باز کردن منو اصلی

«ای ایران» نام یکی از مشهورترین سرودهای میهنی و ملی‌گرایانه ایران، ساخته روح‌الله خالقی است که می‌توان آن را سرود ملی غیررسمی ایرانیان دانست.[۱] سرود «ای ایران» به ثبت ملی رسیده‌است.[۲]

سرود ای ایران
سروددولت موقت ایران (۵۸–۱۳۵۷)
اشعارحسین گل‌گلاب، ۱۳۲۳
موسیقیروح‌الله خالقی، ۱۳۲۳
تاریخ رسمیت۱۳۵۷ (دی فکتو)
تا۱۳۵۸

پیشینهویرایش

پیشینهٔ این ترانه به دوران جنگ جهانی دوم در ایران بازمی‌گردد. در سپتامبر ۱۹۴۱، متفقین ایران را اشغال کرده‌بودند. ایدهٔ این شعر از دیدن وضعیت اسفبار کشور، بخصوص اهتزاز پرچم متفقین از پادگان استرآباد به شاعر الهام شد.[۳] حسین گل‌گلاب در این باره گفته‌است:[۴]

در سال ۱۹۴۴، در شرایطی که چکمه‌های نیروهای اشغال‌گر هر وطن‌پرستی را می‌لرزاند، من ایدهٔ این شعر به ذهنم رسید. سپس پروفسور خالقی موسیقی آن را نوشت و در برابر همهٔ مقاومت‌های سیاسی، این ترانه راه خود را به دل و روح مردم پیدا کرد.

اجراهای گوناگونویرایش

نخستین اجرای آن، در ۲۷ مهرماه ۱۳۲۳ در تالار دبستان نظامی دانشکدهٔ افسری با صدای غلامحسین بنان در خیابان استانبول دو شب متوالی برگزار شد. سرود «ای ایران» آنقدر اثر کرد که شنوندگان تکرار آن را خواستار شدند و سه بار تجدید شد. استقبال و تأثیر این سرود باعث شد که وزیر فرهنگ وقت، هیئت نوازندگان را به مرکز پخش صدا دعوت کرد تا صفحه‌ای از آن ضبط و همه روزه از رادیو تهران پخش شود. اجرای دیگر، مربوط به سال‌های ۱۳۳۷ تا ۱۳۴۲ در برنامه گل‌ها است که غلامحسین بنان این سرود را خواند. در سال ۱۳۵۰ نیز اُپرای رادیویی این سرود با همکاری ارکستر بزرگ رادیو تلویزیون ملی ایران با رهبری فرهاد فخرالدینی و خوانندگی اسفندیار قره‌باغی انجام گرفت. دو اجرای دیگر از این اثر نیز یکی با صدای حسین سرشار و دیگری با صدای رشید وطن‌دوست موجود است.

بعد از انقلاب ۵۷ چند نفر به جرم همکاری در تهیه این سرود زندانی شدند و خواندن آن جرم به حساب آمد اما پس از مدتی از آن برای تهییج سربازان در جنگ ایران و عراق استفاده شد و خواندن آن آزاد گردید.[۵]

در سال ۱۳۶۹ گلنوش خالقی، دختر روح‌الله خالقی که برای بیست و پنجمین سالروز درگذشت پدرش در تهران بود، این سرود را با تنظیمی دوباره برای ارکستر، تکخوان و آواز گروهی تنظیم کرد که در آلبوم می ناب توسط انتشارات سروش منتشر شد. تکخوان در این نسخه، رشید وطندوست است.[۶]

شعر سرود «ای ایران»ویرایش

متن شعر:[۳]

ای ایران ای مرز پرگُهر ای خاکت سرچشمهٔ هنر
دور از تو اندیشهٔ بَدان پاینده مانی تو جاودان
ای، دشمن اَر تو سنگ خاره‌ای مَن آهنم جان من فدای خاک پاک میهنم
مهر تو چون، شد پیشه‌ام دور از تو نیست، اندیشه‌ام
در راه تو، کِی ارزشی دارد این جان ما پاینده باد خاک ایران ما
سنگ کوهت درّ و گوهر است خاک دشتت بهتر از زَر است
مهرت از دل کِی بُرون کنم بَرگو بی مهرِ تو چون کنم
تا، گردش جهان و دور آسمان به پاست نورِ ایزدی همیشه رَهنمای ماست
مهر تو چون، شد پیشه‌ام دور از تو نیست، اندیشه‌ام
در راه تو، کِی ارزشی دارد این جان ما پاینده باد خاک ایران ما
ایران ای خٌرّم بِهِشت من روشن از تو سرنوشت من
گَر آتش بارد به پِیکرم جز مهرت در دل نپرورم
از، آب و خاک و مهرِ تو سِرشته شٌد گِلممهر اگر برون رود تهی شود دِلم
مهر تو چون، شد پیشه‌ام دور از تو نیست، اندیشه‌ام
در راه تو، کِی ارزشی دارد این جان ما پاینده باد خاک ایران ما

جستارهای وابستهویرایش

پیوند به بیرونویرایش

پانویسویرایش

  1. «رادیو زمانه | پرسه در متن | راوی حکایت باقی | ای دشمن ار تو سنگ خاره‌ای، من آهنم». web.archive.org. ۲۰۰۹-۰۸-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۶.
  2. «نسخه تحریف‌شده 'ای‌ایران'؛ انجمن موسیقی خواستار پیگرد قانونی آستان قدس شد». BBC Farsi. ۲۰۱۹-۰۲-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۶.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ Morteza Hoseyni Dehkordi and Parvin Loloi (September 16, 2011). "EY IRĀN". IRANICA. Retrieved 26 Feb 2019.
  4. اکبرزاده، پژمان. «داستان آفرینش "ای ایران" و ماجراهای دیگر در گفت‌وگو با گلنوش خالقی، دختر روح‌الله خالقی». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۶. بیش از یک پارامتر |نویسنده= و |نام خانوادگی= داده‌شده است (کمک)
  5. «استاد گل گلاب». Aftabir.com. ۱۰ آذر ۱۳۸۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۶.
  6. پژمان اکبرزاده. «یکصدمین سال تولد روح‌الله خالقی در رادیو زمانه». رادیو زمانه. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۶.