اردکان

شهری در استان یزد، ایران

اَردَکان شهری است در بخش مرکزی استان یزد ایران. اردکان یکی از شهرستان‌های استان یزد است. بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت این شهرستان برابر با ۹۷۹۶۰ نفر بوده‌است. اردکان به معنی سرزمین مقدس که[۳] از دو کلمه ارد+کان تشکیل شده‌است که ارد به معنی مقدس و کان به معنی سرزمین است. برخی نیز معتقدند که اردکان از کلمه پهلوی «ارتاکان» یا «ارتاکن» به معنی راستی و درستی گرفته شده است (پیری اردکانی، 1385: 10) بطور مثال شیبانی در پژوهش خود در ارتباط با مستند سازی بافت تاریخی داخل حصار اردکان، نام‌های قدیمی اردکان را آرتاکان، آرتاکنی و آرتاکاوا ذکر می کند (شیبانی، 1381: 4). اردکان در کتب تاریخی به یونان کوچک مشهور است و در سال‌های اخیر به واسطه اینکه زادگاه نظریه پرداز گفتگوی تمدن‌ها بوده، به شهر گفتگو و لبخند شهره شده است.

اردکان
Ardakan old city 4.jpg
کشور ایران
استانیزد
شهرستاناردکان
بخشمرکزی
نام(های) پیشینآرتاکاوا
سال شهرشدن۱۳۱۳[۱]
مردم
جمعیت۹۷۹۶۰ نفر در سال ۱۳۹۵[۲]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۱٬۰۴۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۲۰ درجه سانتی‌گراد
میانگین بارش سالانه۶۸ میلی‌متر در سال ۱۳۹۰
اطلاعات شهری
ره‌آوردارده، کنجد، حلواارده، روناس، فرش جهانی اردکان، زنجیر اردکانی
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۳۵
وبگاهشهرداری اردکان

تاریخچهویرایش

برخی سابقه شهر اردکان را به بعد از اسلام می‌رسانند. این در حالی است که نام اردکان و ریشه آن به زبانهای باستانی ایران باز می‌گردد. مطابق منابع، هسته اولیه شهر اردکان در گذشته، محلی در ۱۰ کیلومتری شمال شهر اردکان فعلی بوده است که اکنون زردُک نامیده می‌شود که بعد از اسلام نیز محل سکونت بوده است.

می‌توان خرابه‌های خانه‌های مسکونی، مسجد و بازار و قلعه و حسینیه قدیمی اردکان را در آن مشاهده کرد. علت تغییر مکان روستا به قسمت‌های پایینتر، پیدا شدن آب شیرین در قسمت‌های کنونی شهر اردکان است. گفته شده اولین هسته شهر اردکان کنونی در قرن هشتم هجری قمری بنیاد گذاشته شد. در مورد وجه تسمیه اردکان گفته شده که این نام از دو بخش «ارد» و «کان» تشکیل شده که ارد به معنای مقدس(به احتمال بسیار ریشه در ارت اوستایی در معنای راستی دارد) و کان در معنای جایگاه و مکان است. بر این اساس احتمال می‌رود که بانیان شهر اردکان یا ارتاکان زرتشتی بوده باشند.از لحاظ تاریخی شهر اردکان از دوره افشار به بعد جزی ایالت یزد بوده و در تمام دوره قاجار نیز جزو این ایالت محسوب می‌شد.

آثار تاریخیویرایش

 
منزل آیت‌الله روح‌الله خاتمی

[۴]

  • زردُگ از مناطق باستانی اردکان است که آثاری مربوط به سده‌های پنجم و ششم هجری را در خود جای داده‌است. به نظر باستان شناسان میدان قلعه بعد از زردگ اقامتگاه دوم اردکانی‌ها بوده‌است.[نیازمند منبع]
  • مسجد زیرده و مسجد جامع از بناهای مربوط به قرن دهم هجری
  • مسجد حاج محمد حسین و خانهٔ سروری در محله چرخاب مربوط به دوره قاجاریه
  • خانه‌ی تقدیری که هم اکنون محل اداره‌ی میراث فرهنگی و گردشگری شهرستان اردکان نیز می‌باشد
  • سردر مجدالعلما
  • خانه‌ی آیت‌الله خاتمی که موزه‌ی رجال شهرستان اردکان می‌باشد
  • بازار قدیمی چهارسوق
  • کوچه‌ی آشتی‌کنان واقع در بازار چهارسوق
  • کوچه‌ها و ساباط‌های محله‌های چرخاب و زین‌الدین
  • حمام قدیمی بازار چهارسوق
  • تابستان خانه‌ی مسجد زین‌الدین

قنات‌های اردکانویرایش

اردکان دارای قناتهای متعددی است. با همه اهمیتی که قنات‌ها در تداوم حیات متعادل و زاینده کویر دارند، امروزه، در اثر ورود و رواج شیوه‌های غیر بومی همچون چاه‌های عمیق در کویر، بیشتر قنات‌ها یا به‌طور کامل خشک هستند یا در آستانه خشک شدن.[نیازمند منبع]

معادن اردکانویرایش

از مهم‌ترین معادن اردکان و ایران می‌توان به معدن سنگ آهن چادرملو، و اورانیم ساغند اشاره کرد. معادن باریت، سیلیس، سنگ‌های ساختمانی، و خاک مرغوب آن جهت صنایع کاشی نمونه‌های مورد اشاره هستند.

صنایع اردکانویرایش

اردکان به‌عنوان قطب فولاد (منطقه ویژه اقتصادی فولاد) درنظر گرفته شده‌است. از بزرگ‌ترین کارخانجات که در حوزه فولاد و سایر صنایع در حال راه‌اندازی هستند عبارت‌اند از:

  1. کارخانجات گندله‌سازی اردکان
  2. نیروگاه سیکل ترکیبی چادرملو
  3. کارخانه آهن اسفنجی (DRI)
  4. شرکت سرمایه‌گذاری فولاد غدیر
  5. شرکت آهن و فولاد ارفع
  6. شرکت الکترود گرافیتی ایران
  7. مجتمع فولاد اردکان
  8. شرکت کاشی و سرامیک گلسرام
  9. شرکت کاشی ایفاسرام
  10. کارخانجات کاشی صدف وزیر مجموعه‌ها
  11. کاشی خاتم
  12. مجتمع چینی بهداشتی رزسفید
  13. شرکت صنایع خودرو کویر ایران
  14. شرکت سرامیکهای صنعتی اردکان
  15. کارخانجات نساجی اردکان
  16. شرکت دامپروری میلشبار
  17. کارخانجات شیشه شناور

و کارخانجات مختلفی در حوزه‌های صنایع غذایی، بهداشتی، تبدیلی، گرمایشی، سرمایشی، قطعه‌سازی وغیره.

پسته و حلوا ارده اردکان نیز معروف است.

کویر اردکانویرایش

این کویر که سیاه کوه نام دارد مهم‌ترین کویر منطقه یزد است. شکل آن درست مثل یک نعل اسب ست که با جهت شمال غربی - جنوب شرقی در شمال اردکان قرار گرفته‌است. این منطقهٔ کویری بین دو کوه منفرد سیاه‌کوه به ارتفاع ۲۰۵۰ متر در شمال و هریشت به ارتفاع ۱۹۳۹ متر در جنوب واقع است و مکانی ست مناسب جهت جذب جریان‌های آبی و سیلابی که از دامنهٔ این دو کوه سرازیر می‌شود.

ره‌آوردویرایش

یکی از محصولات تولیدی در اردکان کنجد می‌باشد و ارده و حلوا ارده (که از کنجد به دست می‌آید) از سوغاتی‌های مشهور این شهر می‌باشد.

پستهویرایش

یکی از مهم‌ترین محصولات تولیدی در اردکان پسته می‌باشد. اکثر مزارع پسته در منطقه احمدآباد، چاه افضل و حسن ابادانارکی وجود دارد.[نیازمند منبع] یکی از مناطقی که دارای پسته زارها و مزارع پسته زیاد می‌باشد منطقه معروف به دم کفتار که از جاده اردکان چوپانان سمت چپ قابل مشاهده است.

دانشگاه‌هاویرایش

 
دانشگاه اردکان
 
دانشگاه اردکان
  • دانشگاه اردکان
  • دانشکده طب سنتی اردکان
  • دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردکان
  • دانشگاه پیام نور اردکان
  • دانشکده فنی و حرفه‌ای شهید بهشتی اردکان
  • دانشگاه علمی کاربردی واحد اردکان
  • دانشگاه علم و هنر اردکان

نقاط دیدنیویرایش

از محلهای دیدنی باید پیرهریشت و پیر سبز چک چک را نام برد، که هر دو بر روی کوه بنا گردیده‌اند، و زیارتگاه زرتشتیان از سراسر جهان هستند. دیگر جاهای دیدنی اردکان عبارت‌اند از خانه تقدیریها-خانه خاتمی -خانه سروری درمحله چرخاب -دربند صدرالفضلا -محلات قدیمی زین‌الدین / بازارنو / کوشکنو /کملاق /علی بیک و چرخاب - مجموعه آب انبارهای شهراحمدآباد - قنات عیش‌آباد احمدآباد -جنگلهای کویری حسن ابادانارکی-منارجنبان خرانق -منطقه حفاظت شده سیاه کوه در حاشیه روستای حسن‌آباد انارکی- امامزاده سید نورالدین-امامزاده سید هاشم شریف اباد—حوض عباس و…

نگارخانهویرایش

شهر خواهرخواندهویرایش

منابعویرایش

  1. «ارتباط با شهردار - شهرداری اردکان». دریافت‌شده در ۱۲ ژانویه ۲۰۲۰.
  2. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران). ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۲ اکتبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲.
  3. «. :: به وبسایت اطلاع‌رسانی دکتر محمدرضا تابش خوش آمدید ::». www.tabesh-ardakan.com. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۲-۰۲.
  4. «. :: به وبسایت اطلاع‌رسانی دکتر محمدرضا تابش خوش آمدید ::». www.tabesh-ardakan.com. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۲-۰۳.
  5. «پیشنهاد خواهرخواندگی اردکان و ایمولای ایتالیا تصویب شد». خبرگزاری جمهوری اسلامی. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  • آب، خاک، ماشین، سال ۵، شماره ۳۷، صفحات ۴۴–۴۳
  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.

پیوند به بیرونویرایش

الگو:راه‌آهن در ایران