پرتو کرماشانی

(تغییرمسیر از پرتو کرمانشاهی)

علی‌اشرف نوبتی (۶ مهر ۱۳۱۰ – ۵ بهمن ۱۴۰۰) متخلص به پرتو کرماشانی، شاعر کُرد ایرانی بود که به دو زبان فارسی و کُردی شعر می‌سرود.[۱][۲]

پرتو کرمانشاهی
Parto Kermanshahi.jpg
نام اصلی
علی‌اشرف نوبتی
زاده۶ مهر ۱۳۱۰
کرمانشاه، ایران
درگذشته۵ بهمن ۱۴۰۰ (۹۰ سال)
شمیران، ایران
آرامگاهقطعه ۹، ردیف ۴۶، مزار شماره ۵۰ در باغ فردوس
تخلصپرتو
پیشهشاعر
زمینه کاریادبیات
کتاب‌هاکوچه‌باغی‌ها
همسر(ها)مهین خیّر

زندگیویرایش

علی‌اشرف نوبتی در ۶ مهر ۱۳۱۰ در کرمانشاه زاده شد. پدربزرگ پدریش از مردم بختیاری بود که در زمان حکومت بهرام میرزا معزالدوله در سال ۱۲۱۲ (خورشیدی) به اجبار به کرمانشاه کوچانده شدند.[۳] وی زبان کردی را از پدربزرگ مادریش آموخت و او را به همراه برادر بزرگترش، از مشوقان و راهنمایان خود در ادبیات، در دوران کودکی دانسته‌است.[۳]

شعرویرایش

مجموعه اشعار پرتو کرمانشاهی با نام کوچه‌باغی‌ها در سال ۱۳۷۷ به اهتمام محمدعلی سلطانی به چاپ رسید. بیشتر اشعار این دیوان به صورت شعر کلاسیک و به زبان فارسی هستند. اما چندین غزل کردی نیز در انتهای کتاب به چاپ رسیده که در زمان انتشار به عنوان نمونه‌های برجسته ای از شعر کردی کرماشانی مورد توجه قرار گرفتند. در چاپ سوم کتاب در سال ۱۳۸۹ تعدادی شعر به لهجه فارسی کرمانشاهی نیز به انتهای کتاب افزوده شد. کامل‌ترین مجموعهٔ اشعار پرتو کرمانشاهی در چاپ چهارم این کتاب گردآوری شده‌است که مشخصات چاپ آن به شرح زیر است.

  • نوبتی، علی‌اشرف، کوچه باغی‌ها: سروده‌های پرتو کرمانشاهی، تهران: مؤسسه فرهنگی نشر سها، ۱۳۷۷؛ چاپ سوم ۱۳۸۹، چاپ چهارم ۱۳۹۶.

درگذشتویرایش

علی‌اشرف نوبتی بامداد ۵ بهمن ۱۴۰۰ براثر کهولت سن در شمیران درگذشت. پیکر وی در روز پنجشنبه ۷ بهمن ساعت ۱۱ تا ۱۳ ظهر در قطعه ۹، ردیف ۴۶، مزار شماره ۵۰ در باغ فردوس به خاک سپرده شد.

بزرگداشتویرایش

در ۱۱ و ۱۲ تیر ۱۳۹۸ در کنگره مشاهیر کرد در سنندج از پرتو کرمانشاهی بعنوان یکی از مفاخر زندهٔ کُرد تقدیر شد.[۴]

روز پرتو کرمانشاهیویرایش

از سال ۱۳۹۳ با پیشنهاد و تلاش گروهی از فعالان کُرد کرمانشاهی، دوست‌داران ادبیات در کرمانشاه و گروه فرهنگی ده‌نگ په‌راو روز ۲۷ اردیبهشت به عنوان «روز پرتو کرمانشاهی» نامگذاری شد که با استقبال فرهنگ‌دوستان کرمانشاهی واقع شد. انتشار فیلم مستندی از زندگی پرتو کرمانشاهی، انتشار ویژه‌نامه در نشریات کرمانشاه، و انتشار یادداشت‌ها و کلیپ‌هایی از دکلمهٔ اشعار این شاعر در فضای مجازی از جمله فعالیت‌هایی بوده که هر ساله در این روز انجام می‌شود.

ترجمهٔ اشعارویرایش

غزل کُردی «ئه‌ر شه‌وێ ده‌ر وا بکه‌ید و بۊده مێهمانم چه بوو» از پرتو کرمانشاهی توسط سیامک گوران استاد موسیقی دانشگاه رم به زبان ایتالیایی ترجمه شده‌است.[۵]

دربارهٔ پرتو کرمانشاهیویرایش

در رابطه با اشعار پرتوی کرمانشاهی چندین کتاب و مجموعه مقاله با نگاشته شده و با مشخصات زیر به چاپ رسیده‌است:

  • پژواک کوچه‌باغی‌ها: نقدها و نظرها، شعرها، نامه‌ها و نوشته‌ها و نگاهی به احوال و آثار پرتو کرمانشاهی، سلطانی، گردآورنده سها سلطانی، تهران: انتشارات سها، ۱۳۸۹
  • پرتو مهر: ارجنامهٔ استاد پرتو کرمانشاهی، به کوشش ابراهیم رحیمی زنگنه و خلیل کهریزی، با مقدمهٔ محمدعلی سلطانی، تهران: مؤسسهٔ فرهنگی سها، ۱۴۰۰

اشعار کردیویرایش

پرتو در زمینه اشعار کردی موفق شده تا ضمن سرایش شعر کردی بر وزن عروضی، به لحاظ زبانی نیز خلوص زبانی را حفظ کرده و برای انطباق شعر خود با عروض واژگان فارسی را وارد شعر خود نکند. شاید سرشناس‌ترین شعر کردی پرتو، غزل ئه‌رمه‌نی (ارمنی) باشد که توسط چند تن از خوانندگان کرد از جمله حمید حمیدی به آواز خوانده شده‌است.

ئاواره‌گه‌ێ بێچاره‌گه‌ێ بێخانمانم ئه‌رمه‌نیماڵت نیه‌زانم‌ها له کوو، ڕووح و ڕه‌وانم ئه‌رمه‌نی
شیرین‌زوانم ئه‌رمه‌نیده‌ردت وه گیانم ئه‌رمه‌نی
ترسم وه‌گه‌ردم تا نه‌که‌ی، بۊشی بچوو، ده‌ر وا نه‌که‌یئه‌مجا م دی دێوانه‌گه‌ێ ئاگروه‌گیانم ئه‌رمه‌نی
ت باو موسه‌ڵمانی بکه، لهٔ گه‌وره مێمانی بکههه‌رچی ک خوه‌ت زانی بکه، من ناته‌وانم ئه‌رمه‌نی
بێخود ئه‌ڕا ترسی؟ خوه‌مم، قورسه ده‌مم، خاترجه‌مممانگه‌شه‌وه، سایه‌ێ خوه‌مه‌ها شان وه شانم ئه‌رمه‌نی
نه‌ۊش ئه‌وقه‌ره چشتی نیه، ده‌ر وا که بارم که‌فتیههه‌ر یهٔ چکه نه‌زری بکه ته‌ر بوو زوانم ئه‌رمه‌نی
ئه‌ر یهٔ که‌سی له دشمه‌نی پرسی یه له کووره سه‌نیوه گیان هه‌رچی کافره ئۊشم نیه‌زانم ئه‌رمه‌نی
له خوسه ئاگر گردمه، ڕێ ماڵتان گوم کردمهئه‌ر مردمیشم مردمه مشتی سوخانم ئه‌رمه‌نی
پشتم له بار ده‌رد و خه‌م شکیا نیه‌زانم چه بکه‌مده‌ردم یه‌سه له ماڵ خوه‌م بێخانمانم ئه‌رمه‌نی
ڕووژ و شه‌وم جوور یه‌که، ده‌ر وا که نه‌ومیدم نه‌کهئاخر وه ناشه‌ڕ تازه م، جاڵ و جووانم ئه‌رمه‌نی
ده‌ر وا که زۊتر «په‌رته‌و» ه، مێمانه‌گه‌ێ ئاخرشه‌وهیهٔ شۊشه له‌و به‌دمه‌سه‌وه پڕ که بزانم ئه‌رمه‌نی

پانویسویرایش

  1. کرمانشاه، میراث فرهنگی استان (۲۰۱۶-۰۴-۲۳). «میراث فرهنگی استان کرمانشاه > خانه > مفاخر و بزرگان > پرتو کرمانشاهی». kermanshah.ichto.ir. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۱۶-۰۴-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۱-۲۶.
  2. «پرتو کرمانشاهی». artkermanshah.ir. ۲۰۱۶-۰۴-۲۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۱۶-۰۴-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۱-۲۶.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ سلطانی، سها، پژواک کوچه باغی‌ها: نقدها و نظرها، شعرها، نامه‌ها و نوشته‌ها و نگاهی به احوال و آثار پرتو کرمانشاهی، تهران نشر سها، ۱۳۹۰، اتوبیوگرافی: ص۷–۴۵.
  4. خبرگزاری باشگاه خبرنگاران (۲۰۲۲-۰۱-۲۵). «"پرتو کرمانشاهی" درگذشت». خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان | YJC. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۱-۲۶.
  5. کُردپرس: ترجمۀ ایتالیایی شعری از استاد پرتو کرمانشاهی، نوشتۀ پروفسور سیامک گوران، نوشته‌شده در ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۰؛ بازدید در ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۰.

منابعویرایش

  • نوبتی، علی‌اشرف، کوچه باغی‌ها، انتشارات سها، تهران

پیوند به بیرونویرایش