الخیزران

اولین ملکه مقتدر تاریخ اسلام

الخیزوران بنت عطا (عربی: الخیزران بنت عطاء) (درگذشت ۷۸۹) همسر مهدی خلیفه عباسی و مادر دو خلیفه هادی و هارون الرشید بود، وی از سال ۷۷۵ تا اوایل ۷۹۰ در دوران سلطنت همسر و پسرانش حکومت کرد؛ و به دلیل تأثیر بسیار زیادش در امور کشوری مشهور است.

Al-Khayzuran
الخَیزُران
ملکه خلافت عباسیان
Dirhem of al-Mahdi, AH 158-169.jpg
سکه درهم به نام خیزران در زمان سلطنت مهدی
ملکه حاکم خلافت عباسی
سلطنت۷۸۵–۷۹۰
پیشیندر واقع (مهدی)
جانشیندر واقع (هارون الرشید)
شریک حکومتهادی
هارون الرشید
ملکه اعظم خلافت عباسی
سلطنت۷۷۵–۷۸۵
پیشینندارد (خودش اولین ملکه تاریخ اسلام بود)
جانشینزیبده بنت جعفر
زادهجوراش، نزدیک بیشه مدرن، عربستان سعودی
درگذشتهاوایل ۷۹۰
خلافت عباسیان
آرامگاه
همسر(ان)مهدی (خلیفه)
فرزند(ان)هادی (خلیفه)
هارون الرشید
نام کامل
Al-Khayzuran bint Atta
(Arabic: الخیزران بنت عطاء‎)
نام سلطنت
الخیزران
پدرعطا
دین و مذهباسلام سنی

خیزوران اولین زن در تاریخ اسلام بود که حکومت کرد و اولین زن در تاریخ مسلمانان بود که به نام خود سکه‌های نقره و طلا به دست آورد. وی به نام همسر و پسرانش؛ مهدی، هادی و هارون، از قدرتمندترین و تاثیرگذارترین زنان زمان خود در تاریخ بدل شد. در زمان سلطنت مهدی، خیزوران غالباً هنگام حضور خلیفه در دربار حضور پیدا می‌کرد و رسماً در کنار شوهرش بر دادگاه نظارت می‌کرد و همچنین از قدرت سیاسی بزرگی نیز استفاده می‌کرد و حتی مهدی بدون تعیین و رضایت او هیچ کاری انجام نمی‌داد و قبل از صدور حکم دولت از او مشاوره می‌گرفت، خیزران همچین در اتاق شخصی خود مخاطبان را برای مسئولین و بزرگان ارتش دریافت کرد و با آنان در مورد امور دولت مشورت می‌کرد و دستورات را برای آنان صادر می‌کرد در آن زمان جایگاه خیزران در سیاست به عنوان یک زن به‌طور فوق‌العاده غیرعادی بود و مردم از حکومت یک زن راضی نبودن او همچنین در دربار متحد اصلی خاندان برمکی بود.

وی پس از درگذشت مهدی خیزوران، امور دولت را که در غیاب شوهرش قبل از مرگش به عهده گرفت بود و بعد از خبر رسیدن به او برای درگذشت شوهرش، او تا زمان رسیدن خلیفه بعدی، بیعت ارتش را برای پسرش گرفت، خیزران می‌خواست مثل دوره حکومت شوهرش مهدی رفتار کند و همچنان در امور دولتی سهیم باشد او همچنان مثل زمان مهدی در اتاق‌های شخصی خود مخاطبان رسمی را برای مقامات، مسئولان و فرماندهان دریافت می‌کرد، اما هادی از مداخله مادرش و همین‌طور از تقسیم و اشتراک گذاری قدرتش در دولت با مادرش مخالفت کرد و همچنین هادی برادرش هارون الرشید را که به خواسته خیزران وارث تاج و تخت شده بود را حذف کرد و پسر خود جعفر را ولیعهد کرد و این کار باعث جنگ خونین بین مادر و پسر شد و خیزوران پس از اختلافات شدید با پسر خود سرانجام هادی را به قتل رساند. خیزران پسر دیگرش هارون الرشید را به قدرت رساند. برخلاف برادرش هادی، هارون با مادرش مخالفت نکرد و رسماً تمام قدرت را به مادرش واگذار کرد و از توصیه‌های مادرش حمایت می‌کرد و به افتخار مادرش سکه طلا را بجای نام خود نام مادرش را گذاشت و کلیه اداره امور کشور را به او داد و خودش از مشارکت در دولت تا زمان زنده مانده مادرش خودداری کرد.

منابع

  • ابن کثیر, Al Bidayah wa al-Nihayah
  • Al-Thahbi, Sirat Alam al-nubala
  • Al-Zarkali, Al-Alam
  • Ahmad Khalil Juma, Nesaa min al-tarikh
  • Verde, Tom. 2016. "Malik I: Khayzuran & Zubayda". Saudi Aramco World. January–February 2016. Vol. 67, no. 1, pages 42–45.
  • Zaynab Husayan, Majaam Alam ak-nesaa