جمهوری فدراتیو سوسیالیستی قفقاز جنوبی شوروی

یکی از جمهوری‌های تشکیل دهنده اتحاد جماهیر شوروی

جمهوری فدراتیو سوسیالیستی قفقاز جنوبی شوروی (همچنین ماورای قفقاز شوروی یا TSFSR نیز نامیده میشود)، از مارس ۱۹۲۲ تا دسامبر ۱۹۳۶، یکی از جمهوری‌های اولیه و از بنیانگذاران اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بود. این جمهوری، از گرجستان، ارمنستان و آذربایجان (که به صورت سنتی جمهوری‌های قفقاز نامیده می‌شدند) تشکیل شده‌بود. از آنجا که مرز این جمهوری‌ها با روسیه رشته کوه قفقاز بود، به جماهیر ماورای قفقاز شهرت یافتند. ظاهرا این جمهوری برای تثبیت اوضاع اقتصادی منطقهٔ قفقاز ایجاد شده بود، این جمهوری همچنین برای تحکیم قدرت و نفوذ بلشویک ها در منطقهٔ قفقاز جنوبی نیز مفید بود و کمک زیادی کرد. این جمهوری همچنین از چهار جمهوری امضا کننده پیمان ایجاد اتحاد جماهیر شوروی بود.

  • ارمنی: Անդրկովկասի Խորհրդային Սոցիալիստական Դաշնային (Ֆեդերատիվ) Հանրապետություն
  • ترکی آذربایجانی: Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası
  • گرجی: ამიერკავკასიის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა
  • روسی: Закавказская Социалистическая Федеративная Советская Республика
Armenian SSR|
 
Azerbaijan SSR|
 
Georgian SSR|
۱۹۲۲–۱۹۳۶ Armenian SSR|
 
Azerbaijan SSR|
 
Georgian SSR|
پرچم نشان نظامی (1923–1936)
محدوده ماورای قفقاز شوروی (قرمز) در قلمرو اتحادیه جماهیر شوروی
پایتخت تفلیس
زبان‌(ها) زبان گرجی
زبان آذری
زبان ارمنی
زبان روسی
دولت فدرالیسم جمهوری شورایی حکومت سوسیالیستی
تاریخچه
 - تأسیس ۱۲ مارس ۱۹۲۲
 - فروپاشی ۵ دسامبر ۱۹۳۶
مساحت
 - ۱۹۲۲ ۱۸۶٬۱۰۰کیلومترمربع (۷۱٬۸۵۴مایل‌مربع)
یکای پول روبل شوروی
امروزه بخشی از  ارمنستان
 جمهوری آذربایجان
 گرجستان
 روسیه

نام در زبان های محلی جمهوریویرایش

  • ارمنی: Անդրկովկասի Խորհրդային Սոցիալիստական Դաշնային (Ֆեդերատիվ) Հանրապետություն
آندرکواسی خورهرداین سویسیالیستاکان داشنایین (فدراتیو) هانراپتوتیون
زاقافقازیا سوسیالیست فدراتیو سویت رسپوبلیکاسی
  • گرجی: ამიერკავკასიის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა
آمیرکواواسیس سابچوتا پدراتسیولی سوتسیالیست اوری رسپوبلیکا
  • روسی: Закавказская Социалистическая Федеративная Советская Республика (ЗСФСР)
زاقافقازیا سوتسیالیچستکایا فدراتیونایا سویتسکایا رسپوبلیکا (ZSFSR)

تاریخویرایش

ریشه های تاسیس یک دولت یکپارچه در منطقه قفقاز جنوبی برمیگردد به زمان تجزیه امپراتوری روسیه در سال 1918. بدنبال انقلاب اکتبر، وقتی که ایالات قفقاز از روسیه تزاری جدا شدند دولت خودرا به نام جمهوری فدرال دموکراتیک قفقاز جنوبی را ایجاد کردند. این جمهوری بسیار کم عمر بود و دو ماه عمر کرد. رقابت منافع ملی با قومی و همچنین رویارویی با امپراتوری عثمانی در آخر در آوریل 1918 منجر به انحلال جمهوری دموکراتیک قفقاز جنوبی گشت.[۱] سه دولتی که پس از آن اعلام استقلال کردند: نخستین جمهوری ارمنستان، جمهوری خلق آذربایجان و جمهوری دموکراتیک گرجستان، تا زمان پایان جنگ داخلی روسیه دوام آوردند تا زمانی که ارتش سرخ به این مناطق حمله برد و آنجاهارا تصرف کرد و شوروی سازی کرد. پس از پیشنهاد ولادیمیر لنین،رهبر شوروی، سه جمهوری اتحاد شوروی، ارمنستان و گرجستان و آذربایجان سوسیالیستی، در 12 مارس 1922 به اتحادیه فدرال جماهیر ماورای قفقاز پیوستند. در 13 دسامبر همان سال، نخستین کنگره شوراهای ماورای قفقاز، فدراسیون ایالات ماورای قفقاز را به یک دولت فدرال تبدیل کردند و به جمهوری شورایی فدراتیو سوسیالیستی ماورای قفقاز تغییر نام دادند. اگرچه بصورت رسمی جمهوری های تشکیل دهنده استقلال و خودمختاری داشتند. کمیته اجرای مرکزی (بالاترین نهاد قانون گذاری) و شورای کمیسرهای خلق (حکومت) بسرعت موجودیت این دولت را منصوب کرد. مامیا اوراخلاشویلی، رهبر بلشویکی گرجستان، اولین سرکمیساریای کمیساریای خلق ماورای قفقاز گشت.[۲] شهر تفلیس پایتخت این جمهوری گشت. این جمهوری در تاریخ 30 دسامبر به همراه روسیه شوروی، اوکراین شوروی و بلاروس شوروی یکی از جماهیر بنیانگذار اتحاد شوروی گشت. در دسامبر 1936، ماورای قفقاز شوروی منحل شد و دوباره سه کشور آذربایجان شوروی و گرجستان شوروی و ارمنستان شوروی از آن برآمدند و قلمرویش میان آنها تقسیم شد.[۳]

جماهیر خودمختار در قفقاز جنوبی شورویویرایش

پس از حمله ارتش سرخ به گرجستان، آبخازیا، تاکنون یکی از استان های خودمختار در جمهوری دموکراتیک گرجستان بود، در مارس 1921 توسط کمیته انقلابی آبخاز، یک جمهوری شورایی مستقل اعلان شد. با این حال روابط این جمهوری با گرجستان و روسیه به طور رسمی حل و فصل نشد. در 16 دسامبر 1921، آبخازیا به معاهده الحاق به گرجستان شوروی پیوست، که موقعیت خودرا به عنوان یک جمهوری پیمانی تعریف کرد و اتحادیه نظامی، سیاسی و اقتصادی بین دو جمهوری شوروی ایجاد کرد، که استقلال آبخازیا شوروی را به گرجستان شوروی وابسته کرد. از این رو، ازطریق گرجستان، آبخازیا به جمهوری قفقاز جنوبی شوروی پیوست و در ابتدا با سایر جمهوری های فدراسیون حقوق برابر داشت.[۴] در 19 فوریه 1931، وضعیت جمهوری خواهان آبخازیا، به یکی از جماهیر خودمختار شورایی در گرجستان شوروی کاهش یافت. [۵] در 16 جولای 1921، جمهوری شوروی آجارستان در گرجستان شوروی در نتیجه پیمان قارص تشکیل شد. این پیمان که پایان کارزار قفقاز در جنگ جهانی اول، زمینه تقسیم منطقه باتوم سابق استان کوتایس امپراتوری روسیه را بین گرجستان و ترکیه را فراهم آورد. طبق توافق نامه، نیمی از شمال با اکثریت قابل توجه مسلمانان گرجی بخشی از گرجستان شوروی میشود اما حق خودمختاری دارد. جمهوری مستقل دیگری در جولای سال 1920 در نخجوان ایجاد شد، منطقه ای مجاور ارمنستان، آذربایجان، ترکیه و ایران، که مورد ادعای ارمنی ها و آذربایجانی ها قرار گرفت. پس از اشغال این منطقه بدست ارتش سرخ، جمهوری خودمختار سوسیالیستی نخجوان شوروی با روابط نزدیک بین آذربایجان اعلام شد. در نتیجه عهدنامه مسکو و قارص، ایجاد یک جمهوری خودمختار به عنوان قسمتی از آذربایجان شوروی گردید. [۶]

روسای دولتویرایش

روسای شورای اتحادیه
نام مورخ حزب
نریمان نریمانوف مارچ-دسامبر 1922 حزب کمونیست آذربایجان
پولیکارپ مدیوانی مارچ-دسامبر 1922 حزب کمونیست گرجستان
الکساندر میاسنیکیان مارچ-دسامبر 1922 حزب کمونیست ارمنستان
روسای هیئت رئیسه کمیته مرکزی شوروی از قفقاز جنوبی شوروی
نام مورخ حزب
نریمان نریمانوف 1922-1925 حزب کمونیست آذربایجان
غضنفر موسابیگوف 1925-1938 حزب کمونیست آذربایجان
روسای کمیته اجرایی مرکزی
نام دوره برای
میخائیل تسخاکایا (بار اول) 1922–1927 گرجستان
صمد آقا علی اف 1922–1929 آذربایجان
سرکیس هامبارتسومیان 1922–1925 ارمنستان
سرکیس کسیان 1927–1931 ارمنستان
فیلیپ ماخارادزه (بار اول) 1927–1928 گرجستان
میخائیل تسخاکایا (بار دوم) 1928–1931 گرجستان
غضنفر موسی بیک اف 1929–1931 آذربایجان
فیلیپ ماخارادزه (بار دوم) 1931–1935 گرجستان
آرمنک آنانیان 1931–1935 ارمنستان
سلطان مجید افندی اف 1931–1936 آذربایجان
سرگو مارتیکیان 1935–1936 ارمنستان
اول ینوکیدزه مارچ-می 1935 گرجستان
فیلیپ ماخارادزه (بار سوم) 1935–1936 گرجستان

تمبر ها و پست های تاریخیویرایش

قبل از سال 1923، گرجستان، ارمنستان و آذربایجان هرکدام تمپرهای پستی مخصوص به خود را داشتند. فدراسیون قفقاز جنوبی در تاریخ 15 سپتامبر 1923 صدور تمپرهای پستی خودرا صادر کردند و در روز 1 اکتبر، صدور تمبرهای جماهیر قفقاز جنوبی متوقف شد. نخستین موضوعات شامل تعدادی از تمبر های روسیه و ارمنستان بود که با یک ستاره حاوی مخفف نام فدراسیون در پنج حرف در این نقاط چاپ شد. با شروع تورم گسترده، بدنبال طرح های جدید خود فدراسیون، چهار مورد در موضوع قدردانی از مناطق نفتی، چهار تای دیگر با منتاژ نمادهای اتحاد شوروی در قله ها و دکل های نفتی، میزان قیمتشان از 40000 تا 500000 روبل بود. این قیمت ها در مدت کوتاهی به 700000 روبل تبدیل شدند. در روز 24 اکتبر، تمبرها مقادیر 1 تا 18 کاپکس (هر روبل برابر 100 کاپکس است) دوباره چاپ شدند. از سال 1924، فدراسیون شروع به استفاده از تمبرهای اتحاد شوروی کرد. [۷]

پانویسویرایش

  1. Suny 1994, pp. 191–192
  2. Suny 1994, p. 245
  3. Закавказская федерация بایگانی‌شده در ۲۰۱۵-۰۹-۲۵ توسط Wayback Machine. Большая советская энциклопедия, 3-е изд., гл. ред. А. М. Прохоров. Москва: Советская энциклопедия, 1972. Т. 9 (A. M. Prokhorov; et al., eds. (1972). "Transcaucasian Federation". Great Soviet Encyclopedia (به Russian). 9. Moscow: Soviet Encyclopedia.)
  4. Hewitt 1993, p. 271
  5. Blauvelt 2007, p. 212
  6. Text of the Treaty of Kars
  7. https://web.archive.org/web/20171214163509/http://www.stampworldhistory.com:80/country-profiles-2/asia/transcaucasia-%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8C%D0%B5/ Retrieved 12 August 2018.