نیون‌دخت

همسر قباد یکم ساسانی

نیوَن‌دخت یا نیواندخت (پارسی میانه: Nēwanduxt) شهبانوی ایرانی، همسر قباد یکم ساسانی و مادر خسرو انوشیروان بود.[۱] او شاهزاده‌ای از خاندان اسپهبد و خواهر سپهبد باوی بوده‌است.[۲]

نیون‌دخت
زادهنیشابور، ایران
همسر(ان)قباد یکم
فرزند(ان)خسرو انوشیروان
خاندانخاندان اسپهبد
پدرپادشاه هپتالیان

بر اساس روایاتی که در تاریخ طبری آمده‌است، نیون‌دخت دختری دهقان از اهالی نیشابور بود که به ازدواج قباد درآمد و فرزندش خسرو را زاد.[۳][الف] با این حال احسان یارشاطر این داستان را عامیانه می‌داند و آن را رد می‌کند.[۶] برخی از منابع نیز او را دختر خاقان هپتالی می‌خواند.[۷] ماریا بروسیوس نوشته‌است قباد یکم پس از گریختن از زندان به هپتالیان (هیاطله) که در شرق امپراتوری ساسانی قدرتی به هم زده بودند، پناه برد. پادشاه هیاطله او را تحت حمایت خود گرفت و دخترش نیواندخت را به عقد ازدواج او درآورد. در سال ۴۹۹ میلادی قباد با کمک پادشاه هیاطله بر مخالفان خود فائق شد و قدرت را در دست گرفت.[۸]

یادداشت‌ها ویرایش

  1. اگرچه طبری این رویداد را پیش از سلطنت اول قباد قرار می‌دهد، اما محققان امروزی متفق‌القول هستند که این رویداد در اواسط دوره پیش از سلطنت دوم او رخ داده‌است.[۴][۵]

پانویس ویرایش

  1. فرخ‌زاد، پوران (۱۳۸۱کارنمای زنان کارای ایران (از دیروز تا امروز)، تهران: نشر قطره، ص. ۸۷۱، شابک ۹۶۴-۳۴۱-۱۱۶-۸
  2. (Martindale 1992، صص. 381–382); (Pourshariati 2008، صص. 110–111)
  3. Bosworth 1999, p. 128.
  4. Kia 2016, p. 257.
  5. Rezakhani 2017, p. 133 (note 22).
  6. Bosworth 1999, p. p. 128 (note 330).
  7. Brosius, Maria (2000). "WOMEN i. In Pre-Islamic Persia". Encyclopaedia Iranica, Vol. London et al.
  8. بروسیوس، زنان در ایران باستان، ۲۰۵.

منابع ویرایش