محمد نخجوان

سیاست‌مدار و تاریخ‌نگار ایرانی

سپهبد محمد خان امیر موثق (۱۲۶۸ - ۱۳۵۴) که نام خانوادگی نخجوان برگزید، از فرماندهان بلندپایه ارتش ایران در دوران پهلوی، رئیس ستاد ارتش، سرپرست وزارت جنگ و مورخ نظامی بود

سپهبد محمد نخجوان
رئیس ارکان حرب (ستاد ارتش) ایران
مشغول به کار
۱۳۰۶ – ۱۳۱۳
پادشاهرضاشاه پهلوی
پس ازسرتیپ حبیب‌الله شیبانی
پیش ازسرلشکر عزیزالله ضرغامی
سرپرست وزارت جنگ
مشغول به کار
۸ شهریور ۱۳۲۰ – ۲۵ شهریور ۱۳۲۰
مشغول به کار
۱۷ امرداد ۱۳۱۳ – فروردین ۱۳۱۵
نخست‌وزیرمحمدعلی فروغی و محمود جم
پس ازجعفرقلی خان سردار اسعد (وزیر)
پیش ازسرلشکر اسماعیل امیرفضلی (کفیل)
سناتور
مشغول به کار
۱۳۲۸ – ۱۳۳۲
حوزه انتخاباتیتهران (دوره اول)
استاندار فارس
پادشاهمحمدرضاشاه پهلوی
نخست‌وزیرمحمد مصدق
اطلاعات شخصی
زاده۱۲۶۸ خورشیدی
درگذشته۱۳۵۴ خورشیدی
ملیت ایران
همسر(ان)اشرف‌السلطنه دختر احمد خان علاءالدوله
پیشهنظامی
دیناسلام
خدمات نظامی
لقب(ها)امیر موثق
خدمت/شاخهنیروی زمینی شاهنشاهی ایران
درجهسپهبد
فرماندهرئیس ستاد دیویزیون قزاق (۱۲۹۵)
فرمانده آتریاد قزوین
ریاست کل مدارس نظام
کفیل ارکان حرب (ستاد ارتش)

نخجوان از خانواده‌ای ایرانی مهاجر در قفقاز بود که بعد از عهدنامه ترکمانچای به ایران عزیمت کردند. پدرش میرپنج باقرخان از افسران ارشد قزاقخانه بود. محمد برای ادامه تحصیلات نظامی به روسیه رفت و دوره دانشکده افسری و ستاد روسیه را طی کرد. با درجه یاوری در قزاقخانه استخدام شد و به سرعت ترقی کرد و قبل از کودتای اسفند ۱۲۹۹ با درجه سرتیپی رئیس ستاد قزاقخانه شد. در زمان کودتا با درجه امیرتومانی فرمانده آتریاد قزاق قزوین بود[۱].

پس از ادغام قزاقخانه و ژاندارمری و تشکیل قشون متحدالشکل، سردار سپه او را با تنزل درجه به سرتیپی در قشون جدید پذیرفت. چندی رئیس مدرسه نظام شد و بعد به ریاست ارکان حرب (ستاد ارتش) منصوب شد. در ۱۳۱۰ به درجه امیرلشکری (سرلشکری رسید) [۱] و در هفدهم امرداد ۱۳۱۳ محمدعلی فروغی او را به عنوان کفیل (سرپرست) وزارت جنگ به مجلس شورای ملی معرفی کرد. از آذر ۱۳۱۲ که جعفرقلی خان سرداراسعد وزیرجنگ مغضوب شد و به قتل رسید، این وزارتخانه سرپرست نداشت.

امیرلشکر نخجوان در تمام مدت ریاست دولت محمدعلی فروغی وزیر جنگ بود ولی در جلسات هیأت دولت شرکت نمی‌کرد. در کابینه محمود جم نیز مقام خود را حفظ کرد اما فروردین ۱۳۱۵ جای خود را به سرلشکر اسماعیل امیرفضلی داد و به ادارهٔ کل بازرسی مالی ارتش رفت (سال ۱۳۱۵) [۲]. پس از مضروب و مغضوب شدن سرلشکر احمد خان نخجوان، امیرموثق مجدداً برای مدت کوتاهی (از ۸ شهریور تا ۲۵ شهریور ۱۳۲۰) کفالت وزارت جنگ را برعهده داشت[۲].

نخجوان در سال ۱۳۲۷ سپهبد شد. مدتی رئیس دانشگاه جنگ بود. بعد سناتور شد. در زمان مصدق استاندار فارس بود. بعد از کودتای ۱۳۳۲ بکلی از کارهای نظامی و سیاسی کناره گرفت. وی مورخ نیز بود و چندین جلد کتاب نوشته‌است که از آن جمله کتاب جنگ بین‌الملل دوم است[۱].

پانویسویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ عاقلی ۸۰۱
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ عاقلی ۲-۳۸۰

منابعویرایش

  • دکتر باقر عاقلی (۱۳۸۶رضاشاه و قشون متحدالشکل، تهران: نشر نامک، شابک ۹۶۴-۶۸۹۵-۰۵-۰
  • دکتر باقر عاقلی شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران چاپ اول سال ۱۳۸۰ جلد سوم ص. ۱۲۸۰ نشر گفتار باهمکاری نشر علم