باز کردن منو اصلی
اینگلیش الکتریک لایتنینگ نخستین هواپیمایی که توانایی پرواز ابرپیمایشی را داشت.
کنکورد بیشتر مسیر خود بر فراز اقیانوس اطلس را با پرواز سوپرکروز می‌پیمود.

ابرپایاسیر[۱] یا پرواز ابرپیمایشی یا سوپرکروز به پرواز هواپیما با سرعت مافوق صوت بدون استفاده از پس‌سوز موتور و با حمل مقدار مؤثری سلاح، بار یا سرنشین، گفته می‌شود.[۲]

مزیتویرایش

اغلب جت‌های نظامی مافوق صوت برای پرواز با سرعت‌های بالاتر از صوت از پس‌سوز موتور استفاده می‌کنند. پس‌سوز هرچند نیروی رانش موتور جت را به شدت افزایش می‌دهد اما مصرف سوخت را هم به شدت بالا می‌برد و این باعث می‌شود تا هواپیما فقط برای مدت کوتاهی بتواند با سرعت مافوق صوت پرواز کند. ضمن اینکه دود خروجی از موتور هواپیما بسیار داغ‌تر شده و آشکارگی فروسرخ هواپیما را افزایش خواهد داد. در نتیجه هواپیمایی که از قابلیت پرواز سوپرکروز برخوردار باشد مداومت پروازی بیشتری خواهد داشت و قادر است مسافت‌های طولانی‌تری را با سرعت مافوق صوت پرواز کند. ضمن‌اینکه به پنهان‌کاری هواپیما نیز کمک شایان توجهی می‌کند. به همین دلیل توانایی پرواز ابرپیمایشی برای جنگ‌های هوایی، مأموریت‌های برتری هوایی و حملات ضربتی پرسرعت به اهداف زمینی بسیار سودمند خواهد بود.[۳][۴]

تاریخچهویرایش

جنگنده رهگیر اینگلیش الکتریک لایتنینگ نخستین هواپیمایی بود که از قابلیت پرواز سوپرکروز بهره‌مند بود. یکی از پیش‌نمونه‌های این هواپیمای بریتانیایی در ۱۱ اوت سال ۱۹۵۴ برای نخستین بار بدون روشن کردن پس‌سوز موتور از سرعت صوت گذشت. کنکورد و توپولف-۱۴۴ که تنها جت‌های مسافربری مافوق صوت تاریخ بوده‌اند، هر دو برای صرفه‌جویی در مصرف سوخت از این قابلیت بهره‌مند بودند. هر دو آن‌ها برای سرعت گرفتن ابتدا پس‌سوز موتور را روشن کرده و پس از رسیدن به سرعت مافوق صوت آن را خاموش می‌کردند. کنکورد با توجه به دوران طولانی فعالیت خود رکورد بیشترین مدت زمان پرواز ابرپیمایشی را در مقایسه با هواپیماهای دیگر در اختیار دارد.[۵][۶]

پس از لایتنینگ جنگنده‌های دیگری هم با توانایی پرواز ابرپیمایشی هم ساخته شدند اما بیشتر آن‌ها فقط در صورت همراه نداشتن سلاح در جایگاه‌های خارجی می‌توانستند سرعت خود را به مقدار کمی بیشتر از سرعت صوت برسانند. از همین رو اف-۲۲ رپتور را می‌توان نخستین هواپیمای جنگنده‌ای نامید که به طرز کاملاً مؤثری از توانایی پرواز سوپرکروز بهره‌مند بود. این هواپیما توانایی پرواز با سرعت بیش از ۱٫۷ ماخ را در ارتفاع ۱۲ هزار متری دارد. در حالی‌که تقریباً تمام جنگنده‌های قبل از اف-۲۲ در صورت حمل مقدار قابل توجهی سلاح و بدون پس‌سوز فقط می‌توانستند سرعت خود را به حداکثر ۰٫۹ ماخ برسانند. از جنگنده‌های دیگر نسل پنجم که این ویژگی را دارد می‌توان به جنگنده سوخو تی-۵۰ پک فا اشاره کرد که نزدیک به ۲ برابر بیشتر از هواپیماهای نظامی قبل خود است.[۷]

امروزه توانایی کامل پرواز سوپرکروز یکی از ویژگی‌های جنگنده‌های نسل پنجم محسوب می‌شود. ضمن اینکه جنگنده‌های نسل ++۴ مثل سوخو-۳۵، یوروفایتر، داسو رافال، میگ-۳۵ , اف/ای-۱۸ سوپر هورنت و ساب ۳۹ گریپن نیز تا حدی از این ویژگی بهره‌مند هستند.[۸]

منابعویرایش

  1. «اَبَرپایاسیر» [حمل‌ونقل هوایی] هم‌ارزِ «supercruise»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. «فارسی». در همان. دفتر دهم. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۱۴۳-۳۴-۷ (ذیل سرواژهٔ اَبَرپایاسیر)
  2. "Defence & Security Intelligence & Analysis - IHS Jane's 360". janes.com. Retrieved 2015-09-04.
  3. "Stealth design of airplanes / stealth aircraft". fighter-planes.com. Retrieved 2015-09-04.
  4. Concorde: story of a supersonic pioneer By Kenneth Owen
  5. "The Development of Jet and Turbine Aero Engines" 4th edition, Bill Gunston, 2006, شابک ‎۰ ۷۵۰۹ ۴۴۷۷ ۳, p. 160
  6. "1956 | 0414 | Flight Archive". flightglobal.com. Retrieved 2015-09-04.
  7. English Electric Aircraft and their Predecessors, Stephen Ransom & Robert Fairclough, Putnam, London, 1987, (p.227)
  8. "Image: ddSy1.jpg, (2711 × 1832 px)". i.imgur.com. Retrieved 2015-09-04.