شهرستان مهرستان

یکی از شهرستان‌های استان سیستان و بلوچستان

شهرستان مهرستان یکی از شهرستان‌های استان سیستان و بلوچستان ایران است. مرکز این شهرستان، شهر مهرستان است.

شهرستان مهرستان
Mehrestan County.svg
اطلاعات کلی
کشورFlag of Iran.svg ایران
استانسیستان و بلوچستان
مرکز شهرستانمهرستان
سایر شهرهاآشار
بخش‌هامرکزی،آشار،بیرک
سال تأسیس۱۳۸۷ خورشیدی
نام‌های پیشینمه گس
اداره
فرماندارمحمد رفیع دهواری
حوزهٔ انتخابیهشهرستان سراوان
مردم
جمعیت۷۰٬۵۷۹ نفر (۱۳۹۵)
مذهباهل سنت
جغرافیای طبیعی
مساحت۶٬۱۰۱ کیلومتر مربع
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانهتابستان: ۳۰ درجه سانتی‌گراد
زمستان: ۱۵ درجه سانتی‌گراد
بارش سالانه۴/۱۱۲
روزهای یخبندان سالانه۱۲ روز
داده‌های دیگر
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۵۴

نام گذاری

شهرستان مهرستان نام گذشته آن مه گس بوده و واژه «مه‌گس» mah-gas یک واژه کهن زبان پهلوی می‌باشد که از دو جزء «مه» به معنی بزرگ و «گس» به معنی شهر و جا تشکیل گردیده‌است.[نیازمند منبع] کلمهٔ گس امروزه در ادبیات بلوچی مورد استفاده می‌باشد.البته در عرف بلوچی به معنای خانه نیز استفاده میشود.

فرهنگ و مردم شناسی

زبان و لهجه

اولین محققی که لهجه‌های بلوچی را بیشتر به‌طور سیستماتیک مورد مطالعه قرارداد ویلهلم گیگر Wilhelm Geiger بود. او بلوچی را به دو لهجه اصلی تقسیم کرده و بلوچی شمالی (سرحدی) و بلوچی جنوبی (مکرانی) نامید. وی همچنین بلوچی جنوبی را به گروه‌های شرقی و غربی و بلوچی شمالی را به گروه‌های شمالی و جنوبی که بترتیب توسط طوایف لغاری Leghلri و مری Mari نمایندگی می‌شدند تقسیم کرد. گیگر برای نشان دادن تفاوت لغوی لهجه‌ها به این واقعیت اشاره می‌کند که بلوچی شمالی به میزان بالایی از زبانهای هندی همسایه لغت اقتباس می‌کند در حالیکه بلوچی جنوبی بیشتر دارای لغات اقتباس شده با ریشه فارسی می‌باشد. (ترجمه و نقل از جهانی (۸۹))

یکی دیگر از محققین لهجه‌های بلوچی «سر جرج گریرسون» Sir George Grierson می‌باشد. او لهجه‌های بلوچی را به شرقی و غربی تقسیم کرد. وی معتقد بود که بلوچی غربی در محدوده حکومتی بریتانیا دارای سه لهجه می‌باشد و آنهارا بر اساس منطقه عمده‌ای که در آن صحبت می‌شوند، لهجه کراچی karلči، کیچی kیči و پنجگوری panjguri نامید.

محقق برجسته دیگری که به صورت سیستماتیک لهجه‌های بلوچی را مطالعه کرده‌است پروفسور جوزف الفنبین Josef Elfenbein می‌باشد، او در کتاب «زبان بلوچی، لهجه‌شناسی بامتن» برای نشان دادن تفاوت بین لهجه‌های مختلف، لیستی شامل آواشناسی، دستور (صرف و نحو) و لغت تهیه کرده و آن را به عنوان معیار مقایسه شباهت‌ها و تمایز لهجه‌ها بکار برده‌است. در اینجا فقط به چند مورد از ویژگی‌های خاص این لهجه‌ها بر اساس معیار الفنبین اکتفا می‌کنیم.[۱][۲]

زبان و لهجه در مهرستان اغلب لهجه بلوچی آنهم از نوع ایرانشهری، سربازی، و… می‌باشد. و زبان فارسی نیز در این شهر موجود می‌باشد. البته برخی از ساکنان اصلی مهرستان یعنی طایفه ملازهی لهجهٔ غلیظ و مخصوص به خودشان را دارند.

شعر و موسیقی محلی

موسیقی مهرستان طی سالیان دراز گرمابخش شادی و شور مردم این سامان بوده‌است سازه‌هایی مثل قیچک، رباب، بنجو، تمبورک، و دهلک وسعتی در خور توجه به موسیقی این خطه داده‌است. دهل و سرنا از دیگر سازهای رایج به ویژه در قادراباد رونق افزای جشن و سرور بوده‌است. از انواع موسیقی در شهرستان می‌توان موسیقی‌های مجلسی را نام برد.

از هنرمندان به نام مهرستان می‌توان از محمد سورنایی و در مرکز شهر گروه موسیقی عرفانی به خوانندگی عبدالملک حسینی را می‌توان نام برد؛ و از شاعران شهرستان می‌توان آقای محمدرفیع محمودزائی و آقای یارمحمد اربابی (شیدا) که هر دو از شاعران بزرگ این شهرستان هستند را نام برد.

بازی‌های محلی

تنوع و تعدد بازی‌های سنتی در مهرستان گسترده‌است برخی از این بازی‌ها عبارتند از نه دارو، سه دارو، تلکی، هپت سنگ، مجول، چوک، تالی، کپک، چم چراگی، دبل و…

پوشاک

پوشش مردان و زنان بلوچ بسیار ساده و در عین حال زیبا و مناسب برای اقلیم بلوچستان می‌باشد. عموماً پوشاک مردان بلوچ شامل یک پیراهن بلندو شلوار گشاد و بسیار پرچین به همراه دستار یا لنگی بردور سر می‌باشد. پوشاک زنان بلوچ نیز تقریباً مشابه پوشاک مردان است با این تفاوت که بخشهایی از سر آستین، سر پارچه و قسمت پیش و جلوی پیراهن را با قطعات پارچه با زیباترین نقش‌های بومی و محلی رنگارنگ سوزن دوزی شده و تزئین نموده‌اند، رنگ و نقش این تزئینات سوزن دوزی شده در مناطق مختلف بلوچستان اندکی با هم متفاوت می‌باشد.

تقسیمات کشوری

شهرستان مهرستان شامل ۳ بخش، ۶ دهستان و ۲ شهر به شرح زیر است:

شهرستان مهرستان

بخش مرکز بخش جمعیت بخش ۱۳۹۵ نام دهستان مرکز دهستان جمعیت دهستان ۱۳۹۵ شهر جمعیت شهر ۱۳۹۵
مرکزی مهرستان ۴۳،۵۷۳ نفر زابلی مهرستان ۲۷،۱۹۱ نفر مهرستان ۱۲،۲۴۵ نفر
دهی دهی ۴،۱۳۷ نفر
آشار آشار ۱۵،۹۴۹ نفر آشار آشار ۶،۳۴۴ نفر آشار ۳،۷۸۶ نفر
ایرافشان ایرافشان ۵،۸۱۹ نفر
بیرک چاهوک ۱۱،۰۵۷ نفر بیرک رگنتگ ۶،۸۶۰ نفر *****************
بیرک شرقی چد بالا ۴،۱۹۷ نفر

جمعیت

براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان مهرستان برابر با ۷۰،۵۷۹ نفر بوده‌است.[۳]

منابع

  1. (نقشه جغرافیایی لهجه‌ها)
  2. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ دسامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۶.
  3. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۵». وبگاه رسمی مرکز آمار ایران. دریافت‌شده در ۱۳ اسفند ۱۳۹۵.