باز کردن منو اصلی

احمد امیراحمدی

سپهبد ایرانی در دورهٔ رضاشاه
(تغییرمسیر از احمدآقا سرتیپ)

سپهبد احمد امیراحمدی (۱۲۶۳ ش در اصفهان – ۱۳۴۴ش در تهران) نخستین سپهبد ایران در دوره رضاشاه بود. او از عوامل مؤثر در کودتای سوم اسفند بود و در طول حیات خود هشت بار وزیر جنگ، دو مرتبه وزیر کشور، پنج نوبت فرماندار نظامی تهران، دو بار فرمانده کل ژاندارمری و سال‌ها فرمانده لشکرهای لرستان و آذربایجان و ۱۶ سال عضو مجلس سنا بوده‌است.[۲][۳]

امیراحمدی
General Amir Ahmadi.jpg
سپهبد احمد امیراحمدی با نشان ذوالفقار
هشت بار وزیر جنگ
در زمانِرضاشاه پهلوی
نخست‌وزیرعلی سهیلی
عبدالحسین هژیر
عضو مجلس سنا
شروع به کار
۱۶ سال
اطلاعات شخصی
زاده
احمد آقاخان

۱۲۶۳ خورشیدی
اصفهان
درگذشت۵ آذر ۱۳۴۴ (۷۷ سال)
تهران
بیماری سرطان معده
همسر(ان)توران توفیقی (توران مهاجر اسلامی)[۱]
جایزه‌هانشان ذوالفقار، نشان آنا
خدمات نظامی
لقب(ها)نخستین سپهبد ایران در دورهٔ رضاشاه
وفاداریایران قاجاری
 ایران دولت شاهنشاهی ایران
درجهسپهبد
فرماندهپنج نوبت فرماندار نظامی تهران
دو بار فرمانده کل ژاندارمری
سال‌ها فرمانده لشکرهای لرستان و آذربایجان

او در زمان کودتای سوم اسفند جزو افسران بریگاد قزاق و از یاران و زیردستان رضاخان محسوب می‌شد و در جریان کودتا از عوامل مؤثر بود. در جریان ماجرای غلامعلی خان بیرانوند در لرستان، فرماندهی سپاهیان سردارسپه را برعهده داشت.[۴] او ازجمله کسانی بود که با امضای خود در پشت قرآن به رضاشاه اطمینان دادند که در رسیدن به مقام سلطنت به او کمک خواهند کرد. در دوره پادشاهی رضاشاه، مدتی از چشم شاه افتاد و برای آنکه تحقیر شود،[۵] به ریاست «اداره دواب و ایلخی» ارتش گماشته شد.[۶] به هنگام حمله متفقین و وقایع شهریور بیست، از طرف دولت محمدعلی فروغی فرماندار نظامی تهران شد و بعد از تبعید رضاشاه از کشور، بارها به وزارت جنگ و وزارت کشور منصوب شد. در اواخر عمر سناتور (نماینده مجلس سنا) بود.[۴]

تولدویرایش

احمد امیراحمدی در سال ۱۲۶۳ خورشیدی (خود در خاطراتش ۱۲۶۷ نقل کرده) در اصفهان متولد شد. او فرزند نقی آقا سرتيپ قزاقخانه بود. اميراحمدی تحصيلات ابتدايی خود را در مدارس افتتاحيه و تربيت به پايان برد سپس به مدرسه قزاقخانه رفت و با درجه گروهبان دومی فارغ‌التحصيل و وکيل‌باشی فوج گارد سوار شد و پس از سه ماه به درجه گروهبان اولی رسيد.

 
سپهبد احمد آقا امیر احمدی در لباس رزمی عشایر لک

شروع نظامی‌گریویرایش

در سن چهارده‌سالگی به فوج گارد سوار قزاق انتقال یافت و با درجه گروهبان دومی، وکیل‌باشی (قائم‌مقام) فوج گارد سوار شد. امیراحمدی در چند زد و خورد داخلی شرکت کرد و چون رشادت، تهور و قساوت وی مورد توجه فرماندهان قرار گرفت، تا درجه سرهنگی ارتقا مقام یافت.

اميراحمدی در ۱۲۸۸ش در محاصره مجلس شورای ملی از مأموران محافظت از مجلس بود. همچنين در نبردهای دولت با شيخ محمود ورامينی (ياغی) و نايب حسين کاشی شرکت داشت و در جريان جنگ جهانی اول مأمور مراقبت از کنسول روس و انگليس در کرمانشاه شد و آنها را به سلامت به همدان رسانيد و به درجه سروانی رسيد و يک قطعه نشان درجه ۴ « آنا» از طرف دولت روسيه به وی اهدا شد. او از عوامل اصلی کودتای سوم اسفند سال ۱۲۹۹ و نخستین کسی بود که به دستور رضاشاه به درجه سپهبدی رسید. امیراحمدی در طول حیات خود هشت بار وزیر جنگ، دو مرتبه وزیر کشور، پنج نوبت فرماندار نظامی تهران، دو بار فرمانده کل ژاندارمری و سال‌ها فرمانده لشکرهای لرستان و آذربایجان بود.[۷]

 
سپهبد امیراحمدی

پس از کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹، احمد آقاخان به درجه میرپنجی دست یافت و اولین مأموریت وی بعد از کودتا، سرکوب شورش اسماعیل خان امیرمؤید سوادکوهی در مازندران بود که منجر به متواری شدن امیرمؤید و فرزندان وی گردید.

ترقیویرایش

در سال ۱۳۰۱ خورشیدی که مقدمات تشکیل پنج لشکر در ایران فراهم شد، با درجه امیرلشکری (سرلشکر) به فرماندهی لشکر غرب که مرکز آن در همدان بود، منصوب گردید و برای اعاده امنیت در آن منطقه دست به اقدامات شدیدی زد؛ به ویژه برای سرکوب لرها از هیچ نوع اقدام حاد و تندی خودداری نکرد و سرانجام در مأموریت لرستان به دریافت عالی‌ترین نشان نظامی آن زمان یعنی نشان ذوالفقار نایل آمد.

سرلشکر امیراحمدی کمی قبل از به سلطنت رسیدن رضاخان، در شهریورماه ۱۳۰۴ به سمت رئیس کل امنیه مملکتی (ژاندارمری) برگزیده شد و قریب چهار سال در این سمت باقی ماند و مأموریت‌های جنگی زیادی از جمله مأموریت آذربایجان انجام داد و فرماندهی لشکر آذربایجان را نیز به عهده داشت. اميراحمدی در جشن تاجگذاری رضاشاه حامل گرز سلطنتی بود.

در سال ۱۳۰۸ شمسی او نخستین کسی بود که به دستور رضاشاه در ایران به درجه سپهبدی رسید. او پس از مدتي مورد سوء ظن و بی مهری رضاشاه قرار گرفت و کليه مشاغل خود را از دست داد و تا شهريور ۱۳۲۰ رياست اداره اصلاح نژاد اسب را عهده‌ دار بود.[۸]

در شهریور ۱۳۲۰ هنگامی که نیروهای متجاوز انگلستان و شوروی وارد خاک ایران شدند رضاشاه قبل از ترک کشور، سپهبد امیراحمدی را به سمت فرماندار نظامی تهران منصوب کرد تا وی از بروز و گسترش هرج و مرج و آشوب در پایتخت جلوگیری کند. نقل گردیده که در آن دوران از سوی سفارتخانه‌های ذی‌نفوذ به وی پیشنهاد کودتا علیه سلسله پهلوی و به دست‌گیری حکومت داده شد که وی به دلیل وفاداری و روحیات نظامیگری امتناع کرد. امیراحمدی در شانزدهم آذر ۱۳۲۰ برای اولین بار در ترمیم کابینه فروغی به عنوان وزیر کشور شرکت کرد و پس از آن نیز در کابینه قوام‌السلطنه (۱۸ مرداد ۱۳۲۱) به وزارت جنگ برگزیده شد و در ماجرای ۱۷ آذرماه همان سال که منجر به آتش زدن خانه قوام‌السلطنه و غارت دکان‌ها و مغازه‌ها شد، به عنوان فرماندار نظامی تهران وارد ساختمان شهربانی کل کشور گردید و ظرف چند ساعت تظاهرات خونین مخالفان دولت را متوقف کرد.

مسئولیت در کابینه دولتویرایش

پس از سقوط قوام و روی کار آمدن علی سهیلی در تاریخ ۲۸ بهمن ۱۳۲۱، پست وزارت جنگ دوباره به امیراحمدی واگذار شد و در تمام مدت نخست‌وزیری سهیلی در این سمت باقی ماند. امیراحمدی در کابینه‌های کوتاه مدت ساعد، بیات، صدر و حکیمی سمتی نداشت و فقط مسئولیت بازرسی نواحی ارتش به عهده وی بود.

سپهبد امیراحمدی در ۲۵ بهمن ۱۳۲۴ بر اثر پافشاری شاه وارد کابینه قوام شد و در چهار کابینه او پست وزارت جنگ را عهده‌دار بود، ولی به علت ناسازگاری با سیاست‌ها و خواسته‌های قوام‌السلطنه، از کابینه وی خارج شد. امیراحمدی در ۶ دی ماه ۱۳۲۶ نیز جایی برای خود باز کرد و در کابینه ابراهیم حکیمی بر مسند وزارت کشور نشست. وی همچنین در ۲۳ خرداد ماه ۱۳۲۷ در کابینه عبدالحسین هژیر و در ۳۰ آبان ماه ۱۳۲۷ در کابینه محمد ساعد به وزارت جنگ منصوب شد.

عضویت در سناویرایش

او در سال ۱۳۲۸ پس از بازنشستگی و تأسیس مجلس سنا، از سوی شاه مقام سناتور انتصابی تهران را گرفت و تا زمان مرگ به مدت ۱۶ سال این مقام تشریفاتی را داشت. وی در طول حیات خود هشت بار وزیر جنگ، دو مرتبه وزیر کشور، پنج نوبت فرماندار نظامی تهران، دو بار فرمانده کل ژاندارمری و سال‌ها فرمانده لشکرهای لرستان و آذربایجان بوده‌است. او یکی از متمولان درجه اول ایران معروف به «سپهبد یکصد کنتور» بود و مستغلات زیادی در تهران داشت. مردی بود جسور، قلدر، جدی، وظیفه‌شناس و وفادار به نظام سلطنت پهلوی. با زیردستان خود به خشونت رفتار می‌کرد و شخصاً در مقام تعزیر و تنبیه افراد برمی‌آمد.

درگذشتویرایش

امیراحمدی در روز پنجم آذرماه سال ۱۳۴۴ در سن ۷۷ سالگی بر اثر ابتلا به بیماری سرطان معده در تهران درگذشت و در آرامگاه خانوادگی خود در امامزاده عبدالله (شهرری) دفن شد و سپس در آرامگاه ویژه‌ای که برای او در انتهای سه راه ورامین شهر ری بنا شده بود در مسجد الهادی دفن شد.[۹]

خانه و اقامتگاهویرایش

باغ و اقامتگاه تابستانی خاندان امیراحمدی واقع در منطقه مقصود بیک شمیران، چهارراه حسابی، امروزه تحت عنوان «باغ موزه هنر ایرانی» تبدیل به یکی از نقاط دیدنی تهران گردیده‌است[۱۰] و خانه اصلی او در شمال غربی میدان حسن‌آباد که در حال حاضر در تملک کمیته امداد امام خمینی در حال ویرانی است.[۱۱][۱۲]

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. «توران توفیقی». سفرنویس.
  2. «سپهبد امیراحمدی». سفرنویس.
  3. «خاطرات نخستین سپهبد ایران منتشر شد». مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر.[پیوند مرده]
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ بازیگران سیاسی عصر رضاشاهی و محمدرضاشاهی، ناصر نجمی، انتشارات انیشتین، ۱۳۷۳ تهران
  5. طلوعی, محمود (2008). بازیگران عصر پهلوی، جلد دوم. تهران: نشر علم. pp. 912–915. ISBN 9789645989178.
  6. علی اکبر جلیلوند (سناتور انتخابی از همدان) می‌نویسد: سپهبد امیر احمدی که بر خلاف شهرتش آدم خوش صحبت و شوخ‌طبعی بود ضمن نقل داستان مغضوب شدنش به شوخی می‌گفت: از سپهبدی به درجهٔ «چهارپا بدی» ارتقا یافتم و تا شهریور ۱۳۲۰ در آن مقام در جا زدم… بازیگران عصر پهلوی، برگ ۹۱۵
  7. «خاطرات سپهبد احمد امیر احمدی، فرماندار نظامی تهران از روزهای اشغال ایران». ایران آنلاین. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۸-۳۰.
  8. «مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران IICHS». iichs.org. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۱۰.
  9. «آرامگاه سپهبد امیراحمدی (مسجد الهادی)». سفرنویس.
  10. «خانه و اقامتگاه تابستانی سپهبد امیراحمدی (باغ موزه هنر ایرانی)». سفرنویس.
  11. «خانه سپهبد امیراحمدی کجاست؟». سفرنویس.
  12. «خانه 7 هزار متری اولین سپهبد ایران در حسن‌آباد». خبرگزاری ایسنا.

منابعویرایش

  1. حسن مرسلوند، زندگی‌نامه رجال و مشاهیر ایران، تهران، الهام، ۱۳۶۹، ج ۱.
  2. باقر عاقلی، روزشمار تاریخ ایران، تهران، گفتار، ۱۳۷۲، ج ۱ و ۲.
  3. باقر عاقلی، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، تهران، گفتار، علم، ۱۳۸۰، ج ۱.