باز کردن منو اصلی

شهرستان‌های ایرانشهر یا کتاب شهرستان‌های ایران کتاب منحصر بفردی است که به زبان پهلوی، در واپسین سده‌های فرمانروایی ساسانیان نوشته شده‌است. نامی از نویسندهٔ ایرانی آن بر جای نمانده‌است. این کتاب به بیان تاریخ، نام و ساختار سیاسی شهرهای «ایرانشهر» و بیان ویژگی این شهرها در تاریخ‌نگاری ایرانیان می‌پردازد.[۱] این کتاب به گمان پژوهشگران می‌تواند همان کتاب «یادگار شهرها» باشد که در بندهش یاد شده که نوشتن آن را با دستور قباد یکم می‌داند.[۱]

موسس خورناتسی مورخ ارمنی عصر ساسانی، این کتاب کم‌نظیر را به زبان ارمنی ترجمه کرده‌است. این اصل پهلوی این کتاب ارزشمند که در زمان ساسانیان در سه برگ تألیف شده، از بین رفته‌است. تنها ترجمه‌ای از آن بوسیلهٔ موسی خورنی به دست آمده‌است که جغرافیای موسی خورنی نامیده‌می‌شود و مبنای تحقیقات بعدی دیگر محققان در قرون متأخر را تشکیل می‌دهد. متن اصلی کتاب جغرافیای موسی خورنی به دو صورت دو نسخه‌ای یعنی متن کامل و دیگری متن خلاصه شده، بجای مانده‌است.[۲]

در این رساله ایران‌شهر، بر حسب جهات چهارگانه، به چهار ناحیهٔ شرق و غرب و جنوب و شمال تقسیم شده‌است. چنین تقسیم‌بندی‌ای از زمان خسرو انوشیروان رواج یافته‌است. در این رساله نخست نام شهرهایی می‌آید که در ناحیهٔ شرق خراسان قرار داشته‌اند و با سمرقند شروع می‌شود. در این رساله، همانند اغلب آثار زبان پهلوی، اسطوره‌ها و واقعیت‌های تاریخی درهم آمیخته شده‌اند.[۳]

پانویسویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Touraj Daryaee (April 7, 2008). «ŠAHRESTĀNĪHĀ Ī ĒRĀNŠAHR». Encyclopædia Iranica. دریافت‌شده در 10/4/2013. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  2. ایرانشهر، ص ۱۱
  3. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، ص ۳۶۴

منابعویرایش

  • مارکوارت، یوزف. ایرانشهر در جغرافیای بطلمیوس. تهران: انتشارات طهوری، ۱۳۸۳
  • تفضلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶

پیوند به بیرونویرایش