMDb
تمبر یادبود برتولت برشت و صحنه‌ای از زندگی گالیلئو گالیله چاپ شده در آلمان شرقی
محل دفن برتولت برشت و هلنه وایگل در گورستان تاریخی Dorotheenstadt در برلین میته
مجسمه برشت در محوطه بیرونی تئاتر برلین

برتولت برشت را بیشتر به عنوان برجسته‌ترین نمایشنامه‌نویس تئاتر روایی (که نقطه مقابل تئاتر دراماتیک است)، و به‌خاطر نمایشنامه‌های مشهورش می‌شناسند. اما برتولت برشت گذشته از این که نمایشنامه‌نویسی موفّق و کارگردانی بزرگ بود، شاعری خوش‌قریحه نیز بود و شعرها، ترانه‌ها و تصنیف‌های پرمعنا و دل‌انگیز بسیاری سرود. وی همچنین با ابداع سبک فاصله‌گذاری در تئاتر، انقلابی بزرگ را در زمینهٔ هنرهای نمایشی به پا کرد.
کتاب (جلادان هم می‌میرند) از آثار این نویسنده است که در سال ۱۹۴۳ با کارگردانی فریتس لانگ به صورت فیلم سینمایی ساخته شد.
داستان این فیلم حاصل کار مشترک فریتس لانگ و برتولت برشت با نام مستعار برت برشت (بدون ذکر در عنوان‌بندی) است. در نتیجه مؤلفه‌های شیوه برشت به‌ویژه نوع حضور مردم و تک‌گوئی‌های میهن دوستانه شخصیت‌ها به فیلم راه می‌یابند.

برشت در آمریکا، لانگ را یافت و این دو جلای وطن کرده، در جلادان هم می‌میرند! فرصتی برای خلق اثری ضد نازی و ابراز وفاداری به اعتقادات و مرام خود را یافتند.[۳]

زندگیویرایش

برتولت برشت در تمام دوران کار هنری خویش راجع به مسائل و سختی های گوناگون حرفه ی "هنر" بازیگری و اصولا علم و هنر تئاتر مطالب ارزنده ای بیان داشته و درباره ی آنها نیز قلمفرسایی کرده است . او در دو زمینه "هنر بازیگری" و " هنر تماشاگری" بسیار کوشیده است. [۴]

در سال ۱۹۳۰ بود که برشت با اندیشه هایی مبتنی بر نظریات اروین پیسکاتور آغاز به آفرینش تئاتر حماسی خود کرد . تئاتر حماسی از لحاظ اجرایی ابتدا توسط پیسکاتور ابداع شد ولی از لحاظ نوشتن متن توسط برشت صورت گرفت. برشت به خط داستانی توجه داشت و پیسکاتور متوجه جنبه های مستند اجرا بود. نمایشنامه های برشت هر چند که داستان اند ولی ریشه در واقعیت دارند . برشت پس از دهه ی ۱۹۳۰ پر نفوذ ترین چهره ی تئاتر بود. گروه برلینر آنسامبل (Berliner Ensemble) که در سال ۱۹۴۹ بنیان گزاری شد ، یک پدیده ی پس از جنگ بود که طبق نظریات برشت فعالیت می کرد و همچنان هم این گروه فعالیت دارد. [۵]

برشت به عنوان کارگردان ، وارد تئاتر شد و مدتی با ماکس راینهارت در برلین همکاری کرد . نمایشنامه نویسی را ابتدا در نهضت دادائیسم و اکسپرسیونیسم تجربه کرد و در این دوره نمایشنامه هایی چون بعل ، آوای طبل ها در شب را نوشت تا اینکه با نمایشنامه ی "آدم آدم است " به سبک شناخته شده ی خود رسید. نخستین موفقیت خود را با نمایشنامه ی " اپرای سه پولی" بدست آورد . در سال ۱۹۳۳ برشت تبعید شد و غالب آثار مهم خود را در همین دوره نوشت . در میان این آثار می توان از نمایشنامه های ترس و نکبت رایش سوم ، زندگی خصوصی نژاد برتر ، ننه دلاور ، زندگی گالیله ، زن خوب سچوان ، قیام آرتورو اویی ، دایره ی گچی قفقازی آخرین اثر او نام برد . از آنجا که برشت در تبعید به سر می برد آثارش به ندرت اجرا می شدند تا آنکه در سال ۱۹۴۷ به آلمان بازگشت . از آن زمان تاکنون آثار برشت اعتبار روزافزونی در جهان به دست آورده اند . برشت رهیافت نمایشی خود را "حماسی" می نامد .او مایل است تماشاگرانش نمایش را با دیدی انتقادی و نه انفعالی تماشا کنند و بر آنست تا به تماشاگرانش نقش فعالتری بدهد . [۶]

فهرست مجموعه آثار برتولت برشتویرایش

نمایشنامه هاویرایش

نخستین آثاری که از سال ۱۹۲۲ تا ۱۹۲۶ عرضه شدند
بعل
طبل ها در شب
در انبوه شهرها
زندگی ادوارد دوم انگلستان(بر اساس نوشته مارلو)
آدم آدم است( مرد مرد است )
نمایشنامه هایی که برای تئاتر شیفباوردام نگاشته شدند ( ۱۹۲۷ تا ۱۹۳۳ )
اپرای سه پولی
صعود و سقوط شهر ماهاگونی
درام آموزشی بادنی توافق
جان مقدس کشتارگاه
بلی گو و نه گو
تدبیر
مادر
استثنا و قاعده
مقدسین و مقدسان
نمایشنامه هایی از تبعید ( ۱۹۳۳ تا ۱۹۴۵ )
کله گردها و کله تیزها
ترس و نکبت رایش سوم
تفنگ های بانو (ننه) کارار
مادر (ننه) دلاور و فرزندانش
بازجویی لوکولوس
زندگی گالیله
انسان خوب سه چو آن
آقای پونتیلا و نوکرش ماتی
صعود محتاطانه آرتورو اوی
داستان سیمون ماشار
شوایک در جنگ جهانی دوم
دایره گچی قفقازی
روزهای کومون

بازنویسی هاویرایش

بازنویسی ها
آنتیگونه سوفوکلس
معلم سر خانه ( بر اساس نوشته لنتس،درام نویس آلمانی)
کوریولانوس ( بر اساس نوشته ویلیام شکسپیر)
محاکمه ژاندارک در ژوئن ( بر اساس نوشته آنا زگهرس،نویسنده آلمانی)
دون ژوان ( بر اساس نوشته مولیر)
طبل ها و ترومپت ها ( بر اساس نوشته جرج فارکوار،نویسنده ایرلندی)

تک پرده هاویرایش

تک پرده ها
عروسی خرده بورژوا
گدا یا سگ مرده
او شیطان را بیرون می راند
لوکس در تنبریس
صید گروهی ماهی
آهن چه قدر می ارزد ؟
توراندوت ( کنگره سفید شویان )

منبع : [۴]

تکنیک برشت و فاصله‌گذاریویرایش

برشت معتقد بود که هدف درام این است که " به ما بیاموزد چگونه زنده بمانیم ." و تماشاگر به جای احساس کردن می بایست به اندیشیدن وادار شود. برشت به عنوان نمایشنامه نویس و کارگردان گروه برلینر آنسامبل ، بر خلاف نظر کنستانتین استانیسلاوسکی که معتقد بود بازیگر باید از لحاظ عاطفی با نقش یکی شود از بازیگرانش میخواست که تنها اندیشه ی یک شخصیت را ارائه دهند و برای رسیدن به این منظور برشت اصرار داشت که بازیگرانش ضمن تمرین ، همیشه عبارت " آن مرد گفت " یا " آن زن گفت " را در اول گفتگوهایشان بیاورند. این همان مقوله ای است که بعدها مارتین اسلین آن را " بازیگری مابین علائم نقل قول " نامید. تکنیک برشت به عنوان نویسنده یا کارگردان " اصلاح طلبانه " بود. و نمایشنامه هایی که خود ، آنها را تجربه یا تلاش می نامید ، مثل همه تئاترهای تجربی ، مدام در مسیر توضیح دوباره ، اصلاح و پیشرفت بود . برشت هم مانند وسولد مایرهولد در پی شکلی از تئاتر بود که در آن تماشاگران فراموش نکنند که در تالار نمایش هستند و یک بازسازی از گذشته را تماشا می کنند . هدف برشت آن بود که تماشاگر را ناپیوسته یا ( معادل کلمه آلمانی verfremdung ) بیگانه سازد و بین تماشاگر و نمایش فاصله بیفکند . برشت عقیده داشت با این " بیگانگی " یا " ناپیوستگی " تماشاگر میتواند درباره کنش دراماتیک روی صحنه بیندیشد و نتیجه گیری خود را بکند و عضو مفیدی برای جامعه شود . [۵]

او تئاتر را وسیله ی تفنن یا طبع آزمایی خویش نمی داند، بلکه آن را چون ابزاری در خدمت هدفی معین ، یعنی برملا ساختن خصوصیات بافت جامعه ی زمان خویش ، به کار میگیرد. تکنیک برشت و یکایک نظریات و عملکرد های تئاتری او با هدف هوشیار نگه داشتن تماشاگر، وادار کردن او به درک فکر عرضه شده، برانگیختن اندیشه ی انتقادی او در جهت دریافت علل طرح و راه حل مسئله شکل گرفته است . آنچه برای برشت اهمیت دارد توانایی تئاتر است در به نمایش در آوردن قوانینی که فرآیند های اجتماعی گسترده ی این دوران را رهبری می کند نه انطباق آن با قوانین ابدی و ازلی؛ اینکه تماشاگر را به دنیای پیرامون خود علاقه مند کند و او را به دگرگون پذیری آن معتقد سازد نه آنکه بلیطی به او قالب کند . برشت می گوید : چگونه می توان تئاتر را هم آموزنده و هم سرگرم کننده ساخت ؟ چگونه می توان آن را از بند تجارت رها ساخت و به عرصه ی تجربه تبدیل کرد؟ چگونه انسان اسیر و نادان عصر ما ، انسان تشنه ی آزادی و گرسنه ی دانش ، انسان شکنجه دیده و قهرمان وار ، انسانی بیداد کشیده و زاینده ، انسانی که هم تغییر پذیر است و هم توانایی دگرگون ساختن جهان را دارد، چگونه این انسان قرن هولناک و شگرف ما می تواند از هنر تئاتری برخوردار شود که او را برای تسلط بر خویشتن و فرمانبردار کردن جهان ، یاری دهد؟ [۷]

عدم ارتباط حسی بین مخاطب و اثر و جایگزینی رابطهٔ فکری و عقلانی (از طریق فاصله‌گذاری و بنابراین بیگانه‌سازی) و همچنین روایت داستان به جای وقوع داستان و قطع کردن نمایش در جاهایی که امکان رابطه و پیوند حسی نمایشنامه و مخاطب وجود دارد، از مشخصات این ساختمان نمایشی است. در این روش سعی نویسنده، کارگردان و بازیگر روایت کردن درام به‌جای تجسم کردن آن برای تماشاچی است. گاهی در فارسی به آن تئاتر حماسی می‌گویند که ترجمهٔ دقیقی نیست.

تئاتر روایی برتولت برشت با استفاده از یک راوی در بطن نمایشنامه و متن‌های توصیفی خارج از دیالوگ و نیز چکیده‌ای از وقایع هر صحنه در آغاز پرده که با هدف زدودن هیجان در نزد تماشاگر صورت می‌گیرد، در صدد برانگیختن قوهٔ تفکر تماشاگر است و او را به تقابل با آنچه که بر روی صحنه نما یش داده می‌شود، وامی‌دارد.

موضوعات نمایشنامه‌های برشت برگرفته از واقعیات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی حاکمند. برشت تماشاگر خود را وارد دنیای تماشاگر حقیقی می‌کند و به چالش با آن فرا می‌خواند. نمایشنامه‌های برشت با آنچه که بر روی صحنه نمایش داده می‌شود و به گونه‌ای بیانگر و انعکاس شرایط واقعی حاکم در جامعه است، موافق نیست، بنابراین باید روند نمایشنامه تحرک لازم را در وی برای مقابله با شرایط اجتماعی حاکم ایجاد کند. هدف برشت نشان دادن یک رفتار اجتماعی خاص، در یک محیط اجتماعی خاص است که باید از دید تماشاگر به صورت انتقادی مورد توجه قرار گیرد.

برشت خود می‌گوید: «متن باید طنزآلود باشد… وظیفهٔ طنز طرح و توصیف اخلاقیات است. متن نباید احساسی یا اخلاقی باشد بلکه باید اخلاقیات و احساسات را نشان دهد.»

مرگویرایش

برشت در ۱۴ اوت ۱۹۵۶ براثر سکته قلبی درگذشت . استیون پارکر، استاد دانشگاه منچستر، پس از بررسی سابقه پزشکی برت ولت برشت به علت ابتلا به تب روماتیسم در کودکی، دچار نارسایی مزمن قلبی مادام‌العمر شده بود. بر اساس تحقیقات تازه، برشت همچنین از کره سیدنهام هم رنج می‌برده که بی‌ارتباط با تب روماتیسمی نبوده است. به ادعای پروفسور، پارکر برشت انبوهی از مشکلات جسمی داشت و بیماری‌های مزمنش سرانجام به مرگش انجامید. با وجود این این بیماریها او نبوغ شعری و ناتری فوق‌العاده‌ای داشت که سبب می‌شد ضعف جسمی خود را به قدرتی بی‌همتا تبدیل کند.

پیوند به بیرونویرایش

منابعویرایش

  1. نتایج تحقیقات تازه درباره دلیل مرگ برتولت برشت
  2. «Bertolt Brecht». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱ مارس ۲۰۰۷.
  3. «جلادان هم می‌میرند! Hangmen Also Die!».
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ هنر بازیگری،نویسنده:سعید فرهودی،نشر قطره، ۱۳۸۵.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ تئاتر تجربی،نویسنده:جیمز روز_اونز،ترجمه:مصطفی اسلامیه، انتشارات مروارید، ۱۳۶۹.
  6. تاریخ تئاتر جهان،نویسنده:اسکار گ.براکت ،ترجمه:هوشنگ آزادی ور،انتشارات سروش، ۱۳۶۶.
  7. تکنیک برشت،نویسنده:شیرین تعاونی،نشر قطره، ۱۳۸۴.