باز کردن منو اصلی

آق‌قلا یا آق قلعه، شهری در استان گلستان ایران و مرکز شهرستان آق‌قلا است. این شهر بر پایهٔ سرشماری سال ۱۳۹۰، ۳۱۶۲۶نفر جمعیت داشته‌است. شهرستان آق‌قلا، در طرفین رودخانهٔ گرگان و در شمال شهر گرگان قرار گرفته‌است. از سمت شمال به بخش اترک، از غرب به بخش مرکزی بندرترکمن، گمیشان، از جنوب به بخش مرکزی گرگان و دهستان ملک و از شرق به دهستان کتول و بخش مرکزی شهرستان گنبد قابوس محدود است. منابع درآمد مردم این شهرستان نخست زراعت و پس از آن تجارت و بعد فروش صنایع دستی است. محصولات عمده آن: گندم، جو، برنج، پنبه، حبوبات، نباتات علوفه‌ای، سیب زمینی و دانه‌های روغنی است که از طریق آبیاری و دیم به دست می‌آید. شهرستان آق‌قلا در شمال گلستان و در کنار رودخانهٔ گرگان رود با داشتن آثار تاریخی و صنایع دستی همچون انواع قالی ترکمن از مناطق گردشگرپذیر این استان است.

آق قلا
Akgala.jpg
کشور  ایران
استان گلستان
شهرستان آق قلا
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی اسپی‌دژ (دژ سپید)
مردم
جمعیت ۳۵٬۱۱۶ نفر(۱۳۹۵)
رشد جمعیت ۱۱٪+ (۵سال)
شناسهٔ ملی خودرو  ایران
کد آماری ۱۱۸۰

محتویات

نامویرایش

نام قدیمی این شهر مبارک‌آباد، «اسپی‌دژ» یا «دژ سفید» بوده‌است.[۱] اسپی در زبان مازندرانی (طبری) به معنای سفید می‌باشد.[۲] و ترکمن‌ها نام «آق‌قلعه» یعنی قلعه سفید را بر آن نهاده‌اند. برای مدتی تا پیش از سال ۱۳۵۷ پهلوی دژ نامیده می‌شد، اما اکنون نام ترکمنی خود را بازیافته‌است.[۱]

تاریخچهویرایش

این شهر در ۱۸ کیلومتری شمال شهر گرگان بر جلگه‌ای هموار در کنار رودخانهٔ گرگان با عرض جغرافیایی °۳۶ وَ ۵۸ و طول جغرافیایی °۵۴ وَ ۱۶ قرار گرفته‌است. براساس سرشماری تقریبی ۱۳۶۲–۱۳۶۳ تعداد خانوارهای آق‌قلعه ۷۹۹‘۱۳ نفر بوده‌است. آق‌قلعه شهر آبادی است که بر سر راه بندر ترکمن به گنبد قابوس قرار گرفته‌است. رودخانهٔ گرگان، آق‌قلعه را به هفت بخش تقسیم می‌کند. گفته می‌شود این شهر توسط شاه عباس در سال ۱۰۲۰ هجری قمری بنا شده‌است.

از بناهای قدیمی آق‌قلعه پل آجری است که در دوران صفویه بر روی رودخانهٔ گرگان ساخته شده‌است. در عکسی که در دورهٔ ناصرالدین شاه از این پل برداشته‌اند دو مناره در کنار پل دیده می‌شود. اکنون از این مناره‌ها اثری نیست. از مدتی پیش پل دیگری بر این رودخانه ساخته‌اند که با احداث آن، رفت‌وآمد وسایل نقلیهٔ موتوری از روی پل قدیمی صورت نمی‌گیرد، و از آن تنها به عنوان یکی از آثار قدیمی نگهداری می‌شود. این پل دارای ۵ چشمه با ساختمان قدیمی است و تعمیرات جدیدی نیز در آن شده‌است. از بناهای تاریخی دیگر این شهر قلعهٔ کهن آن است که اکنون خراب شده و تنها دیوارهای جنوبی و اندکی از دیوار شمال به جنوب آن بر جای مانده‌است. این قلعه به قلعهٔ مبارک‌آباد (نام پیشین آق قلعه) مشهور بوده‌است. دیوار قزل آلان که گفته می‌شود اسکندر آن را بنا نهاده و انوشیروان ساسانی آن را تعمیر کرده، از ۳ کیلومتری شمال آق‌قلعه می‌گذرد. این دیوار از دریای خزر شروع می‌شده و تا کوه‌های گلی داغ به طول تقریبی ۱۷۰ کیلومتر امتداد می‌یافته‌است. اکنون این دیوار، مخروبه است و بعضی از قسمت‌های آن که هنوز پابرجاست بین ۲ تا ۴ متر ارتفاع دارد.

از دیدنی‌های آق قلا، پنجشنبه‌بازار این شهر است. در این بازار محلی و دیدنی، مردم از هر قشر و صنفی کالاهای خود را عرضه می‌کنند که در این میان عرضهٔ صنایع دستی مردم ترکمن، مانند قالی، قالیچه، و پُشتی‌های زیبا از همه دیدنی‌تر است.

از آثار طبیعی و تاریخی آق‌قلا می‌توان پل آق‌قلا، سد وشمگیر، تالاب اینچه، گلفشان‌های قارنی یاریق، اینچه، نفتیجه و دیوار تاریخی گرگان (قزل آلان) را نام برد.

در اواخر اسفند ۹۷ این شهر در سیل گیر افتاد و در نوروز ۹۸ زیر آب بود. آتش‌نشانی تهران و شهرهای دیگر با پمپ‌های بسیار عظیم و فوق سنگین و سنگین به کمک این شهر آمدند و با کندن چاله آب را به دریاچه خزر راهی کردند. اما آنقدر این شهر از باران رنج می‌برد که بعد از ۳یا۴ روز به آب این شهر ۳۰یا۴۰ سانتی‌متر اضافه شد و شهر در خطر جدی قرار گرفت. با توجه به ضعف دولت حسن روحانی و دستور مستقیم شخص رهبری مبنی بر کمک رسانی به مردم این شهر با کمک سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی ایران آب این شهر تخلیه شد امادر تاریخ6 اردیبهشت ماه 98 نیز مجددا آب تا ارتفاع یک متری در برخی نقاط شهر بالا آمد.

جمعیتویرایش

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۳۵٬۱۱۶ نفر (۹٬۴۹۸ خانوار) بوده‌است.[۳]

سالجمعیت±%
۱۳۷۵۲۲٬۲۰۰—    
۱۳۸۵۲۷٬۴۰۲+۲۳٫۴٪
۱۳۹۰۳۱٬۶۲۶+۱۵٫۴٪
۱۳۹۵۳۵٬۱۱۶+۱۱٪

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «شهرستان آق قلا». ثبت احوال استان گلستان.
  2. لغتنامه طبرستان: اسپی
  3. «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵» (اکسل). درگاه ملی آمار.
  • دائرةالمعارف بزرگ اسلامی