تابعیت

(تغییرمسیر از ملیت)

تابعیت یا ملیت[۱] اصطلاحی است که برای اشاره به نوعی رابطهٔ سیاسی، معنوی یا حقوقی بین یک شخص، و ملت یا دولتی معین استفاده می‌شود. نظر واحدی در مورد تعریف تابعیت وجود ندارد و دانشمندان حقوق بین‌الملل بحث‌های مفصل و متعددی در مورد تعریف تابعیت کرده‌اند. برخی از تعاریف که در مورد تابعیت آمده‌است چنین است:

  • رابطه‌ای که با آن خانوادهٔ ملت تشکیل می‌یابد؛ به عبارتی پیوندی که وابستگی فردی از افراد انسانی را به ملتی خاص توجیه می‌کند.[۲]
  • تابعیت پیوندی است که شخصی را به ملت معینی مربوط می‌سازد.[۳]
  • تعلق حقوقی شخصی به جمعیت تشکیل دهنده دولت.[۴]
  • تابعیت رابطه‌ای است بین فرد و دولت که شخص تبعه را در قبال تبعیت، به حمایت دولت متبوع خود ذی‌حق می‌نماید. چنین رابطه‌ای، شخص تبعه را مطمئن می‌سازد که در رفتار و دادوستدش با کشورهای خارجی و اتباع بیگانه، در صورت لزوم از حمایت سیاسی دولت متبوع خود، که به وسیله حقوق بین‌الملل شناخته شده، متمتع خواهد شد.[۵]
  • تابعیت عبارتست از یک رابطه سیاسی، حقوقی و معنوی که فردی را به دولتی معین مرتبط می‌سازد.[۳]

گفتنی است تابعیت عموماً مبتنی بر دو سیستم است: سیستم خون و سیستم خاک. در ایران تابعیت به‌طور عمده بر سیستم خون متکی است، البته در مواردی از سیستم خاک برای کسب تابعیت استفاده شده‌است. با توجه به قانون مدنی ایران، کسی که از پدر ایرانی در ایران یا بیرون از کشور متولد شود ایرانی است اگرچه مادرش غیرایرانی باشد. اشتغال در برخی از کارها و دست یابی به‌شماری از مقامات دولتی نیازمند داشتن تابعیت ایرانی است. در آمریکا و کانادا تابعیت به‌طور عمده بر سیستم خاک مبتنی است، البته سیستم خون هم جایگاه خود را در قوانین این کشور دارد.

در متن‌های قدیمی کلمه تابعیت بیشتر از ملیت به یک گروه قومی اشاره دارد. یعنی گروهی از مردم که دارای یک قومیت، زبان، فرهنگ و تاریخ هستند.

انواع تابعیتویرایش

از انواع تابعیت می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:[۶]

  1. تابعیت تحصیلی یا ارادی
  2. تابعیت تبعی
  3. تابعیت تحققی
  4. تابعیت اجباری

تفاوت تابعیت و اقامت دائمویرایش

تابعیت با اقامت دائم تفاوت دارد. تابعیت یک رابطه سیاسی و حقوقی است که شخص را عضوی از یک کشور می‌کند. اما حق اقامت به این معناست که محل سکونت و فعالیت شخص به طور موقت یا دائم در کشور محل اقامت خواهد بود.

تابعیت در مقایسه با اقامت مزایای بسیار بیشتری را در اختیار اشخاص قرار می‌‌دهد. این مزایا با توجه به قوانین هر کشور متفاوت است. تعدادی از امتیازات تابعیت نسبت به اقامت شامل این موارد می‌شوند:[۷]

  • فقط افرادی که تابعیت یک کشور را دارند حق رای دادن یا نامزد شدن در انتخابات را دارند.
  • در بیشتر کشورها استخدام در شغل‌های دولتی نیاز به تابعیت دارد. در برخی کشورها مثل کانادا و نیوزیلند افراد مقیم هم امکان استخدام دولتی دارند.
  • در اکثر کشورها شغل‌های امنیتی و نظامی فقط مخصوص افرادی است که تابعیت آن کشور را دارند.
  • در بسیاری از کشورها افرادی که تابعیت آن کشور را ندارند امکان مالکیت اموال غیرمنقول (خانه، زمین و …) را ندارند.
  • افراد مقیم امکان دریافت پاسپورت ندارند. البته افرادی که فاقد تابعیت هستند یا امکان دریافت پاسپورت کشور خودشان را ندارند برای ورود و خروج به کشور «گواهی هویت» دریافت می‌کنند.
  • افراد مقیم وقتی به کشور دیگری می‌روند نمی‌‌توانند از حمایت‌های کنسولی کشور محل اقامت خود بهره‌مند شوند. البته در استرالیا این حمایت‌ها مشمول افراد دارای حق اقامت دائم هم می‌شود.


معمولاً کسی که اقامت دائم دارد پس از یک دوره اقامت معمولاً ۵ سال در کشور می‌تواند طبق قانون درخواست دریافت تابعیت کشور را کند. البته این موضوع بسته به قوانین هر کشور متفاوت است. تابعیت دوگانه یعنی به رسمیت شناختن دو تابعیت برای یک نفر هم بسته به قوانین هر کشور متفاوت است.[۸]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. «تابعیت، ملیت» [علوم سیاسی و روابط بین‌الملل] هم‌ارزِ «nationality»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. جواد میرشکاری، ویراستار. دفتر پنجم. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۷۵۳۱-۷۶-۴ (ذیل سرواژهٔ تابعیت)
  2. بهشید ارفع نیا، حقوق بین‌الملل خصوصی، ج۱، ص ۴۹
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ بهشید ارفع نیا، همان، ص ۴۹
  4. محمود سلجوقی، حقوق بین‌الملل خصوصی، ص ۱۴۸
  5. رضا دشت ارا، جزوه حقوق بین‌الملل خصوصی، ص ۱۰۱
  6. «تابعیت». دانشنامه تخصصی حقوقی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ آوریل ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۱ مارس ۲۰۰۸.
  7. تفاوت تابعیت با اقامت دائم موسسه حقوقی مهاجرتی داتیکان
  8. General Naturalization Requirements بایگانی‌شده در مارس ۷, ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine
  • Kochenov, Dimitry; Groningen, University of (2015-12-03). "Quality of Nationality Index". Quality of Nationality Index. Retrieved 2018-11-25.