امیرالمؤمنین

امیرالمؤمنین در لغت به معنی «امر کننده و فرمان دهنده به مؤمنان» است.

کاربرد لقبویرایش

این لقب با مضمون سیاسی و دینی در منابع اسلامی در بین مسلمانان رواج داشته‌ است. تاریخ پژوهان متفق‌القولند هنگامی که شخص خلیفه به‌طور خاص مورد خطاب قرار می‌گرفت از لقب «امیرالمؤمنین» استفاده می‌گردید. امیرالمؤمنین در لغت به معنی «امر کننده و فرمان دهنده به مؤمنان» است. شیعیان معتقدند این لقب پس از مرگ محمدبن‌عبدالله برای علی‌بن‌ابی‌طالب به کار می‌رفته ‌است ولی اهل‌سنت عقیده دارند بعد از درگذشت پیامبر اسلام، عمربن‌خطاب اولین خلیفه‌ای بود که لقب امیرالمؤمنین را برای خود به کار برد.[۱][۲] به نوشته تاریخ پژوهان این لقب را نخستین بار توسط عمر به کار گرفته شد.[۳]

شیعیان دوازده امامی لقب و عنوان امیرالمؤمنین را منحصر به علی‌بن‌ابی‌طالب می‌دانند و حتی آن را برای سایر امامان خود هم جایز نمی‌دانند (مگر در حال تقیه که به کابردن این لقب برای غیر از علی‌بن‌ابی‌طالب هم گاهی به کار رفته است). دلیل شیعیان بر این امر این است که پیامبر اسلام این لقب را برای علی‌بن‌ابی‌طالب به کار برده و دیگران را از نامگذاری بدان نهی کرده ‌است. اما شیعیان اسماعیلیه آن لقب را برای خلفای فاطمی نیز استفاده می‌کنند و زیدیه آن را برای هر امام علوی که امامتش را با جنگ بنیان نهاده استفاده می‌کنند.[۴]

به نوشته ابن‌خلدون، عبدالله‌بن‌جحش اولین کسی بود که به عمر این لقب را داد، برخی دیگر عمرو عاص و عده‌ای نیز مغیرةبن‌شعبه را اولین کسانی می‌داند که به عمر این لقب را دادند؛ هرچند عبدالله ابن جحش قبل از خلافت عمر مرده و نمی‌توانسته اعطاکننده این لقب باشد.[۵]

اهل‌سنتویرایش

مسلمانان اهل‌سنت از لقب امیرالمؤمنین برای همهٔ خلفای راشدین، اموی و عباسی استفاده کرده‌اند.[۶]

شیعیانویرایش

شیعیان دوازده امامی لقب و عنوان امیرالمؤمنین را منحصر به علی‌بن‌ابی‌طالب می‌دانند و نه تنها استعمال این لقب را برای خلفای راشدین و غیر راشدین جایز نمی‌دانند که حتی آن را از خصایص علی‌بن‌ابی‌طالب دانسته و به کاربردن این لقب را برای سایر امامان خود هم جایز نمی‌دانند (مگر در حال تقیه که به کابردن این لقب برای غیر از علی بن ابیطالب هم گاهی به کار رفته است). دلیل شیعیان بر این امر این است که محمدبنعبدالله این لقب را برای علی‌بن‌ابی‌طالب به کار برده و دیگران را از نامگذاری بدان نهی کرده‌ است. اما شیعیان اسماعیلیه آن لقب را برای خلفای فاطمی نیز استفاده می‌کنند و زیدیه آن را برای هر امامی علوی که امامتش را با جنگ بنیان نهاده استفاده می‌کنند.[۴] شیعیان دوازده‌امامی استدلالشان باتوجه به حدیثی از پیامبر اسلام است.[۷][۸][۹][۱۰]

پانویسویرایش

  1. Campo, Juan E. (2009). Encyclopedia of Islam (PDF). New York: Facts On File. p. 685. ISBN 0-8160-5454-1. Archived from the original (PDF) on 19 October 2013. Retrieved 5 August 2013.
  2. Crone, God's Caliph: Religious Authority in the First Centuries of Islam, 4-11.
  3. Madelung, Succession to Muhammad, 49.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ Gibb, H.A.R.. " Amīr al-Muʾminīn." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Brill Online , 2012.
  5. برگ‌نیسی، نادیا. «امیر». دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ۱۰. دریافت‌شده در ۱۲/۲۸/۲۰۱۲. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  6. خلافت (۱) بایگانی‌شده در ۵ سپتامبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine، دانشنامه اسلام منبع به‌کار رفته:(بلاذری، 1417، ج10، ص321). تاریخ بازبینی ۲۱ فوریهٔ ۲۰۱۵.
  7. دائرةالمعارف تشیع، جلد۲؛ المعارف و المعاریف، ج۱؛ بحارالانوار، مجلسی، ج۳۷، ص۳۳۹، باب ۵۴، حدیث۸۴. متن حدیث چنین است: عبدالله‌بن‌عباس می‌گوید: «روزی با رسول خدا در یکی از کوچه‌های مدینه می‌رفتیم که علی‌ابن‌ابی‌طالب از راه رسید و به رسول خدا این گونه سلام کرد: "السلام علیك یا رسول الله ورحمة الله وبرکاته" (سلام بر تو ای رسول خدا، و رحمت و برکات خدا بر تو باد) پیامبر نیز در پاسخ فرمود: "وعلیك السلام یا امیرالمؤمنین" (و بر تو سلام باد ای امیر مؤمنان). تعجب کردم و به پیامبر گفتم:"ای رسول خدا، آنچه درباره پسرعمویم، علی، گفتی، از روی محبت و دوستی شخصی با او بود یا لقبی از ناحیه خداوند؟" رسول خدا فرمود:"نه، به خدا سوگند، آنچه درباره علی گفتم، با چشم خودم دیده‌ام." پرسیدم:"ای رسول خدا چه دیدید؟" پیامبر فرمود:"در شب معراج به هر دری از درهای بهشت نظر می‌کردم، روی آن نوشته شده بود: علی‌بن‌ابی‌طالب از هفتاد هزار سال پیش از خلقت آدم امیرالمؤمنین بوده است."»
  8. شیخ مفید. الارشاد. صص. ج۱، ص۴۸، شیخ مفید از محدثان مشهور نقل کرده است که پیامبر به هفت تن از اصحاب خود از جمله ابوبکر، عمر، طلحه و زبیر فرمان داد تا بر علی با لقب امیرالمؤمنین سلام کنند.
  9. شیخ مفید. الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد. صص. جلد ۱، صفحه ۱۷۷، از دیدگاه شیعه جمله‌ای مشهور که عمر بن خطاب در واقعه غدیر پس از تبریک به علی(ع) گفته بود گویای نامگذاری علی به امیرالمؤمنین است٫ عمر به علی(ع) گفته بود: "بَخٍّ بخٍّ لک یا بن ابی‌طالب أصبَحتَ و أمسَیتَ مولای و مولی کلِّ مؤمنٍ و مؤمنَهٍ"(ترجمه: آفرین بر تو یا علی! تو مولای من و مولای همه زنان و مردان مؤمن شدی٫).
  10. قمی، عباس. مفاتیح الجنان. صص. ذیل اعمال روز ۱۸ ذی الحجه٫ یکی از مواردی که شیعیان از لقب امیرالمؤمنین برای امام علی(ع) به صورت گسترده استفاده می‌کنند روز عید غدیر است٫ کاربرد این لقب به این دلیل است که در برخی منابع ذکر شده است شیعیان در روز عید غدیر به هنگام ملاقات یکدیگر این جمله را بگویند: "اَلحمدُ لِلهِ الّذی جَعَلَنا مِنَ المُتَمَسِّکینَ بِولایةِ اَمیرِالمؤمنینَ والائمةِ المَعصومینَ علیهم السلام"٫ (ترجمه: ستایش مخصوص خدایى كه ما را پای‌بند به ولایت امیرمؤمنان و سایر امامان علیهم السلام قرار داد٫).

منابعویرایش

  • تاریخ خلفا از سیوطی
  • دائرةالمعارف تشیع
  • مشارکت کنندگان Amir al-Mu'minin در ویکی‌پدیای انگلیسی