DSC 0163بافور.jpg

وافور که گاهی بافور تلفظ می‌شود ابزاری برای کشیدن و تدخین تریاک است.[۱] وافور از یک لوله چوبی خراطی شده، یک حقه (گلدانی)[۲] و بست و واشر و یراق برای اتصال این دو بخش تشکیل شده‌است. امروزه مواد مخدر شیمیایی به تدریج استفاده از وافور را به حاشیه رانده‌اند.[۳] بنابراین استفاده از وافور روشی قدیمی، پر تکلف و پرهزینه محسوب می‌شود.[۴]

تاریخچهویرایش

مصرف تریاک به وسیله وافور در ایران پیشینه زیادی نداشته و از دو قرن تجاوز نمی‌کند؛ ولی به‌طور یقین استفاده از وافور در ابتدای سلطنت ناصرالدین‌شاه در ایران رواج داشته‌است.[۵][۶]

در دوره رواج تریاک کشی در ایران، برخی قهوه‌خانه‌ها، خدمات منقل و وافور را نیز به مشتریان ارائه می‌دادند.[۷] در دوره ناصرالدین‌شاه، برای نخستین بار، تصویر وی بر روی حقه‌های چینی و سرامیکی نقش گردید.

در آذرماه سال ۱۳۲۵ با فشار سران فرقه دموکرات، دولت قوام‌السلطنه کشت خشخاش در ایران را به کلی ممنوع نمود و به همین مناسبت، «وافورسوزان» برپا گردید. در سال ۱۳۳۴ بساط منقل و وافور از قهوه‌خانه‌ها جمع گردید.[۸]

گسترش استفاده از وافور در ایران چنان زیاد بود که برخی از اعیان، اتاقی در منزل را به این منظور اختصاص داده و به آن «وافورخانه» گفته می‌شد.[۹]

اجزای وافورویرایش

بهترین نوع لوله وافور، از چوب ریشه درخت کهور ساخته می‌شود. این درخت نوعی درخت کویری است و در اطراف یزد و در شهرستان‌های کهنوج و فاریاب می‌روید. به بخش انتهایی لوله وافور که به دهان گذاشته می‌شود، «پستانک» می‌گویند.

حقه کوزه سفالی، سرامیکی یا چینی بسیار کوچکی است که بر سر لوله چوبی وافور نصب می‌شود. این وسیله توخالی بوده و سوراخ ریزی بر کناره خود دارد که دود تریاک از این سوراخ وارد آن می‌شود. در گذشته تردستان حقه‌ها را در جلوی خود چیده و اشیای کوچک را در زیر آن‌ها می‌گذاشتند و به نظر می‌رسید که این اشیا ناپدید شده یا تبدیل به چیز دیگری شده‌اند. به این تردستان «حقه‌باز» گفته می‌شود.[۱۰] حقه به وسیله یک بست فلزی به لوله متصل می‌شود. «بست گرفتن» از اصطلاحات وافوریان است.

روش استفادهویرایش

استفاده از منقل و وافور، متداول‌ترین روش برای دود کردن تریاک است. در این روش، تریاک به وسیله زغال داغ، نزدیک به سوراخ حقه سوزانده می‌شود و دود ناشی از سوختن تریاک، پس از عبور از سوراخ حقه، وارد حقه شده و سرد می‌شود. سپس از طریق لوله چوبی به سیستم تنفسی فرد کاربر وارد می‌شود.[۱۱] از آنجا که میزان مصرف تریاک در صورت استفاده از وافور بسیار بیشتر از سایر روش‌های مصرف است، بنابراین مصرف‌کنندگان تریاک را در مقیاس «لول» (۱۶ تا ۲۰ گرم) یا سیر (۷۵ گرم) و در برخی شهرها (رفسنجان، کرمان، زرند،راور.شهربابک) مثقال (۴/۶ گرم) تهیه می‌کنند.[نیازمند منبع]

محصول جانبیویرایش

هنگام به‌کارگیری تریاک، بخشی از دود حاصل که دارای ناخالصی است، به‌صورت نیمه مذاب در داخل حقه باقی مانده و جامد می‌شود. این محصول بعد از سرد شدن از داخل حقه جدا می‌گردد. به این محصول جانبی «سوخته تریاک» گفته می‌شود. سوخته تریاک پس از عمل آوری، به «شیره» که یک مخدر بسیار قوی است تبدیل شده و توسط وسیله دیگری به نام «نگاری» مورد مصرف قرار می‌گیرد.[۱۲]

قوانینویرایش

بر اساس ماده ۲۰ قانون مبارزه با موادمخدر هر کس آلات و ادوات مخصوص تولید یا استعمال مواد مخدر را تولید کند به پرداخت پنج برابر قیمت آلات و ادوات مزبور یا پنج تا بیست ضربه شلاق محکوم می‌شوند.[۱۳][۱۴]

فرهنگ فارسیویرایش

واژه وافور شاید از ریشه vapeur فرانسوی به معنای بخار باشد.[۱] واژه وافور در شعر و نثر فارسی در آثار نویسندگانی مانند صادق چوبک، فریدون توللی، حسین مسرور، ملک الشعرا بهار و ایرج میرزا ،صادق هدایت کاربرد زیاد دارد. به آثاری که به جد و طنز در مذمت تریاک آفریده شده‌اند، «وافوریه» گفته می‌شود.[۷]

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ دهخدا. «وافور». واژه‌یاب. لغتنامه دهخدا. دریافت‌شده در ۳۱ مه ۲۰۱۹.
  2. «معنی حقه | فرهنگ فارسی معین». www.vajehyab.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۳۱.
  3. «لبی که با وافور باز شود…». ایسنا. ۲۰۱۵-۰۱-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۳۱.
  4. مکتوبات خیالی: اسنادی از گفتمان سیاسی عصر مشروطه. علی باغدار دلگشا. شرکت کتاب 2017
  5. «منقل و وافور از چه دوره‌ای به ایرانیان تحمیل شد؟». جام نیوز به نقل از کافه تاریخ. ۱۳۹۶-۰۵-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۳۱.
  6. http://ijpcp.iums.ac.ir/article-1-1769-en.pdf
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی. «دانشنامه بزرگ اسلامی-تریاک». کتابخانه مدرسه فقاهت. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۳۱.
  8. توحیدی، شاهد (۲۰۱۶-۰۲-۰۶). «سلطنت‌طلبان 37 سال دیر به فکر شاه دوستی افتاده‌اند!». صدای شیعه. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۳۱.
  9. علی‌رضا میردیده، خبرنگار (۷ شهریور ۱۳۹۷). «شمیم منحوس افیون در ممالک محروسه». ایسنا منطقه خراسان. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۳۱.[پیوند مرده]
  10. «معنی حقه باز | لغت‌نامه دهخدا». www.vajehyab.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۳۱.
  11. https://www.unodc.org/documents/islamicrepublicofiran/publications/Drug_prev_workplace_farsi.pdf
  12. فروغ بیداری (۱۳۹۶-۰۸-۲۱). «نگاهی به شیره‌کش‌خانه‌ها و معتادان تریاک در طول تاریخ». روزیاتو. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۳۱.
  13. «قانون مبارزه با مواد مخدر». مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ایران. ۱۳۶۷-۰۷-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۳۱.
  14. «قانون مبارزه با مواد مخدر». ویکی‌نبشته. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۳۱.