کرج

چهارمین شهر بزرگ ایران

کَرَج (دربارهٔ این پرونده آوا ) مرکز استان البرز، مرکز شهرستان کرج و یکی از کلان‌شهرهای ایران است. این شهر با ۱٬۵۹۲٬۴۹۲ تن جمعیت[ب] چهارمین شهر پرجمعیت ایران است. کلان‌شهر کرج نیز بیست و دومین کلان‌شهر پرجمعیت خاورمیانه است.

کرج
1karajکرج panorama.jpg
کاخ سلیمانیه.jpg
Azimiye karaj.jpg
کاروانسرای شاه عباسی کرج 3.jpg
Tulips Festival Held in Iran's Karaj-5.jpg
IranKarajStausee1.jpg
Aderan Karaj.jpg
کشور ایران
استانالبرز
شهرستانکرج
بخشمرکزی
نام(های) دیگرایران کوچک[۱]
نام(های) پیشینکوه‌رج، کراج، کاوک، کرژ
مردم
جمعیت۱٬۵۹۲٬۴۹۲[۲][الف]
رشد جمعیت ۴/۷٪[۳]
تراکم جمعیت۷٬۵۰۰ نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت۲۲۰ کیلومتر مربع
ارتفاع۱٬۳۰۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۱۷ درجهٔ سانتی‌گراد
روزهای یخبندان سالانه۵۰ روز
اطلاعات شهری
شهردارمصطفی سعیدی سیرایی[۴]
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۲۶
وبگاهkaraj.ir
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۶۸ تمام حروف
 ایران ۲۱ ص، و
 ایران ۳۸ ب، د، س، م، ن، هـ، ی
 ایران ۳۰ د، س
کرج بر ایران واقع شده‌است
کرج
روی نقشه ایران
۳۵°۴۹′شمالی ۵۰°۵۸′شرقی / ۳۵٫۸۲°شمالی ۵۰٫۹۷°شرقی / 35.82; 50.97

کرج در کوهپایه‌های البرز مرکزی با وسعت ۱۶۰ کیلومتر مربع قرار دارد. کرج تا قبل از تشکیل استان البرز در سال ۱۳۸۹ جزو استان تهران بود؛ با تشکیل استان البرز کرج به عنوان مرکز استان البرز قرار گرفت. این شهر به علت موقعیت جغرافیایی مناسب، داشتن شهرک‌های صنعتی ، موقعیت اقتصادی و همجواری با کلانشهر تهران بسیار مهاجرپذیر است. کرج پس از تهران بزرگ‌ترین شهر مهاجرپذیر ایران است و به همین دلیل به آن لقب «ایران کوچک» داده شده‌است. همچنین جمعیت این شهر نسبت به سایر شهرهای بزرگ ایران جوان‌تر است، و بالاترین میزان رشد موالید یا زاد و ولد را به خود اختصاص داده‌است. این شهر در میان کلان‌شهرهای ایران با رشد جمعیت سالانهٔ ۴/۷ درصد بالاترین رشد جمعیت را دارد.

نام

بر پایهٔ گویش کهن کرج، نام کرج از واژهٔ کاوک به معنی «میان تهی» گرفته شده و به خاطر این است که کرج میان دره واقع شده‌است. همچنین وجه تسمیهٔ دیگر آن از واژهٔ «کراج» است و با پیشینهٔ تاریخی آن در تپهٔ آتشگاه، کوه‌های کلاک، قلعهٔ دختر شهرستانک و قلعهٔ اشتهارد که در روزهای تابستان برای خبررسانی و دیده‌بانی آتش‌افروزی می‌شده، مرتبط است. بر اساس گزارش خبرگزاری فارس، نام کرج از واژهٔ کوه رج به معنی محلی که کوه‌های ردیف شده دارد و درجای دیگری از این گزارش نام کرج را بدست آمده از واژهٔ اکراج به معنی بانگ و فریاد می‌داند.[۵]

در فرهنگ نفیسی، کرج به معنی گوی، گریبان، چاک و شکاف آمده و آن رودخانه ایست که در کوه‌های شمال غربی ری جاری می‌شد و بلوک شهریار و ساوجبلاغ را مشروب می‌سازد و نام دهی است در کنار این رودخانه که پادشاهان قاجار در آنجا بناها و قصرهای عالیه برپا نموده‌اند. همچنین در کتاب‌های مختلف آمده، لفظ کرج از واژهٔ "کرژ" به معنی کوهپایه‌است.[۶][۷]

پیشینه

دوران باستان

آثار باقی‌مانده در عهد باستان و دوران حکومت هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان در منطقهٔ کرج گواه است که این ناحیه در روزگاران گذشته از تمدن پیشرفته‌ای برخوردار بوده‌است.[۸]

 
تصویر هوایی از شهر کرج در سال ۲۰۱۰ توسط فضانوردان مأموریت ای‌اس‌اس-۲۳

کرج، مدتی جزء مازندران و زمانی بخشی از ری بوده‌است و گاهی از روستاهای طالقان یا شهرستانک محسوب می‌شده‌است. تا پیش از حملهٔ مغول رفت‌وآمد کاروان‌ها بیشتر از راهی بوده که از طریق سگز آباد و شهریار (تهران) به ری می‌رفته‌است. پس از این دوره راه قزوین–کرج–ری اهمیت بیشتری یافت ولی اهمیت کرج در دورهٔ صفوی به دلیل قرار گرفتن بر سر راه تهران-قزوین-تبریز بیشتر شده و کاروانسراها، پل‌ها و قلعه‌ها ایجاد شده در حاشیهٔ این جاده به آن هویت بخشیده‌است. مقدسی در سدهٔ چهارم هجری قمری از کرج به عنوان یکی از روستاهای ری نام برده‌است. در آغاز سدهٔ هفتم هـ. ق یاقوت حموی نیز کرج را تابع ری دانسته‌است.[۶]
حمدالله مستوفی، در سدهٔ هشتم هـ. ق در کتاب مشهور خود (نزهة القلوب) کن و کرج را از ولایات تابع طالقان برشمرده و در ذکر رودخانه‌های عراق عجم از کوهرود نام می‌برد که ویژگی‌های آن به‌طور دقیق قابل تطبیق بر روی رودخانه کرج است. در سده‌های میانهٔ اسلام و پس از آن به ویژه در عهد آخرین پادشاهان صفوی که تهران مقر حکومتی دربار می‌شود، مسیر تهران–کرج–قزوین مورد توجه قرار می‌گیرد و به احتمال فراوان کاروانسرای صفوی کرج قابل انتساب به همین دوره‌است.[۹]

دوران قاجار

دورهٔ قاجار به ویژه دورهٔ فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه کرج به علت هم‌جواری با پایتخت و قرار گرفتن بر سر راه ارتباطی سلطانیه و تبریز مورد توجهٔ سلیمان میرزا قرار گرفت و کاخ سلیمانیه را در آنجا ساخت.[۱۰] در همین دوران سپاهی‌ها زیادی از منطقه عبور کرده و یادداشت‌هایی از خود بر جای گذاشته‌اند.[۶] در این دورهٔ کرج به عنوان قسمتی از راه اصلی تهران-قزوین شناخته می‌شد. در بیشتر سفرنامه‌ها ایرانی و غربی به گستردگی از این مکان یاد نشده‌است.[۱۰]

دوران پهلوی

 
نقشه کرج در دهه ۳۰ در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران

در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که در دهه ۱۳۲۰ خورشیدی توسط حسینعلی رزم آرا تألیف شده‌است، دربارهٔ کرج این‌گونه نوشته‌است که این نشان دهنده وضعیت کرج در آن روزگار است:کرج شهری کوچک بر سر راه شوسه تهران به قزوین است که در ۳۹ کیلومتری باختر تهران و ۱۰۱ کیلومتری خاور قزوین واقع است؛ در دامنه رودخانه کرج با آب و هوایی سردسیر و معتدل است. حدود ۵۰٬۰۰۰ نفر سکنه دارد که شیعه مذهب و فارسی‌زبان هستند. آب شهر از رودخانه کرج تأمین می‌شود. کرج در گذشته دهی بیش نبوده، پس از احداث راه و شوسه و موسسات کشاورزی آباد شده. از فلکه آن چهار خیابان در چهار جهت اصلی احداث گردیده، بناهای جدید و مغازه‌های نوساز در طرفین خیابانها بنا شده و روز به روز به‌آبادی آن افزوده می‌گردد. دانشکده کشاورزی و کارخانه قند در جنوب باختر آن واقع شده‌است. ادارات دولتی کرج عبارتند از بخشداری، شهرداری، کلانتری، دارائی، آمار، شعبات بانک ملی و کشاورزی، دامپروری، بهداری، فرهنگ، مراکز پست و تلگراف و تلفن، دسته ژاندارمری، دامپزشکی، ۳ دبستان و ۱ دبیرستان. کارخانه‌های کرج عبارتند از، کارخانه قند، سیم سازی، مقواسازی و مشروب سازی. کرج از طرف خاور از راه شوسه آسفالته به تهران - از شمال از راه شوسه درجه ۱ در طول دره کرج چالوس - از طرف باختر از راه شوسه آسفالته به قزوین و از طرف جنوب به راه نیمه شوسه به سمت اشتهارد و زرند منشعب می‌گردد. راه‌آهن تهران آذربایجان از جنوب کرج گذشته و ایستگاه راه‌آهن معتبر آن در جنوب شهر واقع است. پمپ بنزین و ۲۰۰ باب مغازه مختلفه دارد. در تمام ساعات روز اتوبوس خط تهران به کرج رفت و آمد می‌نماید. آثار قدیم آن کاروانسرای شاه‌عباسی و بنای امامزاده حسن می‌باشد.[۱۱]

در سال ۱۳۱۲ هـ. خ با احداث جادهٔ آسفالت تهران-کرج به سواحل دریا خزر (چالوس) و همچنین احداث جاده‌ها غرب کشور (قزوین-همدان-زنجان-تبریز-و…)، کرج به گلوگاه مهم ارتباطی تبدیل گردید. در دورهٔ پهلوی احداث کارخانه‌ها و تأسیسات صنعتی فراوان حد فاصل تهران-کرج-قزوین و اطراف آن باعث شکوفایی و گسترش روزافزون شهر گردید.

دوران پس از انقلاب اسلامی

پس از انقلاب اسلامی ایران، بر سرعت گسترش این کلان‌شهر هر روزه افزوده می‌گردید تا امروزه که چهرهٔ یک شهر به نام و مشهور با کلیهٔ پیشرفت‌های صنعتی، آموزشی، علمی، بهداشتی، تفریحی و … را به خود گرفته، به حدی که چهرهٔ چند دههٔ گذشتهٔ آن با چهرهٔ کرج امروز غیرقابل مقایسه می‌باشد.[۸]

مراحل گسترش تاریخی

 
نمایی از برج‌های بلوار طالقانی

کرج، در محدودهٔ خیابان‌های کشاورز و مصباح، روستایی تابع بخش ساوجبلاغ از توابع حوزهٔ ۱۹ تهران بود و در این دوره مراکز اداری و تجاری آن گاهی تهران، برغان، کردان و هشتگرد بوده‌است. سپس شهر کرج تابع شهرستان تهران شد و نمایندگی‌های ادارات مرکزی به رتق و فتق امور آن می‌پرداختند. این شهرستان با جهشی سریع از دورهٔ روستایی و شهری گذشت و منطقهٔ بسیار وسیعی را دربر گرفت. اشتهارد، شهریار، طالقان، ساوجبلاغ، کوهپایه و بخش حومهٔ تابع استان تهران، همه قلمرو کرج به حساب می‌آمد.

پس از انقلاب اسلامی، با گسترش سریع و افزایش جمعیت و پیدایش قطب‌های جاذبه‌ای، کرج به چندین شهرستان و منطقه تقسیم شد؛ که اینک هر کدام از بخش‌های پیشین به یک شهرستان و بسیاری از روستاهای اقماری آن خود به شهر و شهرک‌هایی تبدیل شده‌اند.[۱۲]

محدوده‌ای که امروز کرج بزرگ (شهر کرج) نامیده می‌شود، در گذشته شامل روستاهایی تابع حوزهٔ کن، شهرستان شمیران، ساوجبلاغ و شهریار بوده‌است؛ و کلاک، سرجوب، حصار، وسیه، باغ پیر، بیلقان، حسین‌آباد بیلقان، علی‌آباد پرگیرک، تپهٔ مرادآباد، بیدستان، دشت ویان، جوادآباد، نهر رستم، درهٔ دروا، حسن‌آباد، حاجی‌آباد، صوفی‌آباد، وهرجرد (ورگرد)، دلمبر، حیدرآباد، میان‌جاده، شنبه‌دژ، نوزمین، سیاه کلان، کسین، کارخانهٔ قند، گلشهر، مهرویلا، مهرشهر، حسین‌آباد، پیشاهنگی، گلدشت، جو مردآباد، سرحد آباد، آسیاب برجی، سرآسیاب، ده کرج، حسین‌آباد راه‌آهن، شهر صنعتی، اطراف امامزاده طاهر و امامزاده حسن، باغ فلاحت و مناطق دیگری که در سال‌های اخیر در محدودهٔ شهر کرج قرار گرفته، را در بر می‌گرفته‌است.[۱۳]

در سال ۱۳۸۹ خورشیدی پس از تصویب مجلس شورای اسلامی، شهر کرج به همراه ۳ شهرستان دیگر در قالب استان البرز جای گرفت.[۱۴]

جغرافیا

موقعیت

 
موقعیت شهرستان کرج در استان البرز (محدوده آبی رنگ) و شهر کرج (نقطه سیاه رنگ)

کرج در ۳۶ کیلومتری غرب تهران، در کرانهٔ غربی رود کرج[۱۵] و در دامنهٔ جنوبی رشته کوه البرز گسترده شده‌است. این شهرستان از شمال به شهرستان چالوس، از شرق به شهرستان تهران، از جنوب به شهرستان شهریار و از غرب به شهرستان ساوجبلاغ و شهرستان اشتهارد محدود است.[۱۶]

شهر کرج با طول جغرافیایی ۵۱ درجه و ۰ دقیقه و ۳۰ ثانیهٔ خاوری و عرض جغرافیایی ۳۵ درجه و ۴۸ دقیقه و ۴۵ ثانیهٔ شمالی (پل تاریخی کرج، ورودی جادهٔ کرج-چالوس)، با ارتفاع ۱٬۲۹۷ متر از سطح دریا (ایستگاه راه‌آهن)، در فاصلهٔ ۴۸ کیلومتری غرب شمالی تهران واقع شده‌است.[۸] این شهر با مساحتی معادل ۱۷۵٫۴ کیلومتر مربع و حریمی به وسعت ۱۷۸٫۹ کیلومتر مربع در دامنهٔ رشته‌کوه البرز مرکزی قرار دارد و مرکز شهرستان کرج می‌باشد.

جلگهٔ پهناور کرج با ارتفاع متوسط ۱٬۳۲۰ متر از سطح دریا در مسیر راه ارتباطی وسائل نقلیهٔ حامل کالاها وارداتی و صادراتی از مرز ترکیه و جمهوری آذربایجان و به مقصد تهران و بالعکس است.

رشته‌کوه‌های البرز همچون دیواری بلند استان مازندران را از کرج جدا کرده‌است. دهستان کرج در میان دره‌های پرپیچ و خم البرز و در اطراف جاده چالوس قرار دارند. از تونل کندوان تا روستا مراد تپه در غرب اشتهارد، حوزهٔ فرمانداری کرج را تشکیل می‌دهد.

حوزهٔ فرمانداری کرج در سال ۱۳۳۷ برای جمعیتی در حدود ۳۵ هزار نفر و با وسعتی در حدود ۵٬۸۳۰ کیلومتر مربع بنیاد شد.[نیازمند منبع] با گذشت زمان و افزایش جمعیت، شهرستان‌های طالقان، ساوجبلاغ، نظرآباد، اشتهارد و فردیس از شهرستان کرج جدا و هر کدام تبدیل به یک شهرستان مستقل شدند. شهر کرج امروزه به عنوان مرکز شهرستان کرج به حساب می‌آید.[۱۷]

آب و هوا

در مقیاس کلی منطقهٔ کرج همانند سایر بخش‌های استان البرز در فصول سرد سال متأثر از سیستم‌های شمالی و شمال غربی و غربی به ویژه جنوب غربی بوده و ریزش‌های جوی آن که از ماه‌های آبان و آذر آغاز و تا اواسط اردیبهشت ماه ادامه دارد، تابعی از فعالیت‌های سیستم‌های فوق می‌باشد.

از نظر ویژگی‌های خرد اقلیمی، منطقهٔ کرج از پاره‌ای جهات دارای مختصات شاخصی است که به آن‌ها اشاره می‌شود:

منطقهٔ کرج به لحاظ اقلیمی تحت تأثیر ارتفاعات البرز و درهٔ چالوس و رودخانهٔ کرج قرار دارد که موجب خنک و مرطوب‌تر شدن این منطقه نسبت به تهران می‌گردد و این تمایز تقریباً در تمام طول سال مشاهده می‌گردد. علت اختلاف دمای کرج نسبت به تهران به خصوص در شب‌ها به سبب نزدیکی کرج به ارتفاعات شمالی و سرد شدن شبانهٔ این دامنه‌ها و وزش باد کوه به دشت می‌باشد. دور بودن کرج از دشت کویر نیز موجب برودت و رطوبت بیشتر این منطقه نسبت به تهران در فصول مختلف سال، به ویژه در تابستان می‌گردد. در مورد بارندگی‌های تابستانهٔ کرج می‌توان این‌گونه بیان داشت که گاهی اوقات برخورد دو تودهٔ هوای گرم جنوبی و نسبتاً سرد و مرطوب شمالی که در سطوح فوقانی ناحیهٔ البرز صورت می‌گیرد، موجب می‌گردد که ابرهای جوششی بسیار فعال در منطقه پدید آمده و ریزش‌های رگباری شدیدی را به‌وجود آورد که غالباً همراه با سیل است.

برخی از مشخصه‌های اقلیمی ایستگاه تحقیقات هواشناسی کشاورزی کرج در دورهٔ آماری ۱۳۵۰ تا ۱۳۸۰ به شرح ذیل می‌باشد:

میانگین بارندگی سالیانهٔ کرج حدود ۲۵۱ میلی‌متر با ضریب تغییرات ۲۴٫۱ درصد و حداقل ۸۹٫۳ میلی‌متر و حداکثر ۳۷۴٫۴ میلی‌متر می‌باشد. فصل زمستان با ۴۲٫۳ درصد و فصل تابستان با ۱٫۵ درصد بیشترین و کمترین سهم را در بارش سالیانه بر عهده دارند.

حداقل و حداکثر مطلق دما به ترتیب ۲۰- و ۴۲ درجه و میانگین سالیانه نیز ۱۴٫۱ درجهٔ سانتی‌گراد می‌باشد. ماه تیر با میانگین ۲۶٫۰ درجهٔ سانتی‌گراد و دی با ۱٫۲ درجهٔ سانتی‌گراد به ترتیب گرم‌ترین و سردترین ماه سال محسوب می‌شوند. میانگین تعداد روزهای یخبندان با آستانه‌های صفر، ۵- و ۱۰- به ترتیب ۷۶٫۲۴ و ۷ روز می‌باشد. میانگین سالیانهٔ رطوبت نسبی ۵۲ درصد و میانگین حداکثر و حداقل آن به ترتیب ۷۲ و ۳۸ درصد می‌باشد. جمع تبخیر سالیانه از تشت کلاس A بالغ بر ۲٬۱۸۴ میلی‌متر می‌باشد. دی با متوسط ۲۶ میلی‌متر و تیر با ۳۷۵ میلی‌متر به ترتیب کمترین و بیشترین مقدار تبخیر را دارا هستند. مجموع سالیانهٔ تبخیر-تعرق پتانسیل کیاه مرجع به روش پنمن مانتیث ۱٬۳۰۷ میلی‌متر محاسبه گردیده‌است. میانگین ساعات آفتابی سالیانه در طی دورهٔ آماری برابر با ۲٬۸۹۹ ساعت به ثبت رسیده‌است.

باد غالب در کرج که بر مبنای سه نوبت دیدبانی (صبح، ظهر و عصر) محاسبه گردیده‌است، در جهت شمال غربی بوده و متوسط آن ۳٫۴ متر بر ثانیه می‌باشد. بیشترین سرعت باد در کرج ۲۴٫۵ متر بر ثانیه از سمت غرب و میانگین سرعت باد ۲٫۲ متر بر ثانیه به ثبت رسیده‌است.[۱۸]

امروزه هوای کرج به دلیل گسترش شهر و تردد زیاد وسائل نقلیه و وجود کارخانه‌ها و شهرک‌های صنعتی رو به آلودگی است به‌طوری‌که در فصل‌های پاییز و زمستان وارونگی هوا کاملاً قابل لمس بوده‌است.

داده‌های اقلیم کرج (۱۹۸۵–۲۰۱۰)
ماه ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر سال
سابقهٔ بیش‌ترین °C (°F) ۱۸٫۲
(۶۵)
۱۹٫۸
(۶۸)
۲۷٫۴
(۸۱)
۳۳٫۰
(۹۱)
۳۴٫۶
(۹۴)
۳۹٫۲
(۱۰۳)
۴۲٫۰
(۱۰۸)
۴۰٫۲
(۱۰۴)
۳۷٫۲
(۹۹)
۳۱٫۸
(۸۹)
۲۵٫۰
(۷۷)
۲۰٫۰
(۶۸)
۴۲٫۰
(۱۰۸)
میانگین بیش‌ترین °C (°F) ۶٫۱
(۴۳)
۹٫۰
(۴۸)
۱۴٫۲
(۵۸)
۲۰٫۷
(۶۹)
۲۶٫۲
(۷۹)
۳۲٫۶
(۹۱)
۳۵٫۲
(۹۵)
۳۴٫۵
(۹۴)
۳۰٫۴
(۸۷)
۲۳٫۵
(۷۴)
۱۵٫۱
(۵۹)
۸٫۹
(۴۸)
۲۱٫۴
(۷۱)
میانگین روزانه °C (°F) ۱٫۸
(۳۵)
۴٫۱
(۳۹)
۸٫۷
(۴۸)
۱۴٫۵
(۵۸)
۱۹٫۲
(۶۷)
۲۴٫۶
(۷۶)
۲۷٫۱
(۸۱)
۲۶٫۸
(۸۰)
۲۲٫۹
(۷۳)
۱۷٫۱
(۶۳)
۹٫۹
(۵۰)
۴٫۶
(۴۰)
۱۵٫۱
(۵۹)
میانگین کم‌ترین °C (°F) −۲٫۵
(۲۸)
−۰٫۷
(۳۱)
۳٫۲
(۳۸)
۸٫۴
(۴۷)
۱۲٫۲
(۵۴)
۱۶٫۵
(۶۲)
۱۹٫۰
(۶۶)
۱۹٫۱
(۶۶)
۱۵٫۳
(۶۰)
۱۰٫۸
(۵۱)
۴٫۸
(۴۱)
۰٫۳
(۳۳)
۸٫۹
(۴۸)
سابقهٔ کم‌ترین °C (°F) −۱۷٫۰
(۱)
−۱۵٫۶
(۴)
−۱۰٫۵
(۱۳)
−۳٫۵
(۲۶)
−۰٫۴
(۳۱)
۷٫۲
(۴۵)
۱۰٫۶
(۵۱)
۱۲٫۰
(۵۴)
۷٫۰
(۴۵)
−۰٫۵
(۳۱)
−۶٫۰
(۲۱)
−۱۴٫۶
(۶)
−۱۷٫۰
(۱)
بارندگی میلی‌متر (اینچ) ۳۰٫۸
(۱٫۲۱)
۳۲٫۱
(۱٫۲۶)
۴۵٫۴
(۱٫۷۹)
۳۹٫۱
(۱٫۵۴)
۱۹٫۵
(۰٫۷۷)
۲٫۷
(۰٫۱۱)
۳٫۰
(۰٫۱۲)
۱٫۲
(۰٫۰۵)
۱٫۶
(۰٫۰۶)
۱۵٫۱
(۰٫۵۹)
۲۷٫۷
(۱٫۰۹)
۳۳٫۵
(۱٫۳۲)
۲۵۱٫۷
(۹٫۹۱)
میانگین روزهای بارندگی (≥ ۱.۰ mm) ۶٫۳ ۵٫۷ ۶٫۷ ۵٫۸ ۳٫۷ ۱٫۰ ۰٫۷ ۰٫۳ ۰٫۳ ۳٫۲ ۴٫۸ ۵٫۸ ۴۴٫۳
میانگین روزهای برفی ۵٫۴ ۳٫۷ ۱٫۹ ۰٫۱ ۰٫۰ ۰٫۰ ۰٫۰ ۰٫۰ ۰٫۰ ۰٫۰ ۰٫۵ ۲٫۷ ۱۴٫۳
درصد رطوبت ۶۷ ۶۰ ۵۳ ۴۸ ۴۳ ۳۴ ۳۵ ۳۴ ۳۶ ۴۴ ۵۶ ۶۶ ۴۸
میانگین روزانه ساعت‌های تابش آفتاب ۱۶۶٫۳ ۱۶۹٫۷ ۱۹۷٫۴ ۲۱۸٫۱ ۲۸۰٫۷ ۳۳۵٫۲ ۳۴۱٫۵ ۳۴۰٫۱ ۳۰۴٫۲ ۲۵۰٫۱ ۱۸۷٫۲ ۱۵۶٫۸ ۲٬۹۴۷٫۳
منبع: Iran Meteorological Organization (records),[۱۹] (temperatures),[۲۰] (precipitation),[۲۱] (humidity),[۲۲] (days with precipitation and snow),[۲۳] (sunshine)[۲۴]
کرج
نمودار آب و هوا (راهنما)
ژفمآمژژآساُند
 
 
۴۴
 
۶
۴−
 
 
۴۸
 
۱۱
۳−
 
 
۵۲
 
۲۱
۱
 
 
۴۸
 
۲۸
۶
 
 
۲۵
 
۳۵
۱۴
 
 
۷
 
۴۱
۲۰
 
 
۶
 
۴۲
۲۲
 
 
۳
 
۴۳
۲۳
 
 
۴
 
۳۸
۱۸
 
 
۲۶
 
۳۰
۱۱
 
 
۴۵
 
۱۸
۳
 
 
۴۰
 
۱۰
۲−
میانگین بالاترین و پایین ترین دما به مقیاس سانتیگراد
بارندگی به مقیاس میلی‌متر
منبع: [۲۵]

[۲۷][۲۸][۲۹][۳۰][۲۵][۳۱]

مخاطرات طبیعی

زمین لرزه

 
خانه‌های بنا شده بصورت غیراصولی در خط۴ حصار

شهر کرج به علت قرار گرفتن در منطقه لرزه خیز، وجود بافت‌های فرسوده بسیار و جمعیت متراکم بسیار از زمین لرزه آسیب‌پذیر است.[۳۲]براساس مطالعات ژئوفیزیکی انجام شده، گسل‌های اطراف شهر کرج پتانسیل لرزه زایی بالایی دارند. عامل اصلی خطر زمین لرزه در شهر کرج بخش غربی گسل مشاء، بخش غربی گسل شمال تهران، گسل ایپک و گسل بوئین زهرا می‌باشد.

تاب آوری مناطق شهری در برابر زمین لرزه

 
بافت فرسوده در مرکز شهر

بر اساس تحقیقات انجام شده شهر کرج از لحاظ تاب آوری در برابر زمین لرزه در وضعیت نامطلوبی قرار دارد. بر پایهٔ بررسی‌های سال ۱۳۸۷ خورشیدی، کلانشهر کرج در آن سال دارای ۶۸۰ هکتار بافت فرسودهٔ شهری بوده‌است.[۳۳]

مناطق عظیمیه، گوهردشت و جهانشهر به علت ساخت و ساز اصولی، ساختمان‌های نوساز و معابر عریض، مقاوم‌ترین مناطق کرج در برابر زمین لرزه هستند و همچنین مناطق حصارک بالا، کیانمهر، مرکز شهر کرج و اسلام‌آباد به علت وجود بافت‌های فرسوده بسیار، جمعیت متراکم، عدم نقشه‌کشی شهری اصولی و هندسی، کم‌ترین میزان تاب آوری را در برابر زمین لرزه دارند.[۳۴][۳۵][۳۶]

سیل

 
آبگرفتگی معابر در اثر بارش باران در سطح شهر

شهر کرج از لحاظ خطر وقوع سیل در وضعیت نامطلوبی قرار دارد. مناطق کوهستانی شمال و شمال شرقی کرج از جمله عظیمیه، مرکز شهر کرج و مناطق اطراف رودخانه کرج بیشترین خطر سیل خیزی را دارند. مناطق جنوبی و دشت‌های کرج مانند مهرشهر نیز کمترین خطر سیل خیزی را دارند. از علل افزایش خطر وقوع سیل در کرج می‌توان به ساخت و ساز بی‌رویه در حریم رودخانه‌ها و حوضه‌های آبریز و عدم وجود سیستم هدایت و جمع‌آوری فاضلاب شهری در برخی مناطق اشاره کرد.[۳۷][۳۸]

جمعیت‌شناسی

اقوام

طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبرهٔ پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۱۳۹۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعهٔ آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱٬۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه‌گیری شد در کرج به قرار زیر بود:

اقوام کلانشهر کرج
قومیت درصد
فارس، تات
  
۵۳%
آذری
  
۳۰%
کرد
  
۷٫۲%
طبری و گیلک
  
۵%
لر
  
۴٫۱%
عرب
  
۰٫۹%
سایر
  
۰٫۳%
منبع:[۳۹]

جمعیت

 
نرخ تغییرات جمعیت شهر کرج

جمعیت شهر کرج بر پایهٔ سرشماری سال ۱۳۹۵ ه‍.خ برابر با ۱٬۵۹۲٬۴۹۲ تن بوده که این رقم با احتساب جمعیت ساکن در حومهٔ شهر ([۲] کلان‌شهر کرج) به ۱٬۹۷۳٬۴۷۰ تن می‌رسد. کرج چهارمین شهر پرجمعیت ایران[۴۰] و بیست و دومین کلان‌شهر پرجمعیت خاورمیانه است.[۴۱] رشد جمعیت در شهر کرج برابر با ۴/۷ درصد بوده‌است که بالاترین میزان رشد جمعیت در بین شهرهای ایران است.[۴۲]

زبان

مردم کرج به زبان فارسی و گویش کرجی[۴۳] گویش می‌کنند.

مشکلات اجتماعی

کمبود امکانات آموزشی

سرانه امکانات آموزشی در کرج و استان البرز ۳٫۲۸ است و سرانه فضای آموزشی کل ایران ۵٫۱۷ است و این آمار کرج را در رده ضعیف‌ترین شهرهای ایران از لحاظ فضای آموزشی قرار می‌دهد.[۴۴][۴۵][۴۶]

حاشیه نشینی

 
اسلام‌آباد بزرگترین منطقه حاشیه نشین شهر

حاشیه‌نشینی از معضلات بزرگ کرج است که به علت مهاجرپذیری بالا روی داده‌است. کرج در زمینه حاشیه نشینی، رتبه دوم در ایران را داراست. از علت‌های مهم حاشیه نشینی در کرج، وجود زندان‌های بزرگ ملی در کرج است که باعث مهاجرت خانواده‌های زندانیان به کرج و اسکان در نزدیکی زندان‌ها است. از دیگر علت‌های مهم نیز می‌توان به مهاجرپذیری بالا، عدم برنامه‌ریزی شهری و همجواری با تهران اشاره کرد.[۴۷][۴۸]

زیرساخت‌ها

ترابری

حمل و نقل جاده‌ای

 
نمایی از تقاطع غیر همسطح شهدای حصارک

مسیر جابجایی کاروان‌ها به سمت جادهٔ چالوس از میان روستای کرج که در دورهٔ قاجار ساخته شده‌است امروزه جای خود را به بزرگراه داده‌است. این مسیر تهران را به کرانه‌های دریای خزر از طریق تونل کندوان که در سال ۱۹۳۸ احداث شد، متصل می‌کند. یکی دیگر از راه‌های اصلی که از میان کرج می‌گذرد بزرگراهی بود که تهران را به آذربایجان و گیلان متصل می‌کند.[۱۰]

کلان‌شهر کرج، از دیرباز پل ارتباطی و گلوگاه بسیار مهمی در حد فاصل تهران-قزوین و شهرهای استان مازندران بوده‌است.[۴۹]

مهم‌ترین راه‌های ارتباطی کرج عبارت‌اند از:

  1. آزادراه تهران- کرج- قزوین
  2. بزرگراه یادگارامام
  3. بزرگراه شمالی کرج (شهید سلیمانی)
  4. بزرگراه فتح (جاده قدیم کرج)
  5. بزرگراه لشکری (جاده مخصوص کرج)
  6. خیابان بهشتی و جاده ۳۲
  7. راه آسفالتهٔ کرج-چالوس به طول ۱۶۱ کیلومتر
  8. راه آسفالتهٔ کرج-شهریار به طول ۱۸ کیلومتر
  9. راه آسفالتهٔ کرج-بوئین زهرا به طول ۹۸ کیلومتر
  10. راه آسفالتهٔ کرج-رباط کریم به طول ۴۰ کیلومتر
  11. راه آسفالتهٔ کرج- گاجره – دیزین- شمشک به طول ۸۲، ۸۸ و ۱۰۳ کیلومتر

پایانه‌های مسافربری

پایانه‌های مسافربری کرج (پایانه‌های: شهید کلانتری،[۵۰][۵۱] البرز،شهید سلطانی و گلشهر) نقش عمده‌ای را در زمینهٔ ترابری و جابجایی بار و مسافر از مقصد کرج به سوی نقاط مختلف ایران و درون کرج بر عهده دارند.

فرودگاه

 
فرودگاه پیام

فرودگاه بین‌المللی پیام کرج یک فرودگاه مسافربری، پستی و سازمانی اقتصادی با پتانسیل‌های ویژه است. این سازمان دارای فرودگاه بین‌المللی- هاب پستی و تنها منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی استان البرز و مرکز کشور است که در مسیر شاهراه ارتباطی ۹ استان کشور قرار گرفته‌است.

منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی پیام در زمینی به مساحت سه هزار و ۶۰۰ هکتار در اراضی ۱۰ هزار هکتاری فرودگاه بین‌المللی پیام جهت حمل و نقل بار هوایی و پستی- انبارداری- خدمات سردخانه‌ای- صنایع بسته‌بندی- فراوری کالا و صادرات کالاهای فاسدشدنی در محدودهٔ فرودگاه بین‌المللی پیام واقع در استان البرز در جنوب غربی شهر کرج در سال ۱۳۶۹ تأسیس شده‌است.[۵۲]

این فرودگاه در ابتدا فقط کاربرد باری و پستی داشت که سرانجام در ۱۸ شهریور ۱۳۹۸ نخستین پرواز مسافری به سمت مشهد انجام شد.[۵۳] در سال ۱۴۰۰ مجوز پرواز هواپیما به عنوان تاکسی‌هوایی در این فرودگاه داده شد که این اتفاق برای نخستین بار در ایران در فرودگاه پیام افتاده‌است. بخش تاکسی‌هوایی این فرودگاه ظرفیت سفر به تمام فرودگاه‌های ایران را دارد.[۵۴][۵۵]

باند این فرودگاه دارای قابلیت فرود هواپیماهایی پهن‌پیکر همچون آنتونوف۱۲۴ را دارا می‌باشد.[۵۶][۵۷]

مترو

مطالعات امکان‌سنجی احداث قطار شهری کرج و حومه که با همکاری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور صورت گرفته در ابتدای سه‌ماههٔ نخست سال ۸۲ به انجام رسید که کلیات آن در جلسهٔ مورخهٔ ۸۲/۳/۲۱ شورای ترافیک استان تأیید گردید و در جلسهٔ مورخهٔ ۸۲/۵/۸ کمیتهٔ فنی شورای عالی ترافیک شهرهای کشور، ۲۵ کیلومتر آن به تصویب رسیده و سرانجام این امر در تاریخ ۸۲/۷/۹ به تصویب نهائی شورای عالی ترافیک شهرهای کشور رسید.[۵۸][۵۹]
در سال ۱۳۷۷ فعالیت روزانهٔ قطار سریع‌السیر کرج-تهران (از ایستگاه گلشهر تا ایستگاه صادقیه) مورد بهره‌برداری قرار گرفت[۶۰] و در تاریخ ۱۰ دی ۱۳۹۸نیز ایستگاه شهرجدید هشتگرد به طول ۴۳ کیلومتر از گلشهر تا شهرجدید هشتگرد مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌است.[۶۱][۶۲][۶۳][۶۴]

اطلاعات خطوط متروی کرج[۶۵]
رنگ نشانه خط مسیر ایستگاه‌هاالف درازا (کیلومتر) پیش‌بینی میزان جابجایی مسافر (در هر جهت در ساعت) وضعیت خط
طلایی خط۱ گرمدره به شهر جدید هشتگرد ۷ ۴۳ ۳۰۰٬۰۰۰ فعال
سبز خط۲ کمالشهر به ملارد ۲۴ ۲۷ ۳۵٬۰۰۰ درحال احداث
آبی خط۳ (مسیر هوایی) کرج (شهید سلطانی) به باغستان ۱۲ ۱۴٫۵ ۱۶٬۵۰۰ غیرفعال
قرمز خط۴ باغستان به فرودگاه پیام ۲۰ ۱۸ ۲۲٬۵۰۰ غیرفعال
بنفش خط۵ دانشگاه آزاد به محمد شهر ۱۰ ۱۵ ۱۸٬۶۰۰ غیرفعال
قهوه‌ای خط۶ بلوار استقلال به انستیو پاستور واحد تحقیقات کرج ۱۱ ۹ ۱۷٬۳۰۰ غیرفعال

توضیحات:

  • الف در انشعاب‌ها، ایستگاه مشترک هم در تعداد ایستگاه‌های خط اصلی و هم در تعداد ایستگاه‌های خط منشعب‌شده آمده‌است.

راه‌آهن

ایستگاه راه‌آهن شهر کرج که در قسمت جنوب آزادراه تهران-کرج قرار دارد یکی دیگر از شبکه‌های انتقال مسافر و بار می‌باشد که فاصلهٔ آن از تهران به کرج ۴۱ کیلومتر و از ایستگاه کرج تا قزوین ۱۰۳ کیلومتر است.

ایستگاه قبلی   خط حومه‌ای تهران-کرج-هشتگرد   ایستگاه بعدی
به سمت تهران
راه‌آهن ایران
خط حومه‌ای تهران-کرج-هشتگرد
به سمت قزوین
ایستگاه قبلی   راه‌آهن ایران   ایستگاه بعدی
ایستگاه آخر راه‌آهن ایران
کرج-مشهد
به سمت مشهد
به سمت تبریز
راه‌آهن ایران
تبریز-مشهد
به سمت میانه
راه‌آهن ایران
تهران-میانه
به سمت تهران
به سمت رشت
راه‌آهن ایران
تهران-رشت
به سمت تهران
به سمت زنجان
راه‌آهن ایران
تهران-زنجان
به سمت تهران
ایستگاه آخر راه‌آهن ایران
کرج-مشهد
به سمت مشهد
منبع:[۶۶][۶۷]

اتوبوسرانی و تاکسی‌رانی

 
ناوگان جدید اتوبوسرانی کرج
اتوبوس پارسین عقاب اسکانیا

اتوبوسرانی کرج و حومه که در حال حاضر یکی از بزرگترین زیرمجموعه‌های سازمان حمل و نقل بار و مسافر شهرداری کرج محسوب می‌شود در تاریخ ۱۳۷۰/۶/۳۱ فعالیت خود را با کنترل خطوط تحت پوشش مینی‌بوس‌رانی در بخش خصوصی رسماً آغاز نمود. پس از مدت کوتاهی با خرید ۱۲ دستگاه اتوبوس در واقع پایهٔ اصلی حمل و نقل ناوگان اتوبوسرانی کرج در اواخر سال ۱۳۷۰ پایه‌گذاری شد.[۶۸]

بنابر آمار اعلامی در ابتدای سال ۱۴۰۰ ه‍.ش مجموع ناوگان ملکی فعال در خطوط اتوبوس‌رانی کرج ۹۳ دستگاه و مجموع ناوگان بخش خصوصی فعال ۱۷۶ دستگاه، تعداد خطوط شهری و حومه ۴۷ خط و تعداد خطوط منتهی به تهران نیز ۶ خط می‌باشد. میانگین سن ناوگان ملکی شش سال و میانگین سن ناوگان بخش خصوصی نیز سیزده سال است.[۶۹]

تعداد خطوط تاکسیرانی کرج ۱۱۵ خط است. در شهر کرج ۱۲۵۰۰ دستگاه تاکسی وجود دارد که ۷۷۰۰ تاکسی ایستگاهی و ۴۸۰۰ دستگاه تاکسی به صورت گردشی فعالیت می‌کنند.[۷۰][۷۱]

مراکز صنعتی

کرج دارای تعداد زیادی واحدهای تولیدی و صنعتی است که در مناطق مختلف شهر یا عمدتاً در شهرک‌های صنعتی متمرکز شده‌اند. برای نمونه دو شهرک صنعتی سیمین دشت و بهارستان مجموعاً بیش از ۴۷۰ واحد تولیدی فعال دارند و بیش از ۹۵۰ واحد دیگر در مناطق مختلف شهر و حومهٔ آن قرار دارند.[۷۲]

فضای سبز

 
پارک خانواده

شهر کرج در گذشته‌ای نه چندان دور، با توجه به آب و هوای مناسب و وجود منابع آبی چون رودخانهٔ کرج، باغ شهری زیبا و سبز با درختان کهن و بی‌شمار بوده‌است که آثار آن هنوز هم در شهر به چشم می‌خورد. در طی ۴۰ سال اخیر و با مهاجرت‌های زیاد از سراسر ایران به این شهر، رفته رفته باغ‌های آن تخریب و با مناطق مسکونی و راه‌ها جایگزین گردید.

از مناطقی که دارای درختان انبوه زیادی بوده‌اند و در حال حاضر نسبت به دیگر مناطق کرج دارای فضای سبز و درختان بیشتری هستند می‌توان به جهان‌شهر، مهرشهر و عظیمیه اشاره کرد. پارک جهان‌نما، باغ سیب مهرشهر و باغ‌های محمدصادق فاتح در جهان‌شهر از جمله باغ‌های بزرگ کرج هستند که البته قسمت‌های زیادی از آن‌ها در ۳۰ سال اخیر از بین رفته‌است. در حدود ۵ الی ۶ سال اخیر شهرداری کرج تصمیم گرفته که هویت باغ‌شهر کرج را به این شهر برگرداند و اقدام به ساخت پارک‌ها و بوستان‌های متعدد در سطح شهر کرده‌است. البته راه زیادی تا احیای باغ‌های انبوه از دست رفته باقی است.

در حال حاضر شهر کرج دارای بیش از ۲۴۳ پارک و بوستان کوچک و بزرگ است. از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به پارک جهان‌نما، پارک چمران، باغ سیب مهرشهر، پارک ایران کوچک، پارک تنیس (باغ فاتح)، پارک نبوت، پارک ایران‌زمین، پارک خانواده و پارک هامون اشاره کرد.[۷۳]

کشاورزی

 
نهرهای زمین‌های کشاورزی در جنوب کرج که در گذشته از سد کرج برای آبیاری زمین‌های کشاورزی آب دریافت می‌کردند. درحال حاضر این نهرها به‌طور کلی خشک شده‌اند.

در گذشته با توجه به تخصیص مقدار زیادی از آب سد و رودخانه کرج به زمین‌های پایین دست شهر، در زمین‌های هموار و دشت‌های کرج بسیار کشاورزی و باغداری رونق داشت.

در سال‌های اخیر با توجه به انتقال آب سد کرج به تهران و رشد جمعیت که نتیجه آن اختصاص نیافتن آب به کشاورزی یا کم شدن فشار آب که نتیجه آن افت سطح ایستابی و آلوده شدن آن را در پی دارد، عملاً کشاورزی در کرج از بین رفته‌است. همچنین در سال‌های اخیر حقآبه کشاورزان کرج از ۱۰ متر مکعب به ۵ متر مکعب کاهش پیدا کرده‌است.[۷۴]

مجموعه‌های ورزشی

مجموعه ورزشی انقلاب اسلامی

ورزشگاه انقلاب کرج در حال حاضر ورزشگاه خانگی تیم گل ریحان البرز در لیگ دسته یک کشور محسوب می‌شود که در سال ۱۳۹۷ از اکسین البرز به گل ریحان البرز تغییر نام داد. تیم فوتبال سایپای کرج در سال ۱۳۸۶ در این ورزشگاه با برد ۲ بر صفر مقابل تیم مس کرمان قهرمان لیگ برتر ششم شد. تیم والیبال سایپا هم در سال ۹۰ با باخت برابر تیم کاله آمل در این ورزشگاه در دیدار فینال به مقام نایب قهرمانی لیگ برتر والیبال کشور نائل شد.[۷۵]

ورزشگاه دکتر شریعتی

ورزشگاه شریعتی هم بین سال‌های ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۹ میزبان بازی‌های خانگی باشگاه فوتبال بهمن کرج بود و این تیم در این ورزشگاه به افتخارات زیادی در سطح اول فوتبال کشور رسید. این ورزشگاه همچنین در چند سال ابتدایی میزبان بازی‌های تیم فوتبال سایپای کرج هم بود. هم‌اکنون این ورزشگاه میزبان بازی‌های خانگی باشگاه‌های: شهدای رزکان البرز، ستارگان سیمرغ البرز، فرهنگ البرز و برق‌آرای البرز در لیگ دسته سوم است.[۷۶]

مراکز درمانی مهم

مراکز آموزش عالی و پژوهشی

مکان‌های تاریخی

اثر قدمت
آهنین راه و پل سنگی دوره اسلامی
تپه‌های امامزاده احمد و محمود دوره اسلامی
مسجد هلجرد دوره قاجار
مسجد جامع دوره قاجار
کاروانسرای کندوان دوره قاجار
کاروانسرای شاه عباسی دوره صفوی
قبرستان قدیمی دوره صفوی
چنار حصار ۸۰۰ ساله
درخت سرو کهن ۱۳۰۰ ساله
تپه (آق تپه) مهرشهر باستانی
تپه مرد آباد ماهدشت باستانی
حمام حیدر آباد صفویه

در حوزه فرمانداری کرج بیش از ۱۰۰ اثر با ارزش فرهنگی – تاریخی و هنری شناسایی شده و در گزارش بررسی و شناسایی این منطقه درج گردیده. از آثار و مکان‌های تاریخی که دارای قدمت دوره اسلام و پیش از اسلام و دوره قاجار و صفوی و قرن ۷ و ۸ و ۹ هـ. ق می‌توان موارد زیر را نام برد.[نیازمند منبع] آثار فرهنگی و تاریخی دهستان‌های نسا، آسارا و آدران در منطقه‌ای کوهستانی قرار داشته و آبادی‌های آن‌ها در دره‌های پرشیب یا بر کناره بلند کوه‌ها ایجاد شده‌است.

در شهرهای کمال شهر، گرمدره، محمدشهر از حوزه فرمانداری کرج آثار ارزشمند و چشمگیری وجود دارد که شماری از آن‌ها توسط کارشناسان میراث فرهنگی استان تهران و کرج شناسایی شده و تعدادی نیز در حال بازسازی و استحکام بخشی هستند. دو گرمابهٔ قدیمی واقع در روستاهای هلجرد و بیلقان نیز از آثار تاریخی کرج است.[۸۸]

مراکز فرهنگی

مراکز مذهبی

 
مسجد امام سجاد مهرشهر، بزرگترین مسجد کرج[۸۹]

استان البرز دارای ۱۰۰۰ مسجد است که نیمی از آنها، تقریباً ۵۰۰ مسجد در کرج واقع شده‌اند.[۹۰]

موزه‌ها

  • موزه تاریخ طبیعی و تنوع زیستی کرج

این موزه با وسعت هزار متر در پارک چمران واقع شده‌است. در این موزه، نمونه‌هایی از گونه‌های جانوری، حشرات، سنگ‌ها و کانی‌ها، جمجمه و سردیس‌های گونه‌های جانوری نگهداری می‌شود. همچنین نمونه‌های بسیاری از جانوران تاکسیدرمی شده در این موزه نگهداری می‌شود.[۹۱]

این مجموعه در سال‌های ۱۲۲۴ تا ۱۲۲۷ به دستور فتحعلی شاه قاجار ساخته شده‌است. فضای داخلی این بنا با گچبری‌ها و نقش‌های مربوط به دوران قاجاریه آراسته شده‌است. بخش‌های زیادی از بناهای محوطه این کاخ تخریب شده‌است و درحال حاضر تنها بنای اصلی این کاخ باقی مانده‌است.[۹۲]

  • موزه جانورشناسی جلال افشار

این موزه در محوطه دانشکده پردیس کشاورزی کرج واقع شده‌است. این موزه در سال ۱۳۰۹ با کاربری مدرسه و با نام مدرسه فلاحت آغاز به کار نمود. در حال حاضر این مکان به موزه تبدیل شده‌است. در این موزه گونه‌های مختلفی از حشرات و آبزیان به نمایش گذاشته شده‌اند همچنین این موزه بخش‌هایی نظیر آزمایشگاه پژوهشی، کتابخانه و عکاسخانه تخصصی را داراست.[۹۳]

  • موزه اسناد و نسخ و مردم‌شناسی

در این موزه انواعی از ابزارهای مورد استفاده مردمان گذشته، سلاح‌های جنگی، نسخ‌های تاریخی، اسناد حکومتی، نامه‌های تجار و عکسها و اسناد قدیم کرج وجود دارد.[۹۴]

  • موزه تندیس

این موزه بیش از ۱۲۰ تندیس و تابلو را به نمایش گذاشته‌است که نمایانگر نحوه زندگی مردمان قدیم ایران است. این موزه در بلوار چمران کرج واقع شده‌است.[۹۵]

  • موزه شهدای کرج

در این موزه وسایل شخصی به جا مانده از کشته شدگان جنگ ایران و عراق به نمایش گذاشته شده‌است. این موزه در امامزاده محمد قرار دارد.[۹۶]

سینماها

شهر کرج از نظر تعداد سینماها آمار نامطلوبی دارد. کرج نسبت به جمعیت شهر تعداد بسیار کمی سینما دارد.[۹۷]

این سینما در گوهردشت واقع شده‌است. سینما ساویز در سال ۱۳۸۱ با ۳ سالن افتتاح شد.[۹۸]

این سینما قدیمی‌ترین سینمای کرج می‌باشد و در میدان اصلی کرج واقع شده‌است که در سال ۱۳۴۷ راه‌اندازی شد.[۹۹]

این سینما در مهرشهر واقع شده‌است که در سال ۱۳۸۶ ساخته شد و در سال ۱۳۹۳ افتتاح شد. این سینما دارای چهار سالن می‌باشد که در مجموع ۶۰۰ نفر ظرفیت دارد.[۱۰۰]

این سینما برترین سینمای کرج می‌باشد. سینما سپهر در شهرک وحدت کرج واقع شده‌است که در سال ۱۳۹۰ افتتاح شد. این سینما دارای گنجایش ۳۵۰ نفری است.[۱۰۱]

پردیس سینمایی اکومال نخستین پردیس استاندارد سینمایی استان البرز است. این مجموعه سینمایی دارای ۶ سالن و ظرفیت ۱۰۰۰ نفر، است.[۱۰۲]

جاذبه‌های گردشگری

از جمله جاذبه‌های گردشگری کرج می‌توان جاده کرج - چالوس، باغ سیب مهرشهر، کاخ مروارید (شمس)، روستای تاریخی آتشگاه و باغ لاله‌های گچسر را نام برد. کاروانسرای شاه‌عباسی، کاخ ناصرالدین شاهی شهرستانک، پل تاریخی کرج، پارک‌های کرج و امامزاده طاهر کرج که مدفن بسیاری از نام آوران شعر و هنر معاصر ایران است از دیگر جاذبه‌های تاریخی - فرهنگی گردشگری کرج به‌شمار می‌روند.[۱۰۳] دیگر جاذبه‌های گردشگری کرج:

مناطق و محله‌ها

 
مناطق شهری کرج

شهر کرج دارای ۱۰ منطقه شهری است.

(بروزرسانی جدول: تا مهر ۱۴۰۰)

مشخصات شهرداری مناطق[پ]
منطقه شهردار مساحت (متر مربع) جمعیت (۱۳۹۵) نقشه وبگاه
منطقه ۱ محمد گروسی ۸٫۵۹۴٫۰۵۶[۱۰۴] ۱۲۸٫۹۴۳   mant1.karaj.ir
منطقه ۲ احدالله احمدی پرگو ۱۱٫۱۶۰٫۰۰۰[۱۰۵] ۱۱۳٫۷۲۹   mant2.karaj.ir
منطقه ۳ مصطفی عابدی ۱۶٫۹۵۶٫۶۰۰[۱۰۶] ۹۷٫۶۸۱   mant3.karaj.ir
منطقه ۴ محمد یساولی ۱۶٫۵۰۱٫۷۸۰[۱۰۷] ۱۰۳٫۷۹۶   mant4.karaj.ir
منطقه ۵ سیدرضا فیض ۱۱٫۶۷۰٫۰۰۰[۱۰۸] ۲۳۰٫۰۰۰   mant5.karaj.ir
منطقه ۶ منوچهر غفاری ۱۸٫۰۰۰٫۰۰۰[۱۰۹] ۲۷۰٫۰۰۰   mant6.karaj.ir
منطقه ۷ عباس کمالی روستا ۱۵٫۴۱۰٫۳۴۰[۱۱۰] ۱۶۸٫۰۳۴   mant7.karaj.ir
منطقه ۸ مهدی رشیدی ۹٫۹۹۸٫۹۰۰[۱۱۱] ۱۳۶٫۲۹۹   mant8.karaj.ir
منطقه ۹ آرش یگانی ۶٫۰۰۰٫۵۸۰[۱۱۲] ۱۳۵٫۰۰۰   mant9.karaj.ir
منطقه ۱۰ حمیدرضا عبدالله‌پور ۱۵٫۷۵۰٫۰۰۰[۱۱۳] ۷۲٫۱۲۸   mant10.karaj.ir

مناطق اقماری

سیاست

شهرداری کرج

شهرداری کرج سازمان غیردولتی است که مسئولیت اداره شهر کرج را برعهده دارد. مسئولیت مدیریت این سازمان با شهردار کرج است که با حکم از طریق رای‌گیری در شورای شهر کرج انتخاب می‌شود و به وزارت کشور معرفی می‌گردد و وزارت کشور با بررسی صلاحیت منتخب شورا حکم شهردار را صادر می‌کند. شهرداری کرج شامل ۱۰ منطقه است که مدیریت هر منطقه به عهده شهردار آن منطقه است که توسط شهردار کرج انتخاب می‌شود.

شهردار کنونی کرج مصطفی سعیدی سیرایی می‌باشد.[۱۱۴]

شورای شهر کرج

شورای اسلامی شهر کرج، شورایی مرکب از ۱۳ نفر است که با رأی مردم شهر کرج، برای تصمیم‌گیری در خصوص امور مربوط به شهرداری کرج انتخاب می‌شوند.[۱۱۵][۱۱۶][۱۱۷]

رئیس کنونی شورای شهر کرج جواد چپردار می‌باشد.[۱۱۸]

روابط جهانی

شهرهای خواهرخوانده

خواهرخواندگی ناشهری کرج:

نماد شهری

با توجه به رشد سریع جمعیت، سیاست‌های غلط شهرداری و عدم تخصیص نماد شاخص شهری به کرج، این شهر تا پیش از احداث باغ گلهای پارک چمران فاقد نماد شاخص شهری بود؛[۱۲۶][۱۲۷][۱۲۸] [ت]

گل لاله

پس از احداث باغ گلها در بوستان چمران کرج، گل لاله به عنوان نماد اصلی شهر کرج و حتی استان البرز شناخته می‌شود.[۱۲۹][۱۳۰][۱۳۱]

روز فرهنگی کرج

با توجه به نامگذاری کرج در سالیان اخیر با عنوان ایران کوچک[۱۳۲] و وجود اقوام گوناگون در این شهر، باید برای معرفی این شهر، اقدامات اساسی صورت پذیرد که برپایی جشنواره روز فرهنگی کرج یکی از رویدادهای تأثیرگذار بوده و نماد همبستگی اقوام ایران‌زمین است.[۱۳۳][۱۳۴][۱۳۵]

روز فرهنگی کرج در روز ۲۱ فروردین است که همزمان با آغاز جشنواره لاله‌ها، به عنوان روز فرهنگی کرج، نامگذاری شده‌است.[۱۳۶]

پارک ملی ایران کوچک

همچنین در سالهای اخیر با احداث پارک ایران کوچک در قسمتی از باغ‌های فاتح، این پارک به عنوان نماد هویتی کرج معرفی شده‌است. این پارک تجلی پیوند هویت باغ شهری با معماری فرهنگی ایران زمین در کرج است.[۱۳۷][۱۳۸]

مشکلات زیست‌محیطی

 
آلودگی هوا در کرج (سال ۱۳۹۹)

با توجه به افزایش شدید جمعیت شهر کرج در سال‌های اخیر و عدم برنامه‌ریزی برای کنترل تراکم جمعیتی و بهبود زیرساخت‌های شهری، شهر کرج با مشکلات زیست‌محیطی بسیاری روبه‌رو شده‌است. برجسته‌ترین مشکلات زیست‌محیطی شهر کرج، آلودگی هوا و بحران آب است.[۱۳۹]

آلودگی هوا

آلودگی هوا بزرگترین مشکل زیست‌محیطی شهر کرج است. به حدی که در پاییز سال ۱۳۹۹ شهر کرج ۴۴ روز هوای ناسالم را تجربه کرده‌است که آمار بسیار نامطلوبی است. همچنین در سالهای اخیر کرج در ردیف ۸ شهر آلوده کشور قرار گرفته‌است.[۱۴۰][۱۴۱][۱۴۲]

از مهمترین علل افزایش آلودگی هوا در کرج، عدم وجود ناوگان حمل و نقل عمومی استاندارد، تخریب باغات، عدم وجود خطوط حمل‌ونقل ریلی به تناسب جمعیت و تراکم جمعیتی بالا به نسبت زیرساخت‌های موجود می‌باشد.[۱۴۳]

بحران آب

 
با احداث تونل انتقال آب به طول ۳۰ کیلومتر از سد امیرکبیر تا تهران، حقآبه کرج از این سد به حداقل خود رسیده‌است.[۱۴۴]

کرج به خصوص در سال‌های اخیر با بحران جدی آب روبه‌رو بوده‌است. از مهم‌ترین علل بحران آب در کرج، اختصاص آب سد کرج به تهران بوده‌است که باعث شده‌است که آب شهر کرج از طریق چاه‌ها و سفره آب‌های زیر زمینی تأمین شود و کرج را با بحران مواجه کند.[۱۴۵] از دیگر علت‌ها نیز تغییرات اقلیمی و افزایش جمعیت می‌باشد.[۱۴۶]

تراکم جمعیتی بالا

 
دورنمایی از عظیمیه

تراکم جمعیتی بسیار بالا در کرج یکی از مشکلات مهم این شهر است که باعث بروز مشکلات بسیار جدی در کرج شده‌است. تراکم جمعیتی در کرج ۸۹۱ تن است که ۱۹ برابر متوسط کشوری است. در اوایل انقلاب اسلامی، کرج ۲۵۰ هزار تن سکنه داشت اما امروزه ۱٬۵۹۲٬۴۹۲ تن جمعیت دارد در حالی که زیرساخت‌های موجود جوابگوی جمعیت یک‌ونیم میلیون نفری کرج نیست.[۱۴۷] مهم‌ترین علت افزایش تراکم جمعیتی شهر، مهاجرت بالای افراد از اقصی نقاط کشور و نیاز این جمعیت به مسکن می‌باشد که آپارتمان نشینی و ساخت و ساز انبوه در کرج و به طبع این اتفاق، تراکم جمعیتی شهر را به شدت افزایش داده‌است .
از سوی دیگر افزایش نیافتن امکاناتی نظیر سرانه فضای سبز و آموزش به تناسب افزایش جمعیت و به‌طور کلی غالب شدن سرانه مسکن بر سرانه فضای سبز، آموزش و بهداشت باعث بروز مشکلات شهری شده‌است.[۱۴۸]

میزان سرانه‌ها و امکانات شهر کرج[۱۴۹]
کد کاربری نوع کاربری مساحت (متر مربع) نسبت (درصد) سرانه (مترمربع)
۱ مسکونی ۳۶٬۷۹۷٬۲۹۵ ۲۱/۷۵ ۳۰/۲
۲ تجاری ۱٬۸۷۸٬۹۲۰ ۱/۱۱ ۱/۵
۳ آموزشی ۱٬۲۷۰٬۸۷۵ ۰/۷۵ ۱/۰
۴ تحقیقاتی ۹٬۸۲۱٬۷۳۵ ۵/۸۱ ۸/۱
۵ فرهنگی ۱٬۶۶۹٬۱۶۰ ۰/۹۹ ۱/۴
۶ مذهبی ۲۳۴٬۶۲۰ ۰/۱۴ ۰/۲
۷ جهانگردی ۵۶٬۷۴۵ ۰/۰۳
۸ و ۹ بهداشتی ۳۳۶٬۴۳۵ ۲۸۰ ۰/۳
۱۰ ورزشی ۵۵۷٬۰۳۵ ۰/۳۳ ۰/۵
۱۱ اداری انتظامی ۲٬۱۷۵٬۵۲۰ ۱/۲۹ ۱/۸
۱۲ فضای سبز ۲۸٬۵۳۴٬۶۸۵ ۱۶/۸۸ ۲۳/۴۵
۱۳ نظامی ۷۲۵٬۳۵۵ ۰/۴۳ ۰/۶
۱۴ صنایع ۵٬۴۷۰٬۲۸۵ ۳/۲۳ ۴/۵
۱۵ تاسیسات شهری ۲٬۱۲۵٬۴۶۰ ۱/۲۶ ۱/۷۵
۱۶ تجهیزات شهری ۲۳۴٬۵۳۰ ۰/۱۴ ۰/۲
۱۷ حمل و نقل و انبارها ۱٬۶۲۹٬۸۱۰ ۰/۹۶ ۱/۳
۱۸ خدمات اجتماعی ۴۵۲٬۵۶۰ ۰/۲۷ ۰/۴
۱۹ تفریحی ۲۰۵٬۲۴۵ ۰/۱۲ ۰/۲
۲۰ شبکه رفت و آمد ۲۷٬۵۵۸٬۵۷۰ ۱۶/۳۰ ۲۲/۶
۲۱ مسیل رودخانه ۱٬۴۵۱٬۹۰۵ ۰/۸۶ ۱/۲
۲۲ مخروبه ۴۳۵٬۰۹۰ ۰/۲۶ ۰/۴
۲۳ درحال ساخت ۳٬۹۱۶٬۵۱۰ ۲/۳۲ ۳/۲
۲۴ محدوده ساماندهی تپه مراد آب (اسلام‌آباد) ۶۲۹٬۲۱۰ ۰/۳۷ ۰/۵
۲۵ زمین‌های بایر ۴۰٬۹۱۸٬۵۲۰ ۲۴/۲۰ ۳۳/۶
۲۶ کل محدوده برداشت شده ۱۶۹٬۰۸۶٬۰۷۵ ۱۰۰/۰۰ ۱۳۸/۹

از مشکلات به وجود آمده بخاطر تراکم جمعیتی بالای شهر می‌توان به کمبود سرانه آموزشی، کمبود امکانات بهداشتی، ترافیک، کمبود آب و برق، آلودگی هوا، کمبود امکانات حمل و نقل عمومی و عدم امکان مدیریت بحران در صورت اتفاقاتی نظیر شیوع بیماری‌های واگیر یا زمین لرزه اشاره کرد.[۱۵۰][۱۵۱]

فرونشست زمین

فرونشست زمین یکی از بحران‌های زیست‌محیطی مهم شهرهای ایران است که در سال‌های اخیر بسیار گسترش یافته‌است. کرج در سال‌های اخیر دچار این بحران زیست‌محیطی شده‌است. مناطق مهرشهر، کمالشهر و محمدشهر با میزان شش سانتی‌متر در سال بیشترین میزان فرونشست زمین در مناطق کرج و اطراف شهر را دارند. علت اصلی این فرونشست‌ها برداشت بی‌رویه از آبخوان‌های زیرزمینی است. به دلیل انتقال آب سدهای کرج و طالقان به تهران، آب شرب اکثر مناطق شهری کرج از سفره آب‌های زیرزمینی تأمین می‌شود و کاهش حجم آبخوان‌ها باعث فرونشست زمین و ایجاد فروچاله‌ها خواهد شد. از خطرات فرونشست زمین می‌توان به تخریب تأسیسات زیرزمینی، از بین رفتن چاه‌های تأمین آب[۱۵۲] و در موارد شدید به تخریب سازه‌ها اشاره کرد.[۱۵۳][۱۵۴]

مراکز خرید مهم

  • بازار بزرگ کرج (کرج مال)
  • مرکزخرید مهرادمال
  • مرکز خرید مهستان
  • مرکز خرید الماس
  • مرکز خرید پارسیان
  • مرکز خرید آیس مال
  • مرکز خرید ملاصدرا
  • مجتمع تجاری ملاصدرا
  • مجتمع تجاری نیکامال
  • مجتمع تجاری اکومال
  • مجتمع تجاری البرزمال
  • مجتمع تجاری آرین‌مال
  • مرکز خرید برج آموت
  • مرکز خرید برج میلاد
  • مرکز خرید برج طالقانی
  • مجتمع تجاری یادمان
  • مجتمع تجاری آراکس
  • مجتمع تجاری گوهران
  • مجتمع تجاری بهارستان
  • مجتمع تجاری نیستان
  • مرکز خرید چچلاس
  • مرکز تجاری ساویز
  • مجتمع تجاری تخصصی البرز
  • بازار موبایل کرج
  • بازار بزرگ آزادی[۱۵۵]

مشاهیر

نگارخانه

جستارهای وابسته

یادداشت‌ها

  1. براساس سرشماری سال ۱۳۹۵
  2. براساس سرشماری سال ۱۳۹۵
  3. اکثر اطلاعات داده شده در جدول به صورت تقریبی می‌باشند
  4. البته هنوز هم از طرف برخی از شهروندان و حتی مسئولین این شهر فاقد نماد شناخته می‌شود.


منابع

  1. توحید فاضل، امیر (۱۳۹۵-۰۲-۰۶). «چرا کرج را کرج نامیدند». خبرگزاری تابناک البرز. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۲۵.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ مرکز امار ایران-نتایج سرشماری سال نود و پنج به تفکیک شهر
  3. «نرخ رشد جمعیت کرج از همه شهرهای ایران بالاتر است». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۰-۰۴-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  4. «سعیدی سیرایی با ۸ رای توسط اعضای شورای شهر شهردار کرج شد». تسنیم.
  5. «ریشه نام کرج از کجا آمده‌است». فارس. ۱۳۹۲-۰۴-۳۰. دریافت‌شده در ۱۳۹۲-۱۲-۲۴.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ «استان البرز». پورتال شهرداری کرج. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ اکتبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۳ ژوئیه ۲۰۱۴. بیش از یک پارامتر |پیوند بایگانی= و |archive-url= داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر |تاریخ بایگانی= و |archive-date= داده‌شده است (کمک)
  • جنیدی، فریدون (۱۳۸۶). نامه پهلوانی. تهران: انتشارات بلخ وابسته به بنیاد نیشابور. ص. صفحه ۹۸ جلد دوم.
  • ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ «اطلس گردشگری شهر و شهرستان کرج، مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی». بایگانی‌شده از اصلی در ۸ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۲. بیش از یک پارامتر |پیوند بایگانی= و |archive-url= داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر |تاریخ بایگانی= و |archive-date= داده‌شده است (کمک)
  • «فیلم/ کاروانسرای شاه عباسی کرج یادگاری از دوره صفوی». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۶-۰۳-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ «KARAJ CITY i. Modern City». ایرانیکا.
  • رزم آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران، استان مرکزی، جلد ١، صفحه ۱۷۵ و ۱۷۶.
  • «آشنایی با استان البرز». همشهری آنلاین. ۲۰۱۰-۱۲-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «سفر به استان البرز». همشهری آنلاین. ۲۰۱۹-۰۳-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «موافقت مجلس با تشکیل استان البرز به مرکزیت کرج». دنیای اقتصاد. ۳ تیر ۱۳۸۹.
  • «KARAJ CITY». Encyclopædia Iranica.
  • http://alborz.isiri.gov.ir/portal/home/?29078/معرفی-استان پورتال سازمان استاندارد استان البرز
  • «پنجمین شهرستان البرز متولد شد/ تحقق آرزوی دیرین مردم فردیس». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۳-۰۶-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «اداره کل هواشناسی استان البرز». IRI Meteorological Organization. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۹.
  • *"Highest record temperature in Karaj by Month 1985–2010". Iran Meteorological Organization. Archived from the original on April 14, 2015. Retrieved April 7, 2015.
  • *"Average Maximum temperature in Karaj by Month 1985–2010". Iran Meteorological Organization. Archived from the original on April 14, 2015. Retrieved April 7, 2015.
  • *"Monthly Total Precipitation in Karaj by Month 1985–2010". Iran Meteorological Organization. Archived from the original on March 30, 2015. Retrieved April 7, 2015.
  • *"Average relative humidity in Karaj by Month 1985–2010". Iran Meteorological Organization. Archived from the original on April 14, 2015. Retrieved April 7, 2015.
  • *"No. Of days with precipitation equal to or greater than 1 mm in Karaj by Month 1985–2010". Iran Meteorological Organization. Archived from the original on April 14, 2015. Retrieved April 7, 2015.
  • *"Monthly total sunshine hours in Karaj by Month 1985–2010". Iran Meteorological Organization. Archived from the original on April 14, 2015. Retrieved April 7, 2015.
  • ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ "NASA Earth Observations Data Set Index". NASA. Retrieved 30 Enero 2016. Check date values in: |access-date= (help)
  • Karaj sa Geonames.org (cc-by); post updated 2013-06-15; database download sa 2016-08-15
  • [[[:الگو:Viewfinderlink]] "Viewfinder Panoramas Digital elevation Model"] Check |url= value (help). 2015-06-21.
  • "NASA Earth Observations: Population Density". NASA/SEDAC. Retrieved 30 Enero 2016. Check date values in: |access-date= (help)
  • "NASA Earth Observations: Land Cover Classification". NASA/MODIS. Retrieved 30 Enero 2016. Check date values in: |access-date= (help)
  • Peel, M C; Finlayson, B L. "Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification". Hydrology and Earth System Sciences. 11: 1633–1644. doi:10.5194/hess-11-1633-2007. Retrieved 30 Enero 2016. Check date values in: |access-date= (help)
  • "NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)". NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission. Retrieved 30 Enero 2016. Check date values in: |access-date= (help)
  • «زلزله‌ای که بعد از 170 سال به کرج شوک دوباره داد». ایسنا. ۲۰۱۸-۱۲-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۹.
  • ایرنا بایگانی‌شده در ۲ فوریه ۲۰۰۹ توسط Wayback Machine: نگاه عدالت‌محوری به نگرانی ساکنان بافت‌های فرسوده کرج پایان می‌دهد.
  • «رفتارشناسی گسل‌های البرز انجام نشد/کرج در اِشغال بافت‌های فرسوده». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۶-۰۶-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۹.
  • «مطالعات ریز پهنه بندی خطر زلزله در شهر کرج». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۱-۰۵-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۹.
  • «مطالعات زمین شناختی محلات کرج». ۲۹ مه ۲۰۲۱.
  • «ریسک سیل خیزی در مناطق کرج». ۲۹ مه ۲۰۲۱.
  • «همه شهرهای استان البرز با مسئله سیل درگیر هستند». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۸-۰۱-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۹.
  • فهرست نویسی پیش از انتشار کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران * شماره کتابشناسی ملّی:۲۸۹۰۶۹۰ *عنوان و نام پدیدآورنده:طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی)
  • «کرج چهارمین شهر پرجمعیت کشور». خبرگزاری جمهوری اسلامی- ایرنا. ۲۶ اسفند ۱۳۹۵.
  • وبگاه مرکز آمار ایران - نتایج سرشماری سال نود و پنج به تفکیک شهر
  • «نرخ رشد جمعیت کرج از همه شهرهای ایران بالاتر است». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۰-۰۴-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • آقازاده، رضا (۱۳۸۹). گویش کرجی. ص. ۸۸.
  • ها، اخبار استان (۱۴۰۰/۰۵/۰۴–۱۱:۵۶). «کمبود ۶ هزار کلاس درس در البرز/ استانی مهاجرپذیر همراه با روند افزایشی جمعیت دانش آموزی». fa. دریافت‌شده در 2021-08-01. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  • 1795 (۲۰۲۰-۰۱-۰۹). «کمبود فضای آموزشی در ناحیه چهار کرج». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۰۱.
  • «مدارس فرسوده، کلاس‌های ۵۰ نفره و کمبود معلم، مسئله البرز این است!». ایسنا. ۲۰۲۱-۰۷-۲۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۰۱.
  • «کرج در رتبه دوم حاشیه‌نشینی کشور». ایسنا. ۲۰۲۰-۱۲-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۰۱.
  • «بررسی پدیده حاشیه نشینی در استانهای کشور - ۱۲ / البرز». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۵-۰۴-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۰۱.
  • «خبرگزاری فارس - ترانزیت کالا در منطقه ویژه اقتصادی کرج رسماً آغاز شد». خبرگزاری فارس. ۲۰۱۰-۰۷-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۳-۰۱.
  • «اتوبوس‌ها خارج از ترمینال شهید کلانتری کرج مسافر سوار نکنند». خبرگزاری جمهوری اسلامی-ایرنا.
  • «ترمینال (پایانه) مسافربری کرج». ایران نیهون راهنمای گردشگری.
  • «شرکت خدمات هوایی پیام». شرکت خدمات هوایی پیام.
  • «آغاز پروازهای مسافری فرودگاه پیام/ اولین پرواز به مقصد مشهد». باشگاه خبرنگاران جوان.
  • «صدور مجوز نخستین تاکسی هوایی در فرودگاه بین‌المللی پیام البرز». همشهری آنلاین. ۲۰۲۱-۰۷-۳۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۳۱.
  • «مجوز نخستین تاکسی هوایی در فرودگاه بین‌المللی پیام صادر شد | خبرگزاری فارس». www.farsnews.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۳۱.
  • «فرود هواپیمای پهن پیکر آنتونوف 124 در فرودگاه پیام کرج / ویدیو». آپارات.
  • «فرود هواپیمای پهن پیکر آنتونوف 124 در فرودگاه پیام». خبرگزاری صداوسیما.
  • «سازمان قطار شهری کرج و حومه». بهرو.
  • «تاریخچه سازمان». پورتال سازمان حمل ونقل ریلی کرج.
  • «سال 1377 بهره‌برداری از خط ۵، حد فاصل ایستگاه‌های تهران صادقیه و کرج». مشرق نیوز.
  • «آغاز به کار رسمی مترو شهرجدید هشتگرد/ قطار برقی مسافرگیری کرد». شرکت عمران شهرجدید هشتگرد.
  • «افتتاح مترو کرج-هشتگرد؛ گلشهر دیگر ایستگاه پایانی نیست». www.entekhab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۲.
  • «جزئیات تفکیک مدیریت خط متروی تهران از کرج». ایسنا. ۲۰۱۷-۰۴-۲۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «متروی شهر جدید هشتگرد افتتاح شد». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۹-۱۲-۳۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «اطلاعات خطوط ۶ گانه کرج». شهرداری کرج.
  • «برنامه حرکت قطارهای حومه ای تهران-کرج-هشتگرد-قزوین/تابستان۱۴۰۰». شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران.[پیوند مرده]
  • «برنامه حرکت قطارها». شرکت حمل و نقل ریلی رجا.
  • «تاریخچه سازمان اتوبوسرانی کرج و حومه». پرتال سازمان حمل ونقل بار ومسافر کرج.
  • «توسعه و افزایش زیرساخت‌های ناوگان اتوبوس‌رانی کرج». شهرداری کرج.
  • سیما، IRIB NEWS AGENCY | خبرگزاری صدا و (۱۸ خرداد ۱۳۹۸). «نوسازی تاکسی‌های فرسوده کرج». fa. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۰۳.
  • «تاکسی جدید به کرج اضافه نمی‌شود/نصب سکو و سایبان در ترمینال‌ها». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۹-۰۸-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۰۳.
  • پورتال شهرک صنعتی سیمین دشت[پیوند مرده]
  • «سازمان پارکها و فضای سبز شهرداری کرج». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «رئیس جهاد کشاورزی کرج: حق‌آبه کشاورزان کرجی از 10 به 5 مترمکعب کاهش یافت انتقال آب سد کرج به تهران زمین‌های کشاورزی شهریار و کرج را از بین می‌برد». ایسنا. ۲۰۰۶-۰۱-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۲۴.
  • «ورزشگاه انقلاب کرج». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «ورزشگاه دکتر شریعتی کرج نیمه کاره رها شده‌است/ از وعده تا اتلاف سرمایه». خبرگزاری مهر. ۲۰۱۳-۰۲-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  • «معرفی مجتمع آموزشی درمانی امام علی (ع)». پورتال دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی البرز.
  • «تاریخچه مرکز آموزشی درمانی شهید مدنی». پورتال دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی البرز.
  • «تاریخچه بیمارستان شادروان کمالی کرج». پورتال دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی البرز.
  • «معرفی بیمارستان تخصصی ثارالله». پورتال دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی البرز.
  • «تاریخچه مجموعه درمانی کوثر». پورتال دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی البرز.
  • «مرکز آموزشی درمانی شهید رجایی». پورتال دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی البرز.
  • «تاریخچه بیمارستان و زایشگاه کسری (گروه پزشکی اسفند کرج)». پورتال گروه پزشکی اسفند کرج.
  • «یمارستان قائم یک بیمارستان عمومی است که در سال ۱۳۷۹ تأسیس شده‌است. این بیمارستان به‌صورت خصوصی اداره می‌شود». وبگاه بیمارستان قائم کرج.
  • «معرفی بیمارستان فوق تخصصی امام خمینی (ره) کرج». وبگاه بیمارستان امام خمینی کرج.
  • «معرفی بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی تخت جمشید». وبگاه بیمارستان تخت جمشید کرج.
  • «معرفی کلینیک فوق تخصصی نور البرز وابسته به بیمارستان نور تهران». وبگاه بیمارستان نور.
  • «جاذبه‌های گردشگری». پورتال شهرداری کرج. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ اکتبر ۲۰۱۴. بیش از یک پارامتر |پیوند بایگانی= و |archive-url= داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر |تاریخ بایگانی= و |archive-date= داده‌شده است (کمک)
  • «مسجد امام سجاد (ع)، بزرگترین مسجد کرج - خبرگزاری شبستان، رسانه حوزه دین، فرهنگ و اندیشه». shabestan.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۹-۱۳.
  • «۱۰۰۰ مسجد در البرز وجود دارد/افزایش مساجد در دستور کار باشد». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۵-۰۸-۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  • «صدور مجوز فعالیت یکی از منحصر به فردترین موزه‌های خاورمیانه در کرج». ایسنا. ۲۰۲۰-۱۲-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  • «گذری بر موزه‌های شهر کرج». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۳-۰۳-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  • «گذری بر موزه‌های شهر کرج». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۳-۰۳-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  • «موزه اسناد و نسخ خطی کرج جهانی شد». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۰۹-۰۸-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  • «موزه تندیس فرهنگ و ضرب‌المثل‌ها در کرج».
  • «موزه آثار شهدای البرز در امام‌زاده محمد (ع) کرج احداث می‌شود- اخبار البرز - اخبار استانها تسنیم | Tasnim». خبرگزاری تسنیم | Tasnim. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  • «سه میلیون جمعیت، 3 سالن سینما/ مرگ تدریجی سینماها در البرز!».
  • «سینما ساویز کرج بازسازی شد- اخبار فرهنگی تسنیم | Tasnim». خبرگزاری تسنیم | Tasnim. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  • «سینما هجرت و اکران یک ناباوری/پل‌هایی که از روی فرهنگ عبور می‌کند». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۷-۰۴-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  • «درهای پردیس سینمایی پرشین مهرشهر هفته آینده گشوده می‌شود». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۵-۰۳-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  • «صندلی‌های برترین سینمای کرج خاک می‌خورد/ گیشه "سینما سپهر" چشم انتظار مخاطب». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۳-۰۵-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  • «معرفی پردیس سینمایی اکومال» (PDF).
  • موسی‌نژاد، مهدی. حاذبه‌های گردشگری کرج.
  • «مشخصات منطقه ۱ کرج».
  • «مشخصات منطقه ۲ کرج».
  • «مشخصات منطقه۳ کرج».
  • «مشخصات منطقه ۴ کرج».
  • «مشخصات منطقه ۵ کرج».
  • «مشخصات منطقه ۶ کرج».
  • «مشخصات منطقه ۷ کرج».
  • «مشخصات منطقه ۸ کرج».
  • «مشخصات منطقه ۹ کرج».
  • «مشخصات منطقه ۱۰ کرج».
  • «سعیدی سیرایی با ۱۲ رای سرپرست شهرداری کرج شد». تسنیم.
  • «اسامی اعضای شورای شهر کرج اعلام شد». خبرگزاری مهر.
  • «رئیس شورای شهر کرج در سمت خود ابقا شد». خبرگزاری تسنیم.
  • «رئیس شورای شهر کرج انتخاب شد». خبرگزاری تسنیم.
  • «مراسم تحلیف ششمین دوره شورای اسلامی شهر کرج». خبرگزاری مهر.
  • «طی مراسمی که امروز در کرج برگزار شد شهر بوگور اندونزی و کرج با هم اعلام خواهر خواندگی کردند». خبرگزاری فردا.
  • «اندونزی و کرج اعلام خواهر خواندگی کردند». خبرگزاری فارس.
  • «اعلام خواهرخواندگی شهرهای کرج و «چن دوو» کشور چین». خبرگزاری جمهوری اسلامی-ایرنا.
  • «خواهر خواندگی کرج با یکی از شهرهای استرالیا بررسی می‌شود». خبرگزاری مهر.
  • «کرج با یکی از شهرهای تاجیکستان خواهرخوانده می‌شود». خبرگزاری مهر.
  • «آموزش و پرورش ناحیه 4 کرج خواهرخوانده آموزش و پرورش شهرستان نیمروز سیستان شد». خبرگزاری پانا.
  • «محسن هاشمی رئیس شورای شهر تهران در بازدید از متروی کرج گفت: متروی کرج خواهر متروی تهران است». پورتال رسمی سازمان حمل ونقل ریلی کرج.
  • «شهر کرج فاقد نماد و المان شاخص شهری است». خبرگزاری تسنیم.
  • «رئیس کمیسیون معماری و شهرسازی شورای شهر کرج تأکید کرد:ضرورت معرفی نماد شهر کرج». خبرگزاری مدیریت شهری کرج.
  • «نماد شهر کرج باید هر چه زودتر معرفی شود». خبرگزاری دیده‌بان البرز.
  • «جشنواره لاله‌ها کرج را به مقصد گردشگری تبدیل کرده‌است». خبرگزاری مدیریت شهری کرج.
  • «لاله نماد البرز است». خبرگزاری مدیریت شهری کرج.
  • «کرج با نماد لاله در کشور شهرت یافته‌است». خبرگزاری مدیریت شهری کرج.
  • توحید فاضل، امیر (۱۳۹۵-۰۲-۰۶). «چرا کرج را کرج نامیدند». خبرگزاری تابناک البرز. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۲۵.
  • «معاون فرهنگی و اجتماعی شهرداری کرج: جشنواره روز فرهنگی کرج برای دومین سال متوالی برگزار می‌شود». خبرگزاری برنا.
  • «شهردار کرج: روز فرهنگی کرج در تقویم ملی ثبت می‌شود». خبرگزاری مهر.
  • «رئیس سازمان فرهنگی اجتماعی شهرداری کرج گفت: روز فرهنگی کرج، نماد همبستگی اقوام ایرانی». خبرگزاری مدیریت شهری کرج.
  • «نام‌گذاری روز فرهنگی کرج». خبرگزاری مدیریت شهری کرج.
  • «فرماندار ویژه شهرستان کرج: پارک «ایران کوچک» نماد هویتی کرج است». خبرگزاری مدیریت شهری کرج.
  • «فرماندار ویژه شهرستان کرج گفت: پروژه پارک ملی ایران کوچک همان نماد گمشده کلانشهر کرج است که سالها در جستجوی ساختن سنگ بنای آن بودیم». پورتال رسمی فرمانداری شهرستان کرج.
  • «آلودگی هوا و پسماند مهمترین مشکلات زیست‌محیطی کرج هستند». ایسنا. ۲۰۱۹-۰۴-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۳۰.
  • میرهاشمی، سید نوید (۱۳۹۸-۰۲-۲۵). «بررسی عوامل آلودگی هوای شهر کرج و راهکارهای مقابله با آن». civilica.com (به Farsi). دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۳۰.
  • «البرز به شدت درگیر مشکلات زیست‌محیطی است». jamejamalborz.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۳۰.
  • «آلودگی‌هوای کرج». ۳۱ مه ۲۰۲۱.
  • «شاخص آلودگی هوای کرج ۱۷۴ است/ شهروندان از خانه خارج نشوند». ایسنا. ۲۰۲۱-۰۱-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۳۰.
  • «معاون آب و آبفای وزیر نیرو. تونل انتقال آب از سد امیرکبیر افتتاح می‌شود». خبرگزاری جمهوری اسلامی-ایرنا.
  • خاکپور، ملیکا (۱۳۹۵-۰۸-۱۱). «بررسی اثرات افزایش جمعیت بر بحران کم‌آبی و برآورد نیازهای آبی در استان البرز». civilica.com (به Farsi). دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۳۰.
  • «چالش‌های زیست‌محیطی کرج بررسی شد». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۱-۰۶-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۳۰.
  • «تراکم جمعیت در کرج ۱۹ برابر میانگین کشوری است». ایسنا. ۲۰۱۷-۱۲-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۷.
  • «تراکم جمعیت کلان‌شهر کرج ۱۹ برابر میانگین کشوری است». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۷-۱۲-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۷.
  • اله, فرهودی رحمت; ژیلا, مداحی (1389-01-01). "بررسی کارکردهای مناطق شهری (مورد مطالعه شهر کرج)". 2 (3): 123–136. Check date values in: |date= (help)
  • اله, فرهودی رحمت; ژیلا, مداحی (1389-01-01). "بررسی کارکردهای مناطق شهری (مورد مطالعه شهر کرج)". 2 (3): 123–136. Check date values in: |date= (help)
  • «مهاجرپذیری و تراکم جمعیت، کرج را آزار می‌دهد». خبرآنلاین. ۲۰۱۹-۰۷-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۷.
  • «فرونشست زمین باعث از مدار خارج شدن ۵ چاه آب شرب در مهرشهر شد». خبرآنلاین. ۲۰۱۹-۰۷-۰۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۲۵.
  • «زنگ خطر نشست زمین در سه منطقه شهری کرج به صدا درآمد». ایسنا. ۲۰۱۹-۰۸-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۲۵.
  • «مسیرهای فرونشست زمین در استان البرز مشخص است». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۲۰-۰۷-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۲۵.
  • «مراکز خرید کرج». سایت مراکز خرید ایران.
  • پیوند به بیرون