کاخ صاحبقرانیه

اثر ثبت‌شده در فهرست آثار ملی ایران

کاخ صاحبقرانیه به دستور ناصرالدین‌شاه قاجار بنیان شد و قصر و مکان تعیش وی گردید.

کاخ جهان نما، صاحبقرانیه (نیاوران)
Sahebgharaniyeh Palace.jpg
نامکاخ جهان نما، صاحبقرانیه (نیاوران)
کشورایران
استاناستان تهران
شهرستانتهران
اطلاعات اثر
نوع بناکاخ
کاربریکاخ
کاربری کنونیموزه
دورهٔ ساخت اثردوره قاجار
بانی اثرناصرالدین‌شاه قاجار
مالک فعلی اثرسازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت۴۱۹
تاریخ ثبت ملی۱۱ بهمن ۱۳۳۴
اطلاعات بازدید
امکان بازدیدبله
وبگاهwww.niavaranmu.ir
کاخ جهان نما، صاحبقرانیه (نیاوران) بر تهران واقع شده‌است
کاخ جهان نما، صاحبقرانیه (نیاوران)
روی نقشه تهران
۳۵°۴۸′۳۷″شمالی ۵۱°۲۸′۱۸″شرقی / ۳۵٫۸۱۰۳۸۳°شمالی ۵۱٫۴۷۱۵۲۸°شرقی / 35.810383; 51.471528

بعدها با فقدان سلسله قاجار و براندازی آن توسط پهلوی اول، این مکان محل به عنوان دفتر کار پهلوی دوم مورد استفاده قرار گرفت.

دوران قاجارویرایش

ناصرالدین شاه در سال ۱۲۲۹ ه‍.ش دستور داد قصر نیاوران را در دو طبقه شامل شاه نشین، کرسی خانه، حمام، تالار آینه و ۵۰–۴۰ دستگاه خانه هر کدام شامل ۴ اتاق و یک ایوان برای زنان حرمسرایش بسازند. ناصرالدین شاه در سی و یکمین سال حکومتش خود را صاحب‌قران نامید و این کاخ را «کاخ صاحبقرانیه» نام نهاد.

تالار آینه (جهان‌نما) با تابلوهای نقاشی گران بها و اشیاء بسیار نفیس تزیین شدند. آینه کاری‌های تالار اصلی آن در زمان ناصرالدین شاه آغاز شد و در زمان مظفرالدین‌شاه قاجار به پایان رسید. تالار آینه دارای چهار اتاق است: اتاق منشی دفتر شاه (آخرین منشی دفتر شاه هرمز قریب بود)، اتاق هدایا، اتاق دندانپزشکی و سرویس بهداشتی.

طبقه زیرین این کاخ حوض خانه نام دارد که در زمان ناصرالدین شاه، ورودی حرمسرایش بوده و در کنار صاحبقرانیه ساختمانی با ۴۰ اتاق قرار داشته که حرمسرای شاه بوده که آن ساختمان به دستور رضا شاه پهلوی تخریب شد. حوض خانه در زمان محمدرضاشاه به محل برگزاری جشن‌های غیررسمی پهلوی تبدیل شد. حوض در وسط بنا قرار دارد و اطراف آن را مبلمان فراگرفته‌است. یک جار و چند تابلوی نقاشی، از جمله تابلوی حوضخانه صاحبقرانیه اثر کمال‌الملک در این فضا به چشم می‌خورد. سقفهای چوبی منقوش این بخش، متعلق به قرن ۱۳ هـ.ش. بوده و از شیراز آورده شدند. حوضخانه به لحاظ معماری و تزئیناتی چون گچ‌بری‌ها، ارسیهای فاخر و آثار موجود در آن، بعد از تالار آیینه از زیباترین بخش‌های کاخ است.

پس از ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه تغییراتی در ساختمان ایجاد و قسمتی از حرمسرا را خراب کرد. فرمان مشروطیت نیز در حیاط کاخ صاحبقرانیه، توسط او امضا گردید.

دوران پهلوی اولویرایش

در دوران رضاشاه این کاخ برای برگزاری مراسم ازدواج محمدرضا پهلوی و فوزیه بازسازی می‌شود، اما به علت سرمای شدید آن سال مراسم در مکان دیگری برگزار می‌گردد.

دوران پهلوی دومویرایش

در دوران محمدرضا شاه، فرح دیبا تغییراتی اساسی در قسمت‌های داخلی بنا و دکوراسیون آن ایجاد کرد و طبقه اول یعنی حوضخانه برای پذیرایی میهمانان و طبقه دوم به عنوان دفتر کار محمد رضا پهلوی مورد استفاده قرار گرفت. از دیگر اتاق‌های این کاخ می‌توان به اتاق‌های استراحت نیمروزی شاه و اتاق مذاکرات جنگی شاه (با شیشه‌های ضدگلوله و فضای آکوستیک) و اتاق مذاکرات خصوصی، انتظار سفرا، منشی، هدایا، دندانپزشکی و استراحت محمدرضا شاه نام برد. همه درها و پنجره‌های چوبی این بنا به شکل اُرُسی بوده و با شیشه‌های رنگی تزئین شده‌است. از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۷ از این کاخ به عنوان دفتر کار شاه استفاده می‌شده‌است.

شهرت سینماییویرایش

مجموعه قهوه تلخ به کارگردانی مهران مدیری، سریال تلویزیونی میرزا کوچک‌خان و فیلم‌های سینمایی شازده احتجاب، سلطان صاحب‌قران، دلشدگان و کمال‌الملک در این کاخ فیلم برداری شده‌اند.

وضعیت کنونیویرایش

در حال حاضر قسمت اصلی کاخ صاحبقرانیه و طبقه زیرین آن (حوضخانه) در حال مرمت می‌باشد و قابل بازدید نیست.[۱] همچنین اعلام شد پس از زلزله تهران در سال ۱۳۹۹، قسمتی از این کاخ آسیب جزیی دیده است.[۲]

بسیاری از منابع و کارشناسان نیز گودبرداری های غیراصولی و نشست زمین را علت اصلی آسیب دیدگی این کاخ عنوان کرده اند.[۳][۴]

نگارخانهویرایش

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. «ادامه تعطیلیِ صاحبقرانیه تا "اطلاع ثانوی"». ایسنا. ۲۰۱۷-۰۹-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۴.
  2. 2487 (۲۰۲۰-۰۵-۰۸). «کاخ صاحب‌قرانیه نیاوران آسیب جزیی دید». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۴.
  3. «احوال صاحبقرانیه خوش نیست». ایسنا. ۲۰۱۶-۰۹-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۴.
  4. «نشست زمین، صاحبقرانیه را تهدید می‌کند». ایسنا. ۲۰۱۶-۰۹-۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۴.