حسن بن موسی نوبختی

حسن بن موسی نوبختی عالم شیعه سده‌های سوم قمری (نهم میلادی) بود.[۱]

وی از طرف مادر منتسب به خاندان نوبختی است که مناصب مهمی در دربار عباسیان داشته اند وی از امامیه بوده و ابوسهل اسماعیل بن علی بن اسحق بن ابوسهل بن نوبخت (۲۳۷-۳۱۱ قمری)، متکلم نامدار امامیه، دایی اوست.

کتاب او اختصارِ كون و فساد ارسطو نشان میدهد از مترجمان نهضت ترجمه و دارالحکمه بوده یا با آنها مجالست داشته‌است. گروهی از معتزله ابومحمد را از هم مسلکان خود دانسته‌اند اما این ادعا نادرست است[۲] و عناوین کتابهای منسوب به وی نیز، به خوبی بر این حقیقت گواهی می‌دهند.[۳]

آثار

  • کتاب الآراء و الدیانات[۴] که به گفتهٔ ابن‌ندیم ناتمام ماند.[۵]
  • جوابات لأبی‌جعفر بن قبه[۶]
  • جوابات لأبی‌جعفر بن قبه، که تصریح شده این اثر غیر از کتاب پیشین است.[۶]
  • حجج طبیعیه مستخرجة من کتب ارسطاطالیس فی الردّ علی من زعم أنّ الفلک حی ناطق[۶]
  • شرح مجالسة مع ابی‌عبدالله بن مَمَلک[۶]
  • کتاب اختصار الکون و الفساد لأرسطالیس[۷]
  • کتاب الاحتجاج لمعمّر بن عبّاد و نصرة مذهبه[۷]
  • کتاب الأرزاق و الآجال و الأسعار[۶]
  • کتاب الاعتبار و التمییز و الانتصار[۶]
  • کتاب الانسان[۸]
  • کتاب التنزیه و ذکر متشابه القرآن[۹]
  • کتاب الامامة، این کتاب ناتمام ماند[۱۰]
  • کتاب التوحید الصغیر[۶]
  • کتاب التوحید الکبیر[۶]
  • کتاب التوحید و حدث العالم[۱۱]
  • کتاب الجامع فی الامامة[۱۲]
  • کتاب الحجج فی الامامة[۹] که آن را کتابی مختصر معرفی کرده‌است.
  • کتاب الخصوص و العموم[۶]
  • کتاب الردّ علی ابی‌الهذیل العلّاف فی أنّ نعیم اهل الجنّة منقطع[۶]
  • کتاب الردّ علی ابی‌علی الجبّائی فی ردّه علی المنجمین[۱۳]
  • کتاب الردّ علی اصحاب التناسخ: شیخ طوسی از این کتاب با عنوان کتاب الردّ علی اصحاب التناسخ و الغلاة نام برده‌است[۱۴]
  • کتاب الردّ علی اصحاب المنزلة بین المنزلتین فی الوعید[۹]
  • کتاب الردّ علی اهل التعجیز در نقض کتاب ابو عیسی وراق[۱۵]
  • کتاب الردّ علی اهل المنطق[۶]
  • کتاب الردّ علی ثابت بن قُرّه[۹]
  • کتاب الردّ علی الغلاة؛ مسعودی از این کتاب با عنوان الردّ علی الغلاة و غیرهم من الباطنیة نام برده‌است.[۱۶]
  • کتاب الردّ علی فرق الشیعة ما خلأ الامامیه[۱۲]
  • کتاب الردّ علی المجسّمة؛[۹]
  • کتاب الردّ علی من أکثر المنازلة[۹]
  • کتاب الردّ علی المنجمین؛[۹]
  • کتاب الردّ علی الواقفة[۹]
  • کتاب الردّ علی یحیی بن اصفح فی الامامة[۹]
  • کتاب فرق الشیعة[۱۷][۱۸]
  • کتاب فی الإستطاعة علی مذهب هشام[۹]
  • کتاب فی الجبر[۹] کتابی بزرگ در موضوع جبر است.
  • کتاب فی الخبر الواحد و العمل به[۹]
  • کتاب فی الردّ علی من قال بالرؤیة للباری عزّوجل[۹]
  • کتاب فی المرایا و جهة الرؤیة فیها[۹]
  • کتاب الموضح فی حروب امیرالمؤمنین[۹]
  • کتاب النقض علی ابی‌الهذیل فی المعرفة؛[۹]
  • کتاب النقض علی جعفر بن حرب فی الامامة[۹]
  • کتاب النکت فی الردّ علی ابن‌راوندی[۶] مجالس او با ابوالقاسم بلخی که خود نوبختی گردآورده است.[۹]
  • مختصر الکلام فی الجبر[۱۹]
  • مسائلة للجبائی، در مباحث پراکنده[۹]
  • الردّ علی بطلمیوس فی هیئة الفلک و الارض: ابن‌طاووس این اثر را در اختیار داشته[۲۰] و در آن نام کتاب به «الرصد علی بطلمیوس» تصحیف شده‌است.

منابع

  1. "Hacked SubZero". www.al-shia.org. Archived from the original on 20 July 2011. Retrieved 27 January 2018.
  2. ابن ندیم. الفهرست. صص. ۲۲۵.
  3. رجال النجاشی. ۱. صص. ۱۸۰ و ۱۸۱.
  4. ابن‌ندیم، ص۲۲۵؛ نجاشی، ص۶۳؛ طوسی، ص۱۲۱.
  5. ابن‌ندیم، ص۲۲۵
  6. ۶٫۰۰ ۶٫۰۱ ۶٫۰۲ ۶٫۰۳ ۶٫۰۴ ۶٫۰۵ ۶٫۰۶ ۶٫۰۷ ۶٫۰۸ ۶٫۰۹ ۶٫۱۰ ۶٫۱۱ نجاشی، ص۶۳
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ابن‌ندیم، ص۲۲۶؛ طوسی، ص۱۲۱
  8. نجاشی، ص۶۳; طوسی، ص۱۲۱
  9. ۹٫۰۰ ۹٫۰۱ ۹٫۰۲ ۹٫۰۳ ۹٫۰۴ ۹٫۰۵ ۹٫۰۶ ۹٫۰۷ ۹٫۰۸ ۹٫۰۹ ۹٫۱۰ ۹٫۱۱ ۹٫۱۲ ۹٫۱۳ ۹٫۱۴ ۹٫۱۵ ۹٫۱۶ ۹٫۱۷ ۹٫۱۸ نجاشی، ص۶۴
  10. ابن‌ندیم، ص۲۲۶
  11. ابن‌ندیم، ص۲۲۵–۲۲۶؛ طوسی، ص۱۲۱
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ نجاشی، ص۶۳؛ طوسی، ص۱۲۱
  13. نجاشی، ص۶۳; ابن طاووس، ص۱۲۱
  14. ابن‌ندیم، ص ۲۲۵؛ نجاشی، ص۶۴؛ طوسی، ص۱۲۱
  15. نجاشی، ص۶۳–۶۴؛ قس ابن ندیم، ص ۲۲۶
  16. نجاشی، ص۶۴؛ مسعودی، التنبیه و..
  17. ص۶۴
  18. امیرحسین خنجی (۲۱ اسفند ۱۳۸۸). «متن پارسی کتاب فرق الشیعه نوبختی (متن کامل)» (PDF). وبگاه ایران‌تاریخ.
  19. نجاشی، ص ۶۴
  20. ابن‌طاووس، ص۱۲۲

پیوند به بیرون