بویر احمدی

یکی از ایلات قوم بزرگ لُر
(تغییرمسیر از بویراحمدی)


بویر احمدی نام یکی از بزرگترین ایلات لر از ایلات شش گانه ساکن کهگیلویه و بویراحمد است، این ایل از ایلات لر جنوبی هستند.سکونت گاه این ایل منطقه‌ای حدود ۲۵۰۰ مایل مربع، از بهبهان تا کوه پایه‌های دنا را در بر می‌گیرد.[۳]

بویراحمد
مناطق با جمعیت چشمگیر
 ایران استان‌های کهگیلویه و بویراحمد، فارس، خوزستان و بوشهر[۱]
زبان‌ها
لری بویراحمدی
دین
شیعه
قومیت‌های وابسته
دیگر اقوام ایرانی‌تبار

خاستگاه

در میان بویراحمدی‌ها یکی از گمان‌ها این است که ایشان بازماندگان ایرانیان اولیه ساکن در فارس باشند،به گفته شهاب الدین العمری طوایفی از لرها در برای جنگ به سوریه و مصر به فرستاده شدند ،اما صلاح الدین ایوبی از چالاکی و زبردستی آنها در بالا رفتن از صخره‌های سرسخت به وحشت افتاد و دستور قتل‌عام آنها را صادر کرد.

نام برخی از گروه های کوچروی فارس در منابع دوران اسلامی آمده است. در قرن سوم هجری نام یکی از بزرگان قومی بر منطقه ای از زاگرس که اکنون کهگیلویه خوانده میشود به یادگار مانده است هرچند لزومن مرزهای پسین با مرزهای نخستین آن منطبق نیست.با توجه به تغییرات ساختار سیاسی و قدرت در قرون اولیه اسلامی، ساکنان بومی زاگرس هویت خود را بارها بازتعریف کرده اند

.از این رو با نامهای جدیدی چون لر بعنوان یک هویت قومی جدید برای این ساکنان مواجه میشویم.درحدودهمین دوران نام خاندان ابرک‌لور را بعنوان پیشقراول این هویت جدید(هویت لری) ،در تاریخ کهگیلویه میبینیم که همراه با حکومتی کوچک در منطقه،ساختاری سیاسی یافته است.در اوایل قرن ششم تغییری بزرگ در ساختار سیاسی و قدرت روی میدهد که طی آن حکومت محلی این خاندان از بین میرود وحکومتی به مراتب بزرگتر در زیر لوای نام اتابکان‌لر‌بزرگ، بوجود می آید.

ساسانیان را نیز قبایل کوچرو فارس تشکیل دادند

تقسیمات

ایل بزرگ بویراحمدی دارای طوایف بساری است که به سه بخش اصلی تقسیم میشود بویراحمد علیا به مرکزیت(یاسوج)،بویراحمد سفلی به مرکزیت(دهدشت)، بویراحمد گرمسیر به مرکزیت(گچساران)

بويراحمدسفلي(دهدشت): دهدشت از شمال به دشمن زياري،از مغرب به بهبهان ،از مشرق به ياسوج واز جنوب به چرام محدود است. عشايردهدشت تا سال 1340شمسي تحت رياست عبدالله خان ضرغامپور پسر شكرالله خان كه در سال 1312 در پادگان قصر تهران تير باران شد،اداره مي شده است. بوير احمد سفلي از هشت تيره: سادات ،قايد گيوي ، عباسی، آقايي، سیسختی ،تامرادي ،دشت موري وتعدادي طايفه مستقل تشكيل گرديده است.

1-طایفه سادات: ازسه تیره سادات امام زاده علي، سادات رضا توفيقي و سادات  كَرْيَكي تشكيل گرديده است.

الف)تیره سادات امازاده علي:اين تیره داراي هشت اولاد مي باشد كه عبارتند از :نعمت اللهي ،خليفه ،زبيري ،موسايي ،ابراهيمي ،رئيس ،قايدان شال سفيد ،ميرزايان سادات امام زاده علي.

.

ب)تیره سادات رضا توفيقي: شامل سه اولاد مير سالار ، سیدعباسي ،محمودي است.

ج)تیره سادات كريكي: شامل اولادهاي :ميرمحمد ،مير اسحاق ،ميرعلي خان ،مير غريب ،مير حسين خان ،مير ذوالفقار ،متفرقه.

.

2 –طایفه قايد گيوي: اين طایفه از سه تیره :اولاد علي پناه ،اولادهاي قايد گيوي‌و متفرقه تشكيل گرديده است.

.

اول-تیره اولاد علي پناه شامل :دو اولاد كاعلي محمد وكا علي كرم

.

دوم – تیره اولاد قايد گيوي: اين طايفه از ده اولاد:كا خسرو ،محمد شريف ،كا فريدون ،كا محمد حسين ،علي گرگ ،كا راه خدا ،خلف ، دلي ،قايد گيوي مخلوط تشكيل شده است.

.

3 –طایفه عباسی: اين طایفه از هفت تیره تشکیل شده است که عبارتند از:

1_چیتابی، 2_سورونی3_باشرونی 4_شرونی 5_صالحونی6_جوزاری7_ نیه ای و..

.

. 4 –طایفه آقايي: اين طایفه از سه تیره :ديلگاني ،نرمابي وزنگوايي تشكيل گرديده است.

اول)تیره ديلگاني:اولاد هاي اين تیره عبارتند از:آقا شيخ ،آقا كرم الله ،كامه جان ،محمدرضايي ،آقا قباد.

دوم)تیره نرمابي اين تیره از چهار اولاد:آقا كاظم ،آقا صيدال ،خالوخواهر زاده هاوخواجه ها تشكيل گرديده است.

سوم)تیره زنگوايي اولاد هاي اين تیره عبارتند از:آقا علي سينايي ،كربلايي جمشيد ،كربلايي زينل .

.

5-طایفه تامرادي: اين طایفه از تیره های :تامرداي اصل ،تامرادي نوكر باب ونوكرتشكيل مي شود.

اول )تیره تامرادي اصل اين تیره از هجده اولاد به شرح زير تشكيل مي گردده است : محمد باقر،رحيم،شيرو،محمد،عبدالكريم ،علي خان،نجف،شاهين ،تاعليشاهي ،شرام بوري ،علي داد ، شيريني ،شاهي جان ،مراد علي ،علي  ،كرد علي ،سر چاتي ،محمد طاهر.

دوم)تیره تامرادي نوكر باب اولاد هاي اين تیره عبارتند از: محمد،علي حيدر ،برده ها،شيريني ،جاويد(جووي)،خضري ،اردكاني ،ته لتي (تلخاني)،گودرزي،دشمن زياري،جلاله اي ، بر اشكفتي ،بكش .

سوم)تیره نوكر(نوكران خان) اين طايفه داراي سه اولاد :ميدگان ،دهدشتي ،وعلي مؤمن است.

.

6- طایفه دشت موري: این طایفه از تیره های:طاس احمدي ،اولاد ميرزا علي ،مشايخ ،شراني ،برآفتابي ،ملاكلبي تشكيل مي شده است. اول )تیره طاس احمدي: اين تیره داراي دوازده اولاد مي باشد كه عبارتند از:همه كاكا،با محمدي ،محمد طاهري ،مير احمدي ،آشيري ،ناز مكاني ،سياه ،سادات علايي ،سادات اسماعيلي ،شيخان آشيري نويي ،كي عزيزي ،متفرقه.

دوم)تیره اولا ميرزا علي: شامل دو اولاد:كي منصوري ،كاعليشاهي است.

سوم)تیره مشايخ: شامل سه اولاد :شيخ محمود ،شيخ سقاوه وسيد محمدوسيد علي مي باشد.

چهارم)تیره شيراني:اين تیره داراي دو اولاد: ملا محمدزكي وكي محمد ظاهر است.

پنجم) تیره بر آفتابي: داراي سه اولاد :كي حسينعلي ،كا سليمان، كي زينلي است.

ششم )تیره ملا كلبي: اين تیره داراي چهار اولاد مي باشد كه عبارتند از :رمضان ،ملك ،علي ،گدا ،ناصر...

.

7- طایفه سیسختی

.

8_طایفه کاکانی

.

9_طایفه نويي: (روستاي مندان ازاين طايفه مي باشد كه در زمان حمله مغول به ايران مي زيسته اند)

.

10_طایفه برائی

.

11_طایفه بادلانی

.

12_طایفه سرکوهکی

.

13_طایفه مالخانی

.

14طایفه گودرزی

.

15_طایفه فارسی

.

16طایفه رودشتی

.

17طایفه شولی

.

18_ طایفه اولاد علی مومن

.

19_طایفه کره ای

.

20_طایفه تهلی

ج –بوير احمد گرمسيري (گچساران(دوگنبدان) )

.

بوير احمد گرمسيري: ازشمال به دهدشت ،از مغرب به بهبهان ،از مشرق به چرام وباشت و باوي ،از جنوب به خاك قشقايي محدود است. سرپرست عشاير اين منطقه مظفر آروئي پسر عباسقلي خان بویراحمدی بود كه در سال 1325 شمسي در گذشت وپسرش محمد به جاي وي انتخاب شد.

مردم بوير احمد گرمسيري به سبب نزديكي با دهدشت و بهبهان ومناطق نفتي خصوصاً گچساران،شهري تر ومتمدن ترند. تيره ها وطوايف بوير احمد گرمسيري عبارتند از:آروئي ، گشتاسب ،طاس احمدي، جليل ،طاليشاهي ، اولاد ميرزاعلي ،برآفتابي ، باتولي (باباتولي) ،اسپري ، ماريني ،ديلي ، سادات با فتح اللهي ،عربان. به دليل همسايگي بوير احمد گرمسيري با بوير احمد سفلي بامسير كمتر از 70كيلومتربعضي از طايفه هايشان مشتركند. هر طایفه بویراحمدی به چند تیره یا تَش تقسیم می‌شود، که بیشتر بر روابط قوم و خویشی استوار و مستحکم است.[۴]

پی‌نوشت

منابع

  • Reinhold Loeffler, Gernot L. Windfuhr (December 15, 1989). "BOIR AḤMADĪ". [[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]]. IV. Bibliotheca Persica Press. ISBN 0710091109. Retrieved December 15, 1989. Check date values in: |تاریخ بازبینی= (help); URL–wikilink conflict (help)