کرج

چهارمین شهر بزرگ ایران

کرج مرکز استان البرز، مرکز شهرستان کرج و یکی از کلان‌شهرهای ایران است و به عنوان چهارمین شهر بزرگ ایران شناخته می‌شود.[۵] کرج شهری کوهپایه‌ای است که در دامنهٔ رشته کوه‌های البرز و در بلندای ۱٬۳۰۰ متر بالاتر از سطح دریا قرار دارد. همچنین این شهر دومین شهر ایران است که دارای قطار شهری (مترو تهران کرج هشتگرد[۶]) و همچنین در حال ساخت ۶ خط تفکیکی مترو است.[۷]

کرج
1karajکرج panorama.jpg
کاخ سلیمانیه.jpg
Azimiye karaj.jpg
کاروانسرای شاه عباسی کرج 3.jpg
Tulips Festival Held in Iran's Karaj-5.jpg
IranKarajStausee1.jpg
Aderan Karaj.jpg
جهت عقربه‌های ساعت از بالا:
نمایی از کرج - کاخ سلیمانیه - کاروانسرای شاه عباسی - سد امیرکبیر - رودخانه کرج - بوستان چمران - میدان مهران
کشور ایران
استانالبرز
شهرستانکرج
بخشمرکزی
نام(های) پیشینکوه‌رج، کراج، کاوک، کرژ
مردم
جمعیت۱٬۵۹۲٬۴۹۲[۱]
رشد جمعیت ۴/۷٪[۲]
تراکم جمعیت۷٬۵۰۰ نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت۲۲۰ کیلومتر مربع
ارتفاع۱٬۳۰۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۱۷ درجهٔ سانتی‌گراد
روزهای یخبندان سالانه۵۰ روز
اطلاعات شهری
شهردارعلی‌اصغر کمالی‌زاده
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۲۶
وبگاهkaraj.ir
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۶۸ تمام حروف
 ایران ۲۱ ص، و
 ایران ۳۸ ب، د، س، م، ن، هـ، ی
 ایران ۳۰ د، س
پانویساکبر سلیم نژاد پنجمین رئیس شورای اسلامی شهر می‌باشد[۳]

جمعیت شهر کرج بر پایهٔ سرشماری سال ۱۳۹۵ ه‍.خ برابر با ۱٬۵۹۲٬۴۹۲ تن بوده که این رقم با احتساب جمعیت ساکن در حومهٔ شهر ([۱] کلان‌شهر کرج) به ۱٬۹۷۳٬۴۷۰ تن می‌رسد. کرج چهارمین شهر پرجمعیت ایران و بیست و دومین کلان‌شهر پرجمعیت خاورمیانه است.[۸]

کرج پس از تهران بزرگ‌ترین شهر مهاجرپذیر ایران است و به همین دلیل به آن لقب «ایران کوچک» داده شده‌است.[۹] همچنین جمعیت این شهر نسبت به سایر شهرهای بزرگ ایران جوان‌تر است، و بالاترین میزان رشد موالید یا زاد و ولد را به خود اختصاص داده‌است.[۱۰] این شهر در میان کلان‌شهرهای ایران با رشد جمعیت سالانهٔ ۴/۷ درصد بالاترین رشد جمعیت را دارد.[۱۱]

نشان واره شهرداری کرج

نامویرایش

بر پایهٔ زبان کهن کرج، نام کرج از واژهٔ کاوک به معنی «میان تهی» گرفته شده و به خاطر این است که کرج میان دره واقع شده‌است. همچنین وجه تسمیهٔ دیگر آن از واژهٔ «کراج» است و با پیشینهٔ تاریخی آن در تپهٔ آتشگاه، کوه‌های کلاک، قلعهٔ دختر شهرستانک و قلعهٔ اشتهارد که در روزهای تابستان برای خبررسانی و دیده‌بانی آتش‌افروزی می‌شده، مرتبط است. همچنین گفتهٔ دیگری موجود است که نام کرج از واژهٔ کوه رج به معنی محلی که کوه‌های ردیف شده دارد، می‌داند و مورد دیگری که به آن اشاره شده نام کرج را بدست آمده از واژهٔ اکراج به معنی بانگ و فریاد می‌داند.[۱۲]

در فرهنگ نفیسی، کرج به معنی گوی، گریبان، چاک و شکاف آمده و آن رودخانه ایست که در کوه‌های شمال غربی ری جاری می‌شد و بلوک شهریار و ساوجبلاغ را مشروب می‌سازد و نام دهی است در کنار این رودخانه که پادشاهان قاجار در آنجا بناها و قصرهای عالیه برپا نموده‌اند. همچنین در کتاب‌های مختلف آمده، لفظ کرج از واژهٔ "کرژ" به معنی کوهپایه‌است.[۱۰]

البرز در زبان باستانی به شکل «هَربُرز» بوده‌است. در این کلمه «هر» به معنای کوه و «برز» به معنای بلندی آمده‌است.

پیشینهویرایش

آثار باقی‌مانده در عهد باستان و دوران حکومت هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان در منطقهٔ کرج گواه است که این ناحیه در روزگاران گذشته از تمدن پیشرفته‌ای برخوردار بوده‌است.[۱۳]

 
تصویر هوایی از شهر کرج در سال ۲۰۱۰ توسط فضانوردان مأموریت ای‌اس‌اس-۲۳

کرج، مدتی جزء مازندران و زمانی بخشی از ری بوده‌است و گاهی از روستاهای طالقان یا شهرستانک محسوب می‌شده‌است. تا پیش از حملهٔ مغول رفت‌وآمد کاروان‌ها بیشتر از راهی بوده که از طریق سگز آباد و شهریار (تهران) به ری می‌رفته‌است. پس از این دوره راه قزوین–کرج–ری اهمیت بیشتری یافت ولی اهمیت کرج در دورهٔ صفوی به دلیل قرار گرفتن بر سر راه تهران-قزوین-تبریز بیشتر شده و کاروانسراها، پل‌ها و قلعه‌ها ایجاد شده در حاشیهٔ این جاده به آن هویت بخشیده‌است. مقدسی در سدهٔ چهارم هجری قمری از کرج به عنوان یکی از روستاهای ری نام برده‌است. در آغاز سدهٔ هفتم هجری قمری یاقوت حموی نیز کرج را تابع ری دانسته‌است.[۱۰]
حمدالله مستوفی، در سدهٔ هشتم هجری قمری در کتاب مشهور خود (نزهة القلوب) کن و کرج را از ولایات تابع طالقان برشمرده و در ذکر رودخانه‌های عراق عجم از کوهرود نام می‌برد که ویژگی‌های آن به‌طور دقیق قابل تطبیق بر روی رودخانه کرج است. در سده‌ها میانهٔ اسلام و پس از آن به ویژه در عهد آخرین پادشاهان صفوی که تهران مقر حکومتی دربار می‌شود، مسیر تهران–کرج–قزوین مورد توجه قرار می‌گیرد و به احتمال فراوان کاروانسرای صفوی کرج قابل انتساب به همین دوره‌است.[۱۴]

دورهٔ قاجار به ویژه دورهٔ فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه کرج به علت هم‌جواری با پایتخت و قرار گرفتن بر سر راه ارتباطی سلطانیه و تبریز مورد توجهٔ سلیمان میرزا قرار گرفت و کاخ سلیمانیه را در آنجا ساخت.[۱۵] در همین دوران سپاهی‌ها زیادی از منطقه عبور کرده و یادداشت‌هایی از خود بر جای گذاشته‌اند.[۱۰] در این دورهٔ کرج به عنوان قسمتی از راه اصلی تهران-قزوین شناخته می‌شد. در بیشتر سفرنامه‌ها ایرانی و غربی به گستردگی از این مکان یاد نشده‌است.[۱۵]

در سال ۱۳۱۲ هجری خورشیدی با احداث جادهٔ آسفالت تهران-کرج به سواحل دریا خزر (چالوس) و همچنین احداث جاده‌ها غرب کشور (قزوین-همدان-زنجان-تبریز-و…)، کرج به گلوگاه مهم ارتباطی تبدیل گردید. در دورهٔ پهلوی احداث کارخانه‌ها و تأسیسات صنعتی فراوان حد فاصل تهران-کرج-قزوین و اطراف آن باعث شکوفایی و گسترش روزافزون شهر گردید. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، بر سرعت گسترش این کلان‌شهر هر روزه افزوده می‌گردید تا امروزه که چهرهٔ یک شهر به نام و مشهور با کلیهٔ پیشرفت‌های صنعتی، آموزشی، علمی، بهداشتی، تفریحی و … را به خود گرفته، به حدی که چهرهٔ چند دههٔ گذشتهٔ آن با چهرهٔ کرج امروز غیرقابل مقایسه می‌باشد.[۱۳]

مراحل گسترش تاریخیویرایش

کرج، در محدودهٔ خیابان‌های کشاورز و مصباح، روستایی تابع بخش ساوجبلاغ از توابع حوزهٔ ۱۹ تهران بود و در این دوره مراکز اداری و تجاری آن گاهی تهران، برغان، کردان و هشتگرد بوده‌است. سپس شهر کرج تابع شهرستان تهران شد و نمایندگی‌های ادارات مرکزی به رتق و فتق امور آن می‌پرداختند. این شهرستان با جهشی سریع از دورهٔ روستایی و شهری گذشت و منطقهٔ بسیار وسیعی را دربر گرفت. اشتهارد، شهریار، طالقان، ساوجبلاغ، کوهپایه و بخش حومهٔ تابع استان تهران، همه قلمرو کرج به حساب می‌آمد.

 
نمایی از برج‌های بلوار طالقانی

پس از انقلاب اسلامی، با گسترش سریع و افزایش جمعیت و پیدایش قطب‌های جاذبه‌ای، کرج به چندین شهرستان و منطقه تقسیم شد؛ که اینک هر کدام از بخش‌های پیشین به یک شهرستان و بسیاری از روستاهای اقماری آن خود به شهر و شهرک‌هایی تبدیل شده‌اند.[۱۶]

محدوده‌ای که امروز کرج بزرگ (شهر کرج) نامیده می‌شود، در گذشته شامل روستاهایی تابع حوزهٔ کن، شهرستان شمیران، ساوجبلاغ و شهریار بوده‌است؛ و کلاک، سرجوب، حصار، وسیه، باغ پیر، بیلقان، حسین‌آباد بیلقان، علی‌آباد پرگیرک، تپهٔ مرادآباد، بیدستان، صحرای ویان، جوادآباد، نهر رستم، درهٔ دروا، حسن‌آباد، حاجی‌آباد، صوفی‌آباد، وهرجرد (ورگرد)، دلمبر، حیدرآباد، میان‌جاده، شنبه‌دژ، نوزمین، سیاه کلان، کسین، کارخانهٔ قند، گلشهر، مهرویلا، مهرشهر، حسین‌آباد، پیشاهنگی، گلدشت، جو مردآباد، سرحد آباد، آسیاب برجی، سرآسیاب، ده کرج، حسین‌آباد راه‌آهن، شهر صنعتی، اطراف امامزاده طاهر و امامزاده حسن، باغ فلاحت و مناطق دیگری که در سال‌های اخیر در محدودهٔ شهر کرج قرار گرفته، را در بر می‌گرفته‌است.[۱۷]

در سال ۱۳۸۹ خورشیدی پس از تصویب مجلس شورای اسلامی، شهر کرج به همراه ۳ شهرستان دیگر در قالب استان البرز جای گرفت.[۱۸]

بر پایهٔ بررسی‌های سال ۱۳۸۷ خورشیدی کلانشهر کرج در آن سال دارای ۶۸۰ هکتار بافت فرسودهٔ شهری بوده‌است.[۱۹]

جغرافیاویرایش

موقعیتویرایش

کرج در ۳۶ کیلومتری غرب تهران، در کرانهٔ غربی رود کرج[۲۰] و در دامنهٔ جنوبی رشته کوه البرز گسترده شده‌است. این شهرستان از شمال به استان مازندران، از شرق به شهرستان تهران، از جنوب به شهرستان شهریار و استان مرکزی و از غرب به شهرستان ساوجبلاغ و استان قزوین محدود است.[نیازمند منبع]

شهر کرج با طول جغرافیایی ۵۱ درجه و ۰ دقیقه و ۳۰ ثانیهٔ خاوری و عرض جغرافیایی ۳۵ درجه و ۴۸ دقیقه و ۴۵ ثانیهٔ شمالی (پل تاریخی کرج، ورودی جادهٔ کرج-چالوس)، با ارتفاع ۱٬۲۹۷ متر از سطح دریا (ایستگاه راه‌آهن)، در فاصلهٔ ۴۸ کیلومتری غرب شمالی تهران واقع شده‌است.[۱۳] این شهر با مساحتی معادل ۱۷۵٫۴ کیلومتر مربع و حریمی به وسعت ۱۷۸٫۹ کیلومتر مربع در دامنهٔ رشته‌کوه البرز مرکزی قرار دارد و مرکز شهرستان کرج می‌باشد.

جلگهٔ پهناور کرج با ارتفاع متوسط ۱٬۳۲۰ متر از سطح دریا در مسیر راه ارتباطی وسائل نقلیهٔ حامل کالاها وارداتی و صادراتی از مرز ترکیه و جمهوری آذربایجان و به مقصد تهران و بالعکس است.

رشته‌کوه‌های البرز همچون دیواری بلند استان مازندران را از کرج جدا کرده‌است. دهستان کرج در میان دره‌ها پرپیچ و خم البرز و در اطراف جاده چالوس قرار دارند. از تونل کندوان تا روستا مراد تپه در غرب اشتهارد، حوزهٔ فرمانداری کرج را تشکیل می‌دهد.

حوزهٔ فرمانداری کرج در سال ۱۳۳۷ برای جمعیتی در حدود ۳۵ هزار نفر و با وسعتی در حدود ۵٬۸۳۰ کیلومتر مربع بنیاد شد.[نیازمند منبع] با گذشت زمان و افزایش جمعیت، شهرستان‌ها طالقان، ساوجبلاغ، نظرآباد، اشتهارد و فردیس از شهرستان کرج جدا و هر کدام تبدیل به یک شهرستان مستقل شدند. شهر کرج امروزه به عنوان مرکز شهرستان کرج به حساب می‌آید.[۲۱]

آب و هواویرایش

در مقیاس کلی منطقهٔ کرج همانند سایر بخش‌های استان البرز در فصول سرد سال متأثر از سیستم‌های شمالی و شمال غربی و غربی به ویژه جنوب غربی بوده و ریزش‌های جوی آن که از ماه‌های آبان و آذر آغاز و تا اواسط اردیبهشت ماه ادامه دارد، تابعی از فعالیت‌های سیستم‌های فوق می‌باشد.

از نظر ویژگی‌های خرد اقلیمی، منطقهٔ کرج از پاره‌ای جهات دارای مختصات شاخصی است که به آن‌ها اشاره می‌شود:

منطقهٔ کرج به لحاظ اقلیمی تحت تأثیر ارتفاعات البرز و درهٔ چالوس و رودخانهٔ کرج قرار دارد که موجب خنک و مرطوب‌تر شدن این منطقه نسبت به تهران می‌گردد و این تمایز تقریباً در تمام طول سال مشاهده می‌گردد. علت اختلاف دمای کرج نسبت به تهران به خصوص در شب‌ها به سبب نزدیکی کرج به ارتفاعات شمالی و سرد شدن شبانهٔ این دامنه‌ها و وزش باد کوه به دشت می‌باشد. دور بودن کرج از دشت کویر نیز موجب برودت و رطوبت بیشتر این منطقه نسبت به تهران در فصول مختلف سال، به ویژه در تابستان می‌گردد. در مورد بارندگی‌های تابستانهٔ کرج می‌توان این‌گونه بیان داشت که گاهی اوقات برخورد دو تودهٔ هوای گرم جنوبی و نسبتاً سرد و مرطوب شمالی که در سطوح فوقانی ناحیهٔ البرز صورت می‌گیرد، موجب می‌گردد که ابرهای جوششی بسیار فعال در منطقه پدید آمده و ریزش‌های رگباری شدیدی را به‌وجود آورد که غالباً همراه با سیل است.

برخی از مشخصه‌های اقلیمی ایستگاه تحقیقات هواشناسی کشاورزی کرج در دورهٔ آماری ۱٬۳۵۰ تا ۱۳۸۰ به شرح ذیل می‌باشد:

میانگین بارندگی سالیانهٔ کرج حدود ۲۵۱ میلی‌متر با ضریب تغییرات ۲۴٫۱ درصد و حداقل ۸۹٫۳ میلی‌متر و حداکثر ۳۷۴٫۴ میلی‌متر می‌باشد. فصل زمستان با ۴۲٫۳ درصد و فصل تابستان با ۱٫۵ درصد بیشترین و کمترین سهم را در بارش سالیانه بر عهده دارند.

حداقل و حداکثر مطلق دما به ترتیب ۲۰- و ۴۲ درجه و میانگین سالیانه نیز ۱۴٫۱ درجهٔ سانتی‌گراد می‌باشد. ماه تیر با میانگین ۲۶٫۰ درجهٔ سانتی‌گراد و دی با ۱٫۲ درجهٔ سانتی‌گراد به ترتیب گرم‌ترین و سردترین ماه سال محسوب می‌شوند. میانگین تعداد روزهای یخبندان با آستانه‌های صفر، ۵- و ۱۰- به ترتیب ۷۶٫۲۴ و ۷ روز می‌باشد. میانگین سالیانهٔ رطوبت نسبی ۵۲ درصد و میانگین حداکثر و حداقل آن به ترتیب ۷۲ و ۳۸ درصد می‌باشد. جمع تبخیر سالیانه از تشت کلاس A بالغ بر ۲٬۱۸۴ میلی‌متر می‌باشد. دی با متوسط ۲۶ میلی‌متر و تیر با ۳۷۵ میلی‌متر به ترتیب کمترین و بیشترین مقدار تبخیر را دارا هستند. مجموع سالیانهٔ تبخیر-تعرق پتانسیل کیاه مرجع به روش پنمن مانتیث ۱٬۳۰۷ میلی‌متر محاسبه گردیده‌است. میانگین ساعات آفتابی سالیانه در طی دورهٔ آماری برابر با ۲٬۸۹۹ ساعت به ثبت رسیده‌است.

باد غالب در کرج که بر مبنای سه نوبت دیدبانی (صبح، ظهر و عصر) محاسبه گردیده‌است، در جهت شمال غربی بوده و متوسط آن ۳٫۴ متر بر ثانیه می‌باشد. بیشترین سرعت باد در کرج ۲۴٫۵ متر بر ثانیه از سمت غرب و میانگین سرعت باد ۲٫۲ متر بر ثانیه به ثبت رسیده‌است.[۲۲]

امروزه هوای کرج به دلیل گسترش شهر و تردد زیاد وسائل نقلیه و وجود کارخانه‌ها و شهرک‌های صنعتی رو به آلودگی است به‌طوری‌که در فصل‌های پاییز و زمستان وارونگی هوا کاملاً قابل لمس بوده‌است.

داده‌های اقلیم کرج (۱۹۸۵–۲۰۱۰)
ماه ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر سال
سابقهٔ بیش‌ترین °C (°F) ۱۸٫۲
(۶۵)
۱۹٫۸
(۶۸)
۲۷٫۴
(۸۱)
۳۳٫۰
(۹۱)
۳۴٫۶
(۹۴)
۳۹٫۲
(۱۰۳)
۴۲٫۰
(۱۰۸)
۴۰٫۲
(۱۰۴)
۳۷٫۲
(۹۹)
۳۱٫۸
(۸۹)
۲۵٫۰
(۷۷)
۲۰٫۰
(۶۸)
۴۲٫۰
(۱۰۸)
میانگین بیش‌ترین °C (°F) ۶٫۱
(۴۳)
۹٫۰
(۴۸)
۱۴٫۲
(۵۸)
۲۰٫۷
(۶۹)
۲۶٫۲
(۷۹)
۳۲٫۶
(۹۱)
۳۵٫۲
(۹۵)
۳۴٫۵
(۹۴)
۳۰٫۴
(۸۷)
۲۳٫۵
(۷۴)
۱۵٫۱
(۵۹)
۸٫۹
(۴۸)
۲۱٫۴
(۷۱)
میانگین روزانه °C (°F) ۱٫۸
(۳۵)
۴٫۱
(۳۹)
۸٫۷
(۴۸)
۱۴٫۵
(۵۸)
۱۹٫۲
(۶۷)
۲۴٫۶
(۷۶)
۲۷٫۱
(۸۱)
۲۶٫۸
(۸۰)
۲۲٫۹
(۷۳)
۱۷٫۱
(۶۳)
۹٫۹
(۵۰)
۴٫۶
(۴۰)
۱۵٫۱
(۵۹)
میانگین کم‌ترین °C (°F) −۲٫۵
(۲۸)
−۰٫۷
(۳۱)
۳٫۲
(۳۸)
۸٫۴
(۴۷)
۱۲٫۲
(۵۴)
۱۶٫۵
(۶۲)
۱۹٫۰
(۶۶)
۱۹٫۱
(۶۶)
۱۵٫۳
(۶۰)
۱۰٫۸
(۵۱)
۴٫۸
(۴۱)
۰٫۳
(۳۳)
۸٫۹
(۴۸)
سابقهٔ کم‌ترین °C (°F) −۱۷٫۰
(۱)
−۱۵٫۶
(۴)
−۱۰٫۵
(۱۳)
−۳٫۵
(۲۶)
−۰٫۴
(۳۱)
۷٫۲
(۴۵)
۱۰٫۶
(۵۱)
۱۲٫۰
(۵۴)
۷٫۰
(۴۵)
−۰٫۵
(۳۱)
−۶٫۰
(۲۱)
−۱۴٫۶
(۶)
−۱۷٫۰
(۱)
بارندگی میلی‌متر (اینچ) ۳۰٫۸
(۱٫۲۱)
۳۲٫۱
(۱٫۲۶)
۴۵٫۴
(۱٫۷۹)
۳۹٫۱
(۱٫۵۴)
۱۹٫۵
(۰٫۷۷)
۲٫۷
(۰٫۱۱)
۳٫۰
(۰٫۱۲)
۱٫۲
(۰٫۰۵)
۱٫۶
(۰٫۰۶)
۱۵٫۱
(۰٫۵۹)
۲۷٫۷
(۱٫۰۹)
۳۳٫۵
(۱٫۳۲)
۲۵۱٫۷
(۹٫۹۱)
میانگین روزهای بارندگی (≥ ۱.۰ mm) ۶٫۳ ۵٫۷ ۶٫۷ ۵٫۸ ۳٫۷ ۱٫۰ ۰٫۷ ۰٫۳ ۰٫۳ ۳٫۲ ۴٫۸ ۵٫۸ ۴۴٫۳
میانگین روزهای برفی ۵٫۴ ۳٫۷ ۱٫۹ ۰٫۱ ۰٫۰ ۰٫۰ ۰٫۰ ۰٫۰ ۰٫۰ ۰٫۰ ۰٫۵ ۲٫۷ ۱۴٫۳
درصد رطوبت ۶۷ ۶۰ ۵۳ ۴۸ ۴۳ ۳۴ ۳۵ ۳۴ ۳۶ ۴۴ ۵۶ ۶۶ ۴۸
میانگین روزانه ساعت‌های تابش آفتاب ۱۶۶٫۳ ۱۶۹٫۷ ۱۹۷٫۴ ۲۱۸٫۱ ۲۸۰٫۷ ۳۳۵٫۲ ۳۴۱٫۵ ۳۴۰٫۱ ۳۰۴٫۲ ۲۵۰٫۱ ۱۸۷٫۲ ۱۵۶٫۸ ۲٬۹۴۷٫۳
منبع: Iran Meteorological Organization (records),[۲۳] (temperatures),[۲۴] (precipitation),[۲۵] (humidity),[۲۶] (days with precipitation and snow),[۲۷] (sunshine)[۲۸]

مردم‌شناسیویرایش

نظرسنجی سال ۱۳۸۹

طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبرهٔ پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعهٔ آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱٬۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه‌گیری شد در کرج به قرار زیر بود:[۲۹]

اقوام کلانشهر کرج
قومیت درصد
فارس
  
۵۳%
آذری
  
۳۰%
کرد
  
۷٫۲%
مازندرانی و گیلک
  
۵%
لر
  
۴٫۱%
عرب
  
۰٫۹%
سایر
  
۰٫۳%

زبانویرایش

مردم کرج به زبان فارسی و گویش کرجی[۳۰] گویش می‌کنند.

زیرساخت‌هاویرایش

ترابریویرایش

حمل و نقل جاده‌ایویرایش

 
تصویری قدیمی از ساختمان کنونی بخش بستری شمارهٔ ۱ بیمارستان قلب شهید رجایی حصارک بالا در سال ۱۳۳۰

مسیر جابجایی کاروان‌ها به سمت جادهٔ چالوس از میان روستای کرج که در دورهٔ قاجار ساخته شده‌است امروزه جای خود را به بزرگراه داده‌است. این مسیر تهران را به کرانه‌های دریای خزر از طریق تونل کندوان که در سال ۱۹۳۸ احداث شد، متصل می‌کند. یکی دیگر از راه‌های اصلی که از میان کرج می‌گذرد بزرگراهی بود که تهران را به آذربایجان و گیلان متصل می‌کند.[۱۵]

کلان‌شهر کرج، از دیرباز پل ارتباطی و گلوگاه بسیار مهمی در حد فاصل تهران-قزوین و شهرهای استان مازندران بوده‌است.[۳۱] همچنین در طی سه دههٔ گذشته با ایجاد شبکهٔ راه‌های نو و احداث آزادراه‌های منشعب و عبوری از آن بر اهمیت این شهر در مسیر ارتباطی تهران به کشورهای اروپایی افزوده شده‌است.[نیازمند منبع] مهم‌ترین راه‌های ارتباطی کرج عبارت‌اند از:

  1. آزادراه تهران- کرج- قزوین به طول ۱۴۸ کیلومتر
  2. راه آسفالتهٔ کرج-هشتگرد به طول ۳۸ کیلومتر
  3. راه آسفالتهٔ کرج-چالوس به طول ۱۶۱ کیلومتر
  4. راه آسفالتهٔ کرج-شهریار به طول ۱۸ کیلومتر
  5. راه آسفالتهٔ کرج-بوئین زهرا به طول ۹۸ کیلومتر
  6. راه آسفالتهٔ کرج-رباط کریم به طول ۴۰ کیلومتر
  7. راه آسفالتهٔ کرج- گاجره – دیزین- شمشک به طول ۸۲، ۸۸ و ۱۰۳ کیلومتر
  8. راه آسفالتهٔ کرج- برغان، طالقان. در دست ساخت
  9. بزرگراه کرج - تهران

همچنین در سال ۱۳۸۰ انواع راه‌های موجود در شهرستان کرج (آسفالت، اصلی، فرعی، شنی) بالغ بر ۶۳۶ کیلومتر بوده‌است.[نیازمند منبع] پایانه‌های مسافربری کرج نقش عمده‌ای را در زمینهٔ ترابری و جابجایی بار و مسافر از مقصد کرج به سوی نقاط مختلف ایران بر عهده دارند. همچنین در سال ۱۳۷۷ فعالیت روزانهٔ قطار سریع‌السیر کرج-تهران (مترو-خط ۵) مورد بهره‌برداری قرار گرفت و از ایستگاه مرکزی کرج تا ایستگاه صادقیهٔ (آریاشهر) تهران می‌توان استفاده نمود و ادامهٔ مسیر در جنوب تهران به ایستگاه شهر ری و بهشت زهرا و شمال تهران به ایستگاه میرداماد منتهی می‌گردد. در حال حاضر مترو در مسیر کرج- مهرشهر به طول ۱۱ کیلومتر مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌است.[۳۲] ایستگاه راه‌آهن شهر کرج که در قسمت جنوب آزادراه تهران-کرج قرار دارد یکی دیگر از شبکه‌های انتقال مسافر و بار می‌باشد که فاصلهٔ آن از تهران به کرج ۴۱ کیلومتر و از ایستگاه کرج تا قزوین ۱۰۳ کیلومتر است.[۳۳]

فرودگاهویرایش

فرودگاه بین‌المللی پیام کرج یک فرودگاه مسافربری، پستی و سازمانی اقتصادی با پتانسیل‌های ویژه است. این سازمان دارای فرودگاه بین‌المللی- هاب پستی و تنها منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی استان البرز و مرکز کشور است که در مسیر شاهراه ارتباطی ۹ استان کشور قرار گرفته‌است.

منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی پیام در زمینی به مساحت سه هزار و ۶۰۰ هکتار در اراضی ۱۰ هزار هکتاری فرودگاه بین‌المللی پیام جهت حمل و نقل بار هوایی و پستی- انبارداری- خدمات سردخانه‌ای- صنایع بسته‌بندی- فراوری کالا و صادرات کالاهای فاسدشدنی در محدودهٔ فرودگاه بین‌المللی پیام واقع در استان البرز در جنوب غربی شهر کرج در سال ۱۳۶۹ تأسیس شده‌است.[۳۴][۳۵] پس از استان شدن کرج در غالب استان البرز بحث راه‌اندازی خطوط هوایی مسافربری در فرودگاه پیام از طریق نمایندگان کرج در مجلس و استانداران البرز پیگیری شد و سرانجام در ۹۷/۶/۲۳ نخستین پرواز به سمت مشهد انجام شد.

متروویرایش

 
ایستگاه مترو گلشهر

شهر کرج که در سال ۱۳۳۵ با ۱۴٬۰۰۰ نفر جمعیت در حقیقت شهرکی کوچک و مصفا و دارای زیرساخت‌های ساده ولی متناسب با نیاز خود بود ناگهان به گونه‌ای انفجارآمیز به شهری متراکم و پرجمعیت مبدل گشت به نحوی که هم‌اکنون با جمعیتی حدود ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر که کماکان نیز در حال افزایش می‌باشد، انتظار می‌رود در سال ۱۴۰۴ به ۲٬۲۰۰٬۰۰ نفر بالغ گردد و با سرعت اعجاب‌انگیزی جمعیت جذب نموده و متأسفانه، شبکهٔ راه‌ها و شوارع آن نتوانستند هم‌زمان با این افزایش، توسعه و گسترش یابند، لاجرم در حال حاضر وسایل نقلیهٔ همگانی جوابگوی تعدد فزآیندهٔ مسافران نخواهند بود و ناگزیر به شبکهٔ ضعیف راه‌ها و خیابان‌های این شهر فشار مضاعفی را تحمیل و مسایل اجتماعی بسیار زیادی را ایجاد نموده‌است.

 
نقشهٔ متروی کرج

شهر کرج در حال حاضر به‌غیر از تهران سومین شهر پرجمعیت کشور بوده که روند گذشته نشان می‌دهد این شهر از سال ۱۳۳۵ تاکنون با توجه به موقعیت همجوار بودن آن با تهران، رشد سریع پیدا کرده و از ردیف هفتادم جمعیت شهر در سال مذکور به ردیف چهارم در سال ۱۳۸۰ با جمعیت ۱٬۳۰۰٬۰۰۰ نفر رسیده‌است.

با توجه به جمعیت ساکن در حوزهٔ شهر کرج بزرگ و همچنین جمعیت شهرک‌های اقماری آن جهت اشتغال و دریافت خدمات مختلف که همه روزه در سطح این شهر تردد دارد معابر مرکزی شهر را با عبور و مرور سنگین مواجه نموده‌است و در بعضی از مسیرها در اغلب ساعات روز، ترافیک سنگین و راهبندان‌ها آزاردهنده می‌باشد که نتایج مطالعات به عمل آمده مهندسان مشاور به تفصیل و به استناد آمار و ارقام مؤید نیاز کرج بر ضرورت تسریع احداث قطار شهری (مترو) می‌باشد. مطالعات امکان‌سنجی احداث قطار شهری کرج و حومه که با همکاری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور صورت گرفته در ابتدای سه‌ماههٔ اول سال ۸۲ به انجام رسید که کلیات آن در جلسهٔ مورخهٔ ۸۲/۳/۲۱ شورای ترافیک استان تأیید گردید و در جلسهٔ مورخهٔ ۸۲/۵/۸ کمیتهٔ فنی شورای عالی ترافیک شهرهای کشور، ۲۵ کیلومتر آن به تصویب رسیده و سرانجام این امر در تاریخ ۸۲/۷/۹ به تصویب نهائی شورای عالی ترافیک شهرهای کشور رسید.

اطلاعات خطوط متروی کرج[۳۶]
ردیف نام خط مسیر خط طول خط تعداد ایستگاه پیش‌بینی میزان جابجایی مسافر در هر جهت در ساعت
۱ خط ۱ گرمدره -اتمسفر-شهیدسلطانی-محمدشهر- گلشهر - پایانه مهرشهر ۱۷ کیلومتر ۶ ۳۰۰٬۰۰۰
۲ خط ۲ کمالشهر - چهارراه طالقانی - میدان امام حسین - شهر ملارد ۲۷ کیلومتر ۲۳ ۳۵٬۰۰۰
۳ خط ۳ ایستگاه کرج (میدان شهید سلطانی) - عظیمیه - بلوار مؤذن - باغستان ۱۴٫۵ کیلومتر ۱۴ ۱۶٬۵۰۰
۴ خط ۴ باغستان - فرودگاه پیام ۱۸ کیلومتر ۱۸ ۲۲٬۵۰۰
۵ خط ۵ بلوار شهید مؤذن (دانشگاه آزاد اسلامی) - محمد شهر ۱۵ کیلومتر ۱۲ ۱۸٬۶۰۰
۶ خط ۶ بلوار تربیت مربی - میدان شهید سلطانی ۹ کیلومتر ۹ ۱۷٬۳۰۰

اتوبوسرانیویرایش

 
محمد یساولی رئیس سازمان حمل و نقل بار و مسافر، در آیین رونمایی از ۱۵ دستگاه اتوبوس جدید اسکانیا

سازمان اتوبوسرانی کرج و حومه که در حال حاضر یکی از بزرگترین سازمان‌های خدماتی کلانشهر کرج محسوب می‌شود در تاریخ ۱۳۷۰/۶/۳۱ فعالیت خود را با کنترل خطوط تحت پوشش مینی‌بوسرانی در بخش خصوصی رسماً آغاز نمود. پس از مدت کوتاهی با خرید ۱۲ دستگاه اتوبوس در واقع پایهٔ اصلی حمل و نقل ناوگان اتوبوسرانی کرج در اواخر سال ۱۳۷۰ پایه‌گذاری شد. خطوط تحت پوشش این سازمان از شمالی‌ترین نقطهٔ شهرستان کرج به طول ۱۲۰ کیلومتر رفت و برگشت (گچسر)، جلگه‌ای‌ترین نقطه در جنوب غربی شهرستان به طول ۱۷۰ کیلومتر رفت و برگشت (اشتهارد)، از سمت غرب با ۱۷۰ کیلومتر مسافت رفت و برگشت (طالقان) و از سمت شرق با ۷۵ کیلومتر طی مسیر رفت و برگشت (میدان آزادی) را شامل می‌شود. خط اتوبوسرانی اشتهارد طولانی‌ترین خط اتوبوسرانی تحت پوشش سازمان‌های اتوبوسرانی کلانشهرها در کشور است. این سازمان در سال ۱۳۸۱ با اعمال سیاست دولت مبنی بر سبک‌تر نمودن نقش اجرایی بخش دولتی و پررنگ شدن فعالیت‌های بخش خصوصی، اقدام به واگذاری بخش عمده‌ای از اتوبوس‌ها به بخش خصوصی نمود به‌طوری‌که هم‌اکنون ۸۰٪ اتوبوس‌ها تحت پوشش در بخش خصوصی و زیر نظر این سازمان مشغول سرویس‌دهی به شهروندان گرامی می‌باشد.[۳۷]

درسال ۱۳۹۶ پروژه BRT در کرج کلید خورد که به دلایل نامعلوم شهرداری از انجام آن بازماند.[۳۸]

تعداد کل اتوبوس‌های سازمان اتوبوسرانی کرج و حومه ۵۶۹ دستگاه می‌باشد که در ۶۵ خط مصوب به شهروندان خدمت‌رسانی می‌کنند. از مجموع اتوبوس‌های سازمان ۱۸۳ دستگاه مربوط به اتوبوس‌های بخش ملکی سازمان و ۳۸۶ دستگاه نیز مربوط به بخش خصوصی است. ۲۱۱ دستگاه نیز تحت نظارت واحد دربستی فعالیت می‌کنند.[۳۹](مربوط به سال ۱۳۹۰ ه‍.ش)

در سال ۱۳۹۹ ه‍.ش ناوگان اوتوبوسرانی کرج دچار تحول شد و در مراحل اول ۵۶ دستگاه از ۱۶۰ دستگاه اتوبوس جدید در ناوگان حمل و نقل عمومی شهر قرار گرفتند.[۴۰][۴۱]

مراکز صنعتیویرایش

کرج دارای تعداد زیادی واحدهای تولیدی و صنعتی است که در مناطق مختلف شهر یا عمدتاً در شهرک‌های صنعتی متمرکز شده‌اند. برای نمونه دو شهرک صنعتی سیمین دشت و بهارستان مجموعاً بیش از ۴۷۰ واحد تولیدی فعال دارند و بیش از ۹۵۰ واحد دیگر در مناطق مختلف شهر و حومهٔ آن قرار دارند.[۴۲]

فضای سبزویرایش

 
چشم‌اندازی از باغ لاله‌های البرز

شهر کرج در گذشته‌ای نه چندان دور، با توجه به آب و هوای مناسب و وجود منابع آبی چون رودخانهٔ کرج، باغ شهری زیبا و سبز با درختان کهن و بی‌شمار بوده‌است که آثار آن هنوز هم در شهر به چشم می‌خورد. در طی ۴۰ سال اخیر و با هجوم جمعیت از سراسر ایران به این شهر، رفته رفته باغ‌های آن تخریب و با مناطق مسکونی و راه‌ها جایگزین گردید.

از مناطقی که دارای درختان انبوه زیادی بوده‌اند و در حال حاضر نسبت به دیگر مناطق کرج دارای فضای سبز و درختان بیشتری هستند می‌توان به جهان‌شهر، مهرشهر و عظیمیه اشاره کرد. پارک جهان‌نما، باغ سیب مهرشهر و باغ‌های محمدصادق فاتح در جهان‌شهر از جمله باغ‌های بزرگ کرج هستند که البته قسمت‌های زیادی از آن‌ها در ۳۰ سال اخیر توسط مسئولان شهری و کشوری و ساکنان آن از بین رفته‌است. در حدود ۵ الی ۶ سال اخیر شهرداری کرج تصمیم گرفته که هویت باغ‌شهر کرج را به این شهر برگرداند و اقدام به ساخت پارک‌ها و بوستان‌های متعدد در سطح شهر کرده‌است. البته راه زیادی تا احیای باغ‌های انبوه از دست رفته باقی است.

در حال حاضر شهر کرج دارای بیش از ۲۴۳ پارک و بوستان کوچک و بزرگ است. از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به پارک جهان‌نما، پارک چمران، پارک نبوت، پارک ایران‌زمین، باغ خانواده، پارک تنیس و پارک هامون اشاره کرد.[۴۳]

  • پارک جهان‌نما

پارک جنگلی جهان‌نما بزرگ‌ترین پارک شهر کرج با گونه‌های گیاهی و دریاچهٔ زیباست که قدمتش به نیم سده می‌رسد. این پارک در زمینی به مساحت هزار و ۴۰۰ هکتار و در حد فاصل اتوبان تهران – کرج و بزرگراه شهید همت واقع شده‌است.

آنگونه که تاریخ برای این پارک روایت شده‌است؛ جهان‌نمای کرج از بزرگان و نامداران کشورهای جهان قول گرفته بود که در سفرهایشان به این پارک به یادگار درختی بکارند تا حکایتی باشد برای آیندگان.

وجود درختان جوان و کهنسال پارک زمینه را برای نماد گردشگری طبیعی و تاریخی مهیا کرده‌است و در روز طبیعت به یکی از مناسب‌ترین مکان‌ها برای تفریح خانواده‌ها بدل شده‌است. در دنیای امروز کرج که جمعیت بیش از دومیلیونی را در خود سکنی داده و زمین و آسمانش را دود و صدای ماشین گرفته‌است، وجود پارکی سر سبز به نام و وسعت «پارک جهان‌نما» نعمتی بزرگ است، گونه‌های نادر گیاهی، دریاچه و جزیرهٔ مصنوعی این پارک که در زمان گذشته با طراحی زیبا و منحصر به فردی ایجاد شده بود از دیگر جاذبه‌های این مجموعهٔ زیبا و منحصر به فرد است. چندین سال است که واگذاری پارک «جهان‌نما» با تولی‌گری ادارهٔ منابع طبیعی به شهرداری کرج مطرح است. تا جایی که نمایندگان مردم کرج در مجلس شورای اسلامی نیز با هدف حفظ منابع و سرمایه‌های طبیعی همچنین ایجاد پارکی با شکوه برای استفادهٔ شهروندان به دنبال تحقق این موضوع برآمدند. سال گذشته و پس از برگزاری جلسات متعدد سرانجام جهان‌نما به شهرداری کرج واگذار شد تا این دستگاه بزرگ اجرایی شهر با مدیریت سازمان پارک‌ها و فضای سبز چهره‌ای تازه به جهان‌نما ببخشد و از این رو نیز کاشت نهال و بهسازی و نوسازی پارک جنگلی جهان‌نما از سوی شهرداری آغاز شد.[۴۴]

  • پارک چمران

منطقهٔ خوش آب و هوای کرج یکی از مهم‌ترین مناطق پرورش گل در ایران بوده و گل گوهر شب‌چراغ نیز به‌طور استثنایی تنها در این منطقه قابل تولید و پرورش است. پارک دکتر چمران از اواسط بلوار سر سبز ورودی اصلی شهر کرج که به همین نام است آغاز شده و منطقهٔ وسیعی را تا تپه‌های کلاک و ورودی جادهٔ چالوس در بر می‌گیرد.[۱۰] وسعت این پارک حدود ۴۰ هکتار است.

رودخانهٔ کرج از میان این پارک نیمه‌طبیعی گذر می‌کند و کنارهٔ این رودخانه تفرجگاه مناسبی برای اهالی کرج در ایام تعطیل به‌وجود آورده و نیز این پارک دارای یک شهر بازی زیبا و مجهز است که در سال ۱۳۹۰ به عنوان شهر بازی نمونهٔ کشوری انتخاب گردید. از دیگر امکاناتی که در این پارک وجود دارد سینما تئاتر وزارت فرهنگ ایران است که در ضلع شمال غربی این پارک واقع شده‌است.[۱۰]

باغ گل‌ها در داخل پارک چمران که باغی بسیار زیباست، در سال ۸۴ توسط سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری کرج در زمینی به مساحت ۳۰ هزار مترمربع بنا شد که در آن بیش از ۳۰۰ گونهٔ گیاهی از جمله کروپسیس، میخک، ساکولنت، یاس هندی، ارغوان، پیچ اناری و … وجود دارد. این باغ دارای بخش‌های مختلفی از جمله محوطهٔ پرچین‌های تو در تو، کلکسیون رز، قفس پرندگان، آلاچیق، رستوران و کافی‌شاپ و آبشار است.[۴۵]

  • باغ سیب مهرشهر

باغ سیب مهرشهر یکی از جاذبه‌های گردشگری سرسبز و وسیع کلانشهر کرج به‌شمار می‌رود که به مثابهٔ ریهٔ تنفسی برای این شهر عمل می‌کند. باغ سیب مهرشهر کرج با حدود ۴۰۰ هکتار وسعت در نزدیکی کاخ مروارید (شمس پیشین) در جنوب غربی این شهر واقع است و اکنون توسط بنیاد مستضعفان اداره می‌شود. این باغ دارای ۷۰ هزار اصله درخت میوه شامل گلابی، سیب، هلو، گردو و آلو می‌باشد. این باغ که قدمت آن به دوران حکومت پهلوی بازمی‌گردد، دارای درختانی کهنسال و چشم‌اندازی زیبا است. باغ سیب مهرشهر به رغم داشتن مالکان حقیقی و حقوقی جزء سرمایه‌های طبیعی شهر کرج محسوب می‌شود. همچنین بلوار ارم بزرگ‌ترین بلوار ایران در کنار این باغ قرار دارد. [۴۶]

ورزشگاه‌هاویرایش

مهمترین ورزشگاه‌های کرج عبارتند از:

  • ورزشگاه دکتر شریعتی [۴۷]
  • ورزشگاه انقلاب اسلامی کرج [۴۸]
  • آدرس ورزشگاه شریعتی: کرج، میدان استاندارد به سمت حسین‌آباد راه‌آهن
  • آدرس ورزشگاه انقلاب: کرج، میانجاده به سمت میدان فاطمیه بعد از میدان به سمت باغستان ورزشگاه انقلاب اسلامی

ورزشگاه انقلاب کرج در حال حاضر ورزشگاه خانگی تیم گل ریحان البرز در لیگ دسته یک کشور محسوب می‌شود که در سال ۱۳۹۷ از اکسین البرز به گل ریحان البرز تغییر نام داد. تیم فوتبال سایپای کرج در سال ۱۳۸۶ در این ورزشگاه با برد ۲ بر صفر مقابل تیم مس کرمان قهرمان لیگ برتر ششم شد. تیم والیبال سایپا هم در سال ۹۰ با باخت برابر تیم کاله آمل در این ورزشگاه در دیدار فینال به مقام نایب قهرمانی لیگ برتر والیبال کشور نائل شد.

ورزشگاه شریعتی هم بین سال‌های ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۹ میزبان بازی‌های خانگی باشگاه فوتبال بهمن کرج بود و این تیم در این ورزشگاه به افتخارات زیادی در سطح اول فوتبال کشور رسید. این ورزشگاه همچنین در چند سال ابتدایی میزبان بازی‌های تیم فوتبال سایپای کرج هم بود.

بیمارستان‌هاویرایش

 
بیمارستان تخت جمشید
  • بیمارستان البرز
  • بیمارستان شهید مدنی
  • بیمارستان کمالی
  • بیمارستان شهید باهنر [۴۹]
  • بیمارستان قلب شهید رجایی[۵۰]
  • بیمارستان کسری [۵۱]
  • بیمارستان دکتر شریعتی
  • بیمارستان قائم
  • بیمارستان امام علی
  • بیمارستان ثارالله
  • بیمارستان امام خمینی
  • بیمارستان حضرت مریم
  • بیمارستان تخت جمشید [۵۲]
  • بیمارستان کوثر
  • بیمارستان چشم‌پزشکی نور البرز[۵۳]
  • بیمارستان امام حسین

مراکز آموزش عالی و پژوهشیویرایش

 
دانشگاه علوم پزشکی البرز دانشکده پزشکی
 
دانشگاه خوارزمی پردیس کرج

مکان‌های تاریخی، فرهنگیویرایش

اثر قدمت
آهنین راه و پل سنگی دوره اسلامی
تپه‌های امامزاده احمد و محمود دوره اسلامی
مسجد هلجرد دوره قاجار
مسجد جامع دوره قاجار
کاروانسرای کندوان دوره قاجار
کاروانسرای شاه عباسی دوره صفوی
قبرستان قدیمی دوره صفوی
چنار حصار ۸۰۰ ساله
درخت سرو کهن ۱۳۰۰ ساله
تپه (آق تپه) مهرشهر باستانی
تپه مرد آباد ماهدشت باستانی
حمام حیدر آباد صفویه

در حوزه فرمانداری کرج بیش از ۱۰۰ اثر با ارزش فرهنگی – تاریخی و هنری شناسایی شده و در گزارش بررسی و شناسایی این منطقه درج گردیده. از آثار و مکان‌های تاریخی که دارائه قدمت دوره اسلام و بیش از اسلام و دوره قاجار و صفوی و قرن ۷ و ۸ و ۹ هجری می‌توان موارد زیر را نام برد.[نیازمند منبع] آثار فرهنگی و تاریخی دهستان‌های نسا، آسارا و آدران در منطقه‌ای کوهستانی قرار داشته و آبادی‌های آن‌ها در دره‌های پرشیب یا بر کناره بلند کوه‌ها ایجاد شده‌است.

در شهرهای کمال شهر، گرمدره، محمدشهر از حوزه فرمانداری کرج آثار ارزشمند و چشمگیری وجود دارد که شماری از آن‌ها توسط کارشناسان میراث فرهنگی استان تهران و کرج شناسایی شده و تعدادی نیز در حال بازسازی و استحکام بخشی هستند. دو گرمابهٔ قدیمی واقع در روستاهای هلجرد و بیلقان نیز از آثار تاریخی کرج است.[۵۴]

جاذبه‌های گردشگریویرایش

از جمله جاذبه‌های گردشگری کرج می‌توان جاده کرج - چالوس، باغ سیب مهرشهر، کاخ مروارید (شمس)، روستای تاریخی آتشگاه و باغ لاله‌های گچسر را نام برد. کاروانسرای شاه‌عباسی، کاخ ناصرالدین شاهی شهرستانک، پل تاریخی کرج، پارک خانواده جهانشهر و امامزاده طاهر کرج که مدفن بسیاری از نام آوران شعر و هنر معاصر ایران است از دیگر جاذبه‌های تاریخی - فرهنگی گردشگری کرج به‌شمار می‌روند.[نیازمند منبع]

 
جاده چالوس کرج
 
پل تاریخی کرج

دیگر جاذبه‌های گردشگری کرج:

  • دریاچه سد کرج

  • جاده کرج - چالوس پس از تونل کندوان

  • سد کرج

  • نمایی از رود کرج در منطقه آدران

  • مشاهیرویرایش

    برخی از مشاهیر کرج:

    مناطق و محله‌هاویرایش

     
    چشم‌اندازی از مرکز شهر کرج

    در سال ۱۳۹۸ه‍.ش شهر کرج دارای ۱۰ منطقه شهری است.

    جمعیت و مساحت مناطق شهری کرج[۴]
    منطقه مساحت منطقه (هکتار) مساحت حریم مناطق جمعیت سال ۸۵ جمعیت سال ۸۹
    ۱ ۸۸۳٫۳۶۸ ۷۰۰٫۶۸۸ ۱۸۵٬۲۵۳ ۲۴۵٬۰۴۱
    ۲ ۱۱۱۹٫۸ ۵۳۵٫۶۸۷ ۱۰۳٬۹۸۶ ۱۲۰٬۴۱۴
    ۳ ۱۶۹۵٫۶۶ ۴۲۳۰٫۴ ۵۹٬۱۰۰ ۶۸٬۴۳۷
    ۴ ۱۶۵۰٫۱۷۸ ۴۲۱٫۸۳۶ ۱۰۳٬۷۹۶ ۱۲۰٬۱۹۴
    ۵ ۱۱۶۷٫۸۹۶ ۰ ۱۷۴٬۵۷۲ ۲۰۲٬۱۵۲
    ۶ ۱۹۵۹٫۴۱۴ ۴۰۱۷٫۹۳۵ ۲۶۸٬۵۴۵ ۳۶۸٬۹۶۸
    ۷ ۱۵۴۱٫۰۳۴ ۸۰۹٫۹۷۱ ۱۱۰٬۶۷۷ ۳۶۸٬۶۸۸
    ۸ ۹۹۹٫۸۸۸ ۲۸۸٫۶۵۷ ۱۲۶٬۱۷۷ ۲۶۸٬۰۵۷
    ۹ ۶۶۴٫۳۵۴ ۱۳۸۱٫۷۳۹ ۹۹٬۰۲۱ ۱۶۸٬۲۴۳
    ۱۰ ۱۵۶۴٫۶۴۲ ۴۰۵۹٫۰۸۶ ۶۸٬۰۱۷ ۹۸٬۶۵۷
    جمع ۱۰۶۱۱۵۳۸ ۱۱۷۳۶۰۶۷ ۱۲۹۹۱۴۴ ۱۶۵۹۸۸۳

    محله‌هاویرایش

     
    نقشه مناطق اصلی کرج
    • حصارک بالا
    • حصارک
    • جهانشهر
    • عظیمیه
    • مهرشهر
    • گوهردشت
    • آسیاب برجی
    • حاجی‌آباد
    • حصار
    • حیدرآباد
    • مرکز شهر کرج (دشت ویان)
    • شاهین‌ویلا
    • محمدشهر
    • سرحدآباد
    • کیانمهر
    • سرجوی
    • آق‌تپه
    • مشکین دشت
    • گلشهر
    • باغستان
    • باغستان غربی
    • بنیاد
    • پیک
    • مصباح
    • ساسانی (شهید صدوقی)
    • شهرک بعثت
    • شهرک مهندس زراعی
    • شهرک استاندارد
    • چهارراه طالقانی
    • حصارک پایین
    • رزکان
    • واریان‌شهر
    • نوروزآباد
    • شیخ‌آباد
    • ولدآباد
    • اتحاد
    • شهرک استادان
    • زورآباد
    • اصفهانی‌ها
    • اکبرآباد
    • اوقافی
    • المهدی
    • محله بهار
    • جوادآباد
    • چهارصد دستگاه
    • حسن‌آباد
    • حسین‌آباد
    • حصار بالا
    • خیابان فردوسی
    • دهقان‌ویلا
    • دولت‌آباد
    • رزکان نو
    • یزدیها
    • سهرابیه
    • شهرک ۱۱۰
    • جعفرآباد (جعفریه)
    • شهرک امام خمینی
    • شهرک امام رضا
    • شهرک پیشاهنگی
    • شهرک گلدشت
    • شهرک جهازی‌ها
    • شهرک خاتم‌الانبیاء
    • شهرک ذوب آهن
    • شهرک شاهد
    • شهرک شهید رستمی
    • شهرک شهید مطهری
    • شهرک شیخ سعدی
    • شهرک فرهنگیان
    • شهرک نگارستان
    • شهرک وحدت
    • شهرک یاس
    • شکرآباد
    • شهرک ناز
    • قزلحصار
    • قلمستان
    • کوی امامیه
    • پیک نیلوفر ۱۸
    • کوی مهر
    • کوی بنفشه
    • کوی شقایق
    • کوی قائم
    • کوی کارمندان جنوبی
    • کوی کارمندان شمالی
    • کوی مدرس
    • کوی ولی‌عصر
    • شهرک آسمان
    • شهرک بهارستان
    • رستاخیز
    • مهرویلا
    • نوروزآباد
    • همت‌آباد
    • وسیه
    • وهرجرد
    • شهرک طالقانی
    • بنیاد(۳۵۰ متری)
    • شهرک ظفر
    • کوهپایه
    • شهرک احسانی نژاد
    • شهرک کوثر
    • شهرک بذر و نهال

    مراکز خریدویرایش

     
    نمایی از البرز مال حصارک
     
    مرکز خرید مهستان
    • بازار بزرگ کرج (کرج مال)
    • مرکز خرید مهستان
    • مرکز خرید پارسیان
    • مجتمع تجاری ملاصدرا
    • مجتمع تجاری نیکامال
    • مجتمع تجاری اکومال
    • مجتمع تجاری البرزمال
    • مجتمع تجاری آرین‌مال
    • مجتمع تجاری البرزبل سنتر
    • مرکز خرید برج آموت
    • مرکز خرید برج میلاد
    • مرکز خرید برج طالقانی
    • مجتمع تجاری مهرگان
    • مجتمع تجاری مرکزی
    • مجتمع تجاری یادمان
    • مجتمع تجاری آراکس
    • مجتمع تجاری گوهران
    • مجتمع تجاری بهارستان
    • مجتمع تجاری نیستان
    • مرکز خرید چچلاس
    • مرکز خرید رویال
    • مرکز تجاری ساویز
    • مرکز خرید تکسا
    • مرکز خرید آراد
    • مجتمع الماس شهر
    • مرکز خرید گلستان
    • مرکز خرید رامین
    • مرکز خرید مهرشهر
    • مرکز خرید مبنا
    • مرکز خرید مجموعه زندگی
    • مرکز خرید البرز
    • مجتمع تجاری تخصصی البرز
    • مجتمع تجاری پارس مهر
    • بازار موبایل کرج
    • بازار بزرگ آزادی
    • پاساژ پیروز
    • پاساژ رضا
    • پاساژ نریمانی
    • پاساژ آرمین
    • پاساژ عزیزی
    • پاساژ گوهر[۵۵]

    نگارخانهویرایش

    منابعویرایش

    1. ۱٫۰ ۱٫۱ مرکز امار ایران-نتایج سرشمارس سال نود و پنج به تفکیک شهر
    2. «نرخ رشد جمعیت کرج از همه شهرهای ایران بالاتر است». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۰-۰۴-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
    3. https://shora.karaj.ir/portal/home/?person/580676/580689/581052/اکبر-سلیم-نژاد
    4. ۴٫۰ ۴٫۱ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام shahrdary وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
    5. «کرج چهارمین شهر پرجمعیت کشور». خبرگزاری جمهوری اسلامی- ایرنا. ۲۶ اسفند ۱۳۹۵.
    6. «متروی شهر جدید هشتگرد افتتاح شد». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۹-۱۲-۳۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
    7. «جزئیات تفکیک مدیریت خط متروی تهران از کرج». ایسنا. ۲۰۱۷-۰۴-۲۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
    8. وبگاه مرکز آمار ایران - نتایج سرشماری سال نود و پنج به تفکیک شهر
    9. ها، اخبار استان (۱۳۹۵-۰۲-۰۶). «چرا کرج را کرج نامیدند». fa. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۲۵.
    10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ ۱۰٫۴ ۱۰٫۵ «استان البرز». پورتال شهرداری کرج.
  • «نرخ رشد جمعیت کرج از همه شهرهای ایران بالاتر است». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۰-۰۴-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «ریشه نام کرج از کجا آمده‌است». فارس. ۱۳۹۲-۰۴-۳۰. دریافت‌شده در ۱۳۹۲-۱۲-۲۴.
  • ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ ۱۳٫۲ اطلس گردشگری شهر و شهرستان کرج، مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی
  • «فیلم/ کاروانسرای شاه عباسی کرج یادگاری از دوره صفوی». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۶-۰۳-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ ۱۵٫۲ «KARAJ CITY i. Modern City». ایرانیکا.
  • «آشنایی با استان البرز». همشهری آنلاین. ۲۰۱۰-۱۲-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «سفر به استان البرز». همشهری آنلاین. ۲۰۱۹-۰۳-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «موافقت مجلس با تشکیل استان البرز به مرکزیت کرج». دنیای اقتصاد. ۳ تیر ۱۳۸۹.
  • ایرنا: نگاه عدالت‌محوری به نگرانی ساکنان بافت‌های فرسوده کرج پایان می‌دهد.
  • «KARAJ CITY». ایرانیکا.
  • «پنجمین شهرستان البرز متولد شد/ تحقق آرزوی دیرین مردم فردیس». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۳-۰۶-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «اداره کل هواشناسی استان البرز». IRI Meteorological Organization. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۹.
  • *"Highest record temperature in Karaj by Month 1985–2010". Iran Meteorological Organization. Archived from the original on April 14, 2015. Retrieved April 7, 2015.
  • *"Average Maximum temperature in Karaj by Month 1985–2010". Iran Meteorological Organization. Archived from the original on April 14, 2015. Retrieved April 7, 2015.
  • *"Monthly Total Precipitation in Karaj by Month 1985–2010". Iran Meteorological Organization. Archived from the original on March 30, 2015. Retrieved April 7, 2015.
  • *"Average relative humidity in Karaj by Month 1985–2010". Iran Meteorological Organization. Archived from the original on April 14, 2015. Retrieved April 7, 2015.
  • *"No. Of days with precipitation equal to or greater than 1 mm in Karaj by Month 1985–2010". Iran Meteorological Organization. Archived from the original on April 14, 2015. Retrieved April 7, 2015.
  • *"Monthly total sunshine hours in Karaj by Month 1985–2010". Iran Meteorological Organization. Archived from the original on April 14, 2015. Retrieved April 7, 2015.
  • فهرست نویسی پیش از انتشار کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران * شماره کتابشناسه ملّی:۲۸۹۰۶۹۰ *عنوان و نام پدیدآورنده:طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی)
  • آقازاده، رضا (۱۳۸۹). گویش کرجی. ص. ۸۸.
  • «خبرگزاری فارس - ترانزيت كالا در منطقه ويژه اقتصادي كرج رسما آغاز شد». خبرگزاری فارس. ۲۰۱۰-۰۷-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۳-۰۱.
  • «دهمين ايستگاه مترو تهران ـ كرج ـ مهرشهر به بهره‌بردراي رسيد استاندار تهران: نتايج بررسي‌ها در مورد طرح جامع ترافيك تهران به زودي اعلام مي‌شود». ایسنا. ۲۰۰۹-۰۲-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «خط دوم راه‌آهن کرج-قزوین افتتاح شد». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۲۰-۰۶-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • وبلاگ اخبار فرهنگی، هنری و گردشگری کرج کرج کده
  • «شرکت خدمات هوایی پیام».
  • «اطلاعات خطوط ۶ گانه کرج». شهرداری کرج.
  • پرتال سازمان اتوبوسرانی کرج و حومه تاریخچه سازمان اتوبوسرانی کرج و حومه
  • «با آماده‌سازی خط BRT در خیابان بهشتی، ۷ دستگاه اتوبوس دو کابین جدید، آماده خدمت رسانی در این خط شدند».
  • «اتوبوسرانی کرج سومین ناوگان حمل و نقلی برتر کشور شد».
  • «رئیس سازمان حمل و نقل بار و مسافر شهرداری کرج گفت: 160 تا 170 دستگاه اتوبوس جدید به ناوگان حمل و نقل عمومی کرج اضافه می‌شود و بخشی از نیازهای فعلی ناوگان را برطرف می‌کند».
  • «رونمایی از 15 دستگاه اتوبوس جدید اسکانیا ناوگان حمل و نقل عمومی شهر کرج».
  • پورتال شهرک صنعتی سیمین دشت
  • «سازمان پارکها و فضای سبز شهرداری کرج». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • خبرگزاری مهر
  • شبکه خبری کرج
  • «باغ سیب مهرشهر در گذر بهار و تابستان». ایسنا. ۲۰۲۰-۰۹-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «ورزشگاه دکتر شریعتی کرج نیمه کاره رها شده است/ از وعده‌ تا اتلاف سرمایه». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۳-۰۲-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «ورزشگاه انقلاب کرج». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «خبرگزاری فارس - راه‌اندازی بخش ICU جنرال در بیمارستان شهید باهنر کرج». خبرگزاری فارس. ۲۰۱۴-۱۲-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «مرکز آموزشی درمانی شهید رجایی». بیمارستان شهید رجایی.
  • «بیمارستان کسری کرج | خبرگزاری فارس». www.farsnews.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «بیمارستان 150 تختخوابه تخت جمشید کرج افتتاح شد/ البرزی ها بی نیاز از مراجعه به پایتخت». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۴-۰۲-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «لیست بیمارستان‌های استان البرز». دنیای اطلاعات.
  • «جاذبه‌های گردشگری». پورتال شهرداری کرج.
  • «مراکز خرید کرج». سایت مراکز خزید ایران.
  • پیوند به بیرونویرایش

    کرج در پروژه‌های خواهر

      واژهٔ «کرج» در ویکی‌واژه
      گفتاوردهای مرتبط در ویکی‌گفتاورد
      پرونده‌های مرتبط در ویکی‌انبار
      راهنمای سفر در ویکی‌سفر