گز (درخت)

سرده‌ای از گزیان

گـَز یا گِز (نام علمی: Tamarix) سرده‌ای است از تیره گزیان. گز درختی شورپسند بومی مناطق خشک اوراسیا و آفریقاست و شامل ۵۵ گونه بوده که حدود ۳۵ گونهٔ آن در خاورمیانه و ۲۳ گونه از آن در ایران یافت می‌شود.[۱]

گز (درخت)
گز (درخت)، Tamarix
رده‌بندی علمی
فرمانرو: گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
راسته: میخک‌سانان
تیره: گزیان
سرده: گز

ویژگیها

ویرایش
 
شکوفه درخت گز
 
شاه‌گز کهنسال، بوشهر، روستای عطیبه

در ایران چند گونه از درخت گز می‌روید: در جنوب ایران شاه‌گز (گاهی از ۱۵ متر هم فراتر می‌رود)، کورگز و گز سنبله باریک (در حواشی رودها ودره‌ها). گز خوانسار یا گز انگبین که از آن انگبین تهیه می‌شود که دارای ساکارز، موسیلاپ و پراکسیداز است، یلقون (با اسم علمی تاماریکس پالازی) که در حوالی کرج یافت می‌شود، تاماریکس تتراندر که در حوالی شیراز می‌روید و تمیس که در جنگل‌های شمالی ایران دیده می‌شود.[۲]

شاه‌گز گونه خاص و مشهور گز در جنوب ایران، درختی است کهن‌سال، این درخت به علت رسیدن ریشه‌اش به آب سطحی زمین عمر طولانی دارد، گویند که در بعضی مناطق گرمسیر[۳] بیش از هزار سال عمر کرده است. غالباً بیشترین ارتفاع این درخت به ۱۰ تا ۱۵ متر می‌رسد.[۳] گز درختی است دارای برگ‌هایی باریک، نوک تیز و فشرده به هم و شورمزه دارد که حتی مورد تغذیه حیوانات نیز قرار نمی‌گیرد.[۳]

شیرینی گز

ویرایش

شیرینی ای که در نواحی اصفهان به نام گز ساخته می‌شود نیز نام خود را از شهد ترشح یافته از پسیل گز که اختصاصاً بر روی این درختچه جایگیر می‌شود گرفته است. ارزش گزانگبین در این است که یکی از معدود قندهای فروکتوز به تنهایی در طبیعت می‌باشد. گزانگبین در منابع مختلف تحت عناوین گز خوانسار، انگبین گون، ترنجبین اصفهان و شهد پارسی نام برده شده است[۱][پیوند مرده]

گونه‌ها

ویرایش
  • شاه‌گز Tamarix stricta
  • گز سنبله باریک Tamarix leptopetala
  • کورگز Tamarix aphylla
  • گز آتشین Tamarix hispida
  • گز انگبین Tamarix gallica
  • گز پرشاخه Tamarix ramosissima
  • گز چینی Tamarix chinensis
  • گز گل‌ریز Tamarix parviflora
  • گز سنگالی Tamarix senegalensis
  • Tamarix africana
  • Tamarix alii
  • Tamarix amplexicaulis
  • Tamarix androssowii
  • Tamarix aralensis
  • Tamarix aravensis
  • Tamarix arceuthoides
  • Tamarix aucheriana
  • Tamarix austromongolica
  • Tamarix baluchistanica
  • Tamarix boveana
  • Tamarix brachystachys
  • Tamarix canariensis
  • Tamarix dalmatica
  • Tamarix dioica
  • Tamarix dubia
  • Tamarix duezenlii
  • Tamarix elongata
  • Tamarix ericoides
  • Tamarix eversmannii
  • Tamarix florida
  • Tamarix gansuensis
  • Tamarix gennessarensis
  • Tamarix gracilis
  • Tamarix hampeana
  • Tamarix hohenackeri
  • Tamarix indica
  • Tamarix jintaensis
  • Tamarix jordanis
  • Tamarix karelinii
  • Tamarix kasakhorum
  • Tamarix kermanensis
  • Tamarix komarovii
  • Tamarix korolkowii
  • Tamarix kotschyi
  • Tamarix kutchensis
  • Tamarix laxa
  • Tamarix leptostachya
  • Tamarix litwinowii
  • Tamarix macrocarpa
  • Tamarix mascatensis
  • Tamarix meyeri
  • Tamarix mongolica
  • Tamarix negevensis
  • Tamarix nilotica
  • Tamarix octandra
  • Tamarix pakistanica
  • Tamarix palaestina
  • Tamarix passerinoides
  • Tamarix pycnocarpa
  • Tamarix sachensis
  • Tamarix salina
  • Tamarix sarenensis
  • Tamarix smyrnensis
  • Tamarix sultanii
  • Tamarix szowitsiana
  • Tamarix taklamakanensis
  • Tamarix tarimensis
  • Tamarix tenuissima
  • Tamarix tetragyna
  • Tamarix tetrandra
  • Tamarix usneoides

در شاهنامه

ویرایش

در نبرد رستم و اسفندیار، رستم، با راهنماییِ سیمرغ، با تیری از چوب درخت گز بر چشمِ اسفندیار زد.

منابع

ویرایش
  1. تنوع زیستی منطقه حفاظت‌شده مند، حسین مصطفوی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی، (۱۳۸۶)، ص ۱۸۲.
  2. ساعی، کریم. جنگل‌شناسی. ج۱، ص ‎۱۹۸–۲۰۰‏. به نقل از: دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه دهخدا. مدخل گز.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ محمدیان، کوخردی، محمد، “ «به یاد کوخرد» “، جلد دوم. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی
  • ^ کتاب: محمدیان، کوخردی، محمد، “ «به یاد کوخرد» “، ج۲. چاپ ششم، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.
  • محمدیان، کوخردی، محمد، “ «به یاد کوخرد» “، جلد دوم. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.