شهربانی که در گذشته به آن نظمیه می‌گفتند اداره‌ای بود که وظیفه آن حفظ امنیت شهر و استقرار نظم، اجرای قانون و تعقیب بزهکاران بود و عملکرد آن، توسط وزارت کشور نظارت می‌شد. شهربانی در سال ۱۲۸۵ تأسیس شد و در سال ۱۳۷۰ با ژاندارمری و کمیته انقلاب اسلامی ادغام گردید و با ادغام این ۳ سازمان، نیروی انتظامی تأسیس شد.

شهربانی کل کشور
IRI Shahrbani Old Seal.svg
نشان شهربانی جمهوری اسلامی ایران
Flag of Shahrbani.svg
پرچم شهربانی
فعال۱۲۵۸–۱۳۷۰
برچیدگیادغام با ژاندارمری ایران و کمیته انقلاب اسلامی و تأسیس فراجا
کشور ایران
وفاداریایران
گونهانتظامی
نقشمجری قانون
بخشی ازنیروهای مسلح ایران
فرماندهان

رؤسای نظمیه و شهربانیویرایش

دوران قاجارویرایش

وزارت پلیس و احتساب (در آغاز «رئیس ادارهٔ پلیس دارالخلافه و احتسابیه»)
وزارت نظمیه و احتسابیه
وزارت پلیس و احتساب طهران
وزارت نظمیه و پلیس شهر دارالخلافهٔ طهران

دوران رضاشاهویرایش

در راستای تقویت هر چه بیشتر شهربانی، رضاخان پس از رسیدن به منصب ریاست‌الوزرایی، در اولین قدم و به رغم تمام مخالفت‌ها، نظمیه (شهربانی) را که تا آن هنگام زیرنظر وزارت داخله انجام وظیفه می کرد، تحت کنترل وزارت جنگ قرار داد؛ وزارتخانه‌ای که خود از همان اوایل کودتای ۱۲۹۹ در رأس آن قرار گرفته بود و این سمت را تا زمان رسیدن به مقام سلطنت حفظ کرد.[۱]

رؤسای شهربانی در دوره رضاشاهویرایش

دوران محمدرضاشاهویرایش

 
نشان شهربانی شاهنشاهی در دوران پهلوی

رؤسای شهربانی در دورهٔ محمدرضاشاهویرایش

پس از انقلابویرایش

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. در اثر سکته درگذشت.
  2. ترور علی‌اصغر خان اتابک در زمان او رخ داد.
  3. او از مشروطه‌خواهان و از اعضای انجمن آذربایجان بود. نباید او را با آقابالاخان سردار از طرفداران محمدعلی شاه اشتباه گرفت.
  4. احتمالاً همان «محمدعلی خان سرتیپ قورخانه» می‌باشد.
  5. اندکی پس از برگماری به ریاست شهربانی، در ۱۳ مهر ۱۳۲۰ به درجهٔ سرپاسی ترفیع یافت.
  6. بعدها نام خانوادگی‌اش را به «مزینی» تغییر داد.

منابعویرایش

  1. «موسسه مطالعات و پژوهش هاي سياسي». ir-psri.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۲۷.

پیوند به بیرونویرایش

کتاب‌شناسیویرایش

  • سیفی‌قمی‌تفرشی، پلیس خفیه ایران ۱۲۹۹–۱۳۲۰ مروری بر رخدادهای سیاسی و تاریخچه شهربانی، تهران: ققنوس، شابک ۹۶۴-۹۴۳۰۳-۲-۶
  • خاطرات سرتیپ ناصر مجللی (۱۳۹۱خاطرات مجللی؛ از شهربانی دولت مصدق تا بازرگان، به کوشش مرتضی ذبیحی.، تهران: پردیس دانش
  • خسرو معتضد (۱۳۸۵یکصد سال فراز و فرود نیروهای انتظامی، تهران: سازمان تحقیقات و مطالعات بسیج
  • خسرو معتضد، یکصد سال فراز و فرود نیروهای انتظامی: از سال ۱۳۳۰ تا ۱۳۵۷، تهران: سازمان آب منطقه‌ای تهران، شابک ۹۶۴-۹۶۹۸۴-۸-۵