فرهاد فخرالدینی

آهنگساز و موسیقی‌دان ایرانی

فرهاد فخرالدینی (زادهٔ ۲۱ اسفند ۱۳۱۶) موسیقی‌دان، آهنگساز و رهبر ارکستر اهل ایران است. او آثار مشهوری را برای موسیقی متن فیلم‌های سینمایی و مجموعه‌های تلویزیونی ساخته‌است که سربداران، امام علی و بوعلی سینا از جمله آن‌ها هستند. او ارکستر ملی ایران را در سال ۱۳۷۷ بنیان‌گذاری و آن را به مدت ۱۱ سال رهبری کرد و اکنون نیز یکی از اعضای شورای عالی خانه موسیقی ایران است.[۱][۲]

فرهاد فخرالدینی
Farhad Fakhreddini 02 (cropped).jpg
اطلاعات پس‌زمینه
نام شناسنامه‌ایفرهاد فخرالدینی زنوز
زاده۲۱ اسفند ۱۳۱۶ (۸۳ سال)
گده‌بی، آذربایجان شوروی
ژانرسنتی ایرانی
موسیقی فیلم
کلاسیک
پیشهنوازنده، تهیه‌کننده موسیقی، رهبر ارکستر
ساز(ها)ویولن، پیانو
سال‌های فعالیت۱۳۴۷–اکنون
سازهای اصلی
ویولن
دانشگاههنرستان موسیقی ملی
استاد(ها)احمد مهاجر
ابوالحسن صبا
علی تجویدی
ملیک اصلانیان
مهدی برکشلی
علت سرشناسیآهنگسازی مجموعه تلویزیونی‌های سربداران، بوعلی سینا، روزی روزگاری، امام علی و کیف انگلیسی
بنیانگذارارکستر موسیقی ملی ایران در سال ۱۳۷۷
فرهاد فخرالدینی - جشنواره موسیقی فجر ۱۳۹۴

زندگی‌نامهویرایش

فرهاد فخرالدینی، ۲۱ اسفند ۱۳۱۶ در گده‌بی، نزدیک به گنجه در آذربایجان شوروی متولد شد. پدرش اهل اسکو و مادرش اهل گنجه بود. دو ماه پس از تولدش، خانوادهٔ فخرالدینی به روستای زنوز در استان آذربایجان شرقی، مهاجرت کردند و مدت کوتاهی در خانهٔ خواهرِ پدر، ساکن شدند. پس از آن به تبریز مهاجرت کردند.[۳] پدرش محمدعلی فخرالدینی متخلص به «محزون» (زاده ۱۳۶۵–درگذشته ۱۲۷۸)، از شعرای آذربایجان بود که نزد مردم آن سرزمین از احترام خاصی برخوردار بود.[۴]

فخرالدینی نواختن ویلون را از کودکی آغاز کرد[۵] و تحصیلات موسیقی‌اش را در هنرستان عالی موسیقی ملی[۲] و «مؤسسه موسیقی‌شناسی» -که تنها برای یک دوره چهار ساله در سال‌های دههٔ ۴۰ در تهران بنیاد شده بود-گذراند.[۶] هنوز تحصیلاتش در هنرستان عالی به پایان نرسیده بود که از طرف حسین دهلوی (ریاست وقت هنرستان) به تدریس در آن‌جا دعوت شد.[۷] از اساتیدی که فخرالدینی نزد آن‌ها موسیقی را فراگرفته می‌توان از احمد مهاجر، ابوالحسن صبا، علی تجویدی و امانوئل ملیک اصلانیان نام برد.[۸] برادر بزرگ او، فخرالدین فخرالدینی، عکاس نامدار پرتره است.[۹] برادر کوچکترش فاروق فخرالدینی ضمن اشتغال به حرفه عکاسی، از ورزشکاران بنام بوده و سال‌ها سمت مربی‌گری تیم ملی والیبال ایران را به عهده داشته‌است.[۱۰]

فعالیت حرفه‌ایویرایش

او از سال ۱۳۴۷ و با شوهر آهو خانم آهنگ‌سازی فیلم را شروع کرد و تا به امروز برای بیش از ۱۵ فیلم و مجموعه تلویزیونی موسیقی ساخته‌است.[۱۱] در سال ۱۳۵۲ همهٔ ارکسترهای موجود در سازمان رادیو تلویزیون در هم ادغام شدند و ارکستر بزرگ سازمان را به وجود آوردند. در مسابقه‌ای که برای گزینش رهبر این ارکستر برگزار شد، فخرالدینی بیشترین امتیاز را آورد و از آن سال تا سال ۱۳۵۸ سرپرستی و رهبری ارکستر رادیو و تلویزیون ملی را بر عهده داشت.[۶]

موسیقی‌شناسیویرایش

فخرالدینی در سال‌های پس از انقلاب و با دشواری‌هایی که برای کار با ارکستر و برگزاری کنسرت‌های بزرگ پیش‌آمد، بیشتر به موسیقی فیلم پرداخت. در این میان موسیقی او برای مجموعه‌های تلویزیونی سربداران، امام علی و بوعلی سینا با استقبال بسیار روبرو شدند.[۶] موسیقی متن مجموعه‌های تلویزیونی روزی روزگاری و کیف انگلیسی از دیگر ساخته‌های او هستند.

افتخاراتویرایش

وی به درخواست استادش مهدی برکشلی برای اولین بار تنبور خراسان را به روش ابونصر فارابی که با روایت خود فارابی نوشته و به وسیله برکشلی شرح داده شده بود، پس از شش ماه پرده بندی نمود. طی کنفرانسی که از طرف هنرستان، در تاریخ ۲۲ بهمن ۱۳۴۱ ترتیب داده شد ساز جدید را نواخت.[۱۲]

فخرالدینی در سال ۱۳۶۵ برای فیلم «گزارش یک قتل» و در سال ۱۳۶۶ برای فیلم «پرستار شب» برندهٔ جایزهٔ «بهترین موسیقی متن» از جشنوارهٔ فیلم فجر شده‌است.[۱۳]

موسیقی متن مجموعه تلویزیونی امام علیویرایش

فخرالدینی در زمینهٔ پژوهش در آثار موسیقی کهن ایرانی هم فعالیت‌هایی داشته‌است. او در مورد رمزگشایی از یکی از سروده‌های عبدالقادر مراغه‌ای گفته‌است:[۶]

«عبدالقادر آهنگی دارد در دو کتاب مقاصدالالحان و جامع‌الالحان که با حروف ابجد نوشته شده… و تاکنون شمار زیادی از پژوهشگران خارجی و خودی روی آن کار کرده‌اند ولی هیچ کدامشان موفق نشده‌اند که شعر و آهنگ این قطعه را با هم تطبیق بدهند… توفیق کشف این کار به من رسید که نزدیک ۳۰ سال روی آن کار کرده‌ام.»

فخرالدینی برای ساخت موسیقی تیتراژ ابتدایی «مجموعه تلویزیونی امام علی»، از سرودهٔ مراغه‌ای بهره برده‌است.[۹]

ارکستر ملی ایرانویرایش

 
ارکستر ملی ایران به رهبری فخرالدینی

او در سال ۱۳۷۷ ارکستر موسیقی ملی ایران را بنیان گذاشت و اولین برنامهٔ این ارکستر به اجرای چند اثر از علی تجویدی با آواز محمدرضا شجریان اختصاص یافت.[۱۴] وی در تیرماه سال ۱۳۸۸ و به دنبال واگذاری سه مجموعه ارکستر ملی ایران، ارکستر سمفونیک و گروه کر دفتر موسیقی به «بنیاد فرهنگی و هنری رودکی» اعلام کرد «دیگر تمایلی به ادامه همکاری با ارکستر ملی و رهبری این مجموعه ندارم.»[۱۵] اما دوباره در خرداد ۱۳۹۴ رهبری ارکستر را به دست گرفت و در مقابل مقامهای دولتی، هنرمندان و سفرا نخستین اجرای خود را پس از سالها دوری از ارکستر انجام داد.

همچنین می‌توان به اجرای کنسرت در شهرهای پکن و شانگ‌های چین، کشور سویس و کویت و همچنین اجراهای متعدد در شهرهای تهران، سنندج، شیراز و اصفهان اشاره کرد.[۱۶]

استادانویرایش

فرهاد فخرالدینی از تعلیم استادانی چون: احمد مهاجر، ابوالحسن صبا، علی تجویدی (در رشته ویولن و موسیقی ردیف ایرانیملیک اصلانیان (در اصول تئوری موسیقی و هارمونی و تجزیه و تحلیل موسیقی کلاسیکمهدی برکشلی (در تجزیه و تحلیل موسیقی ایرانی) بهره‌مند گردید.[۱۷]

شاگردانویرایش

فرهاد فخرالدینی سالهای زیادی به تدریس آهنگسازی مشغول بوده و از جمله شاگردان وی می‌توان به حسین علیزاده،[۱۸] محمد حق‌گو، کوروش بزرگ‌پور، علی‌اکبر قربانی، شهرام توکلی، مزدا انصاری، مازیار حیدری،[۱۹] محمدرضا امیرقاسمی، آرمان نوروزی ،مهدی حسینی، آریا عظیمی نژاد و آرمان موسی‌پور اشاره داشت.

همکاری‌هاویرایش

فرهاد فخرالدینی در زمینه موسیقی از همکاری حسین دهلوی، مصطفی پورتراب، احمد پژمان، روح‌الله خالقی، جواد معروفی، مرتضی حنانه، فریدون ناصری برخوردار گردید.[۱۷]

آثارویرایش

فخرالدینی از اواخر دههٔ چهل خورشیدی تاکنون آثار بسیاری را برای خوانندگان مطرح ایرانی آهنگسازی و تنظیم کرده‌است. وی همچنین ساخت موسیقی متن مجموعه تلویزیونی‌های ماندگاری را در کارنامهٔ هنری خود دارد. معروف‌ترین آثار تلویزیونی فخرالدینی موسیقی متن مجموعه تلویزیونی‌های «امام علی (ع)»، «مسافر ری» و «کیف انگلیسی» است. تنظیم تصنیف «داروگ» با آهنگی از محمدرضا لطفی بر روی شعری از نیما یوشیج قطعاً از مهمترین ساخته‌های فخرالدینی به‌شمار می‌آید. «داروگ» اولین تصنیف بر روی شعر نو است که در دههٔ ۵۰ از برنامهٔ رادیویی گلچین هفته و با صدای محمدرضا شجریان پخش شد و به عنوان یکی از موفق‌ترین تلفیق‌های موسیقی سنتی با شعر نو شناخته می‌شود.[۲۰][۲۱]

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. «دربارهٔ خانه موسیقی». وبگاه رسمی خانهٔ موسیقی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱ مهر ۱۳۹۰.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «فرهاد فخرالدینی». وبگاه سوره سینما. دریافت‌شده در ۲۹ مهر ۱۳۸۹.
  3. «فرهاد فخرالدینی، قسمت ۱: دوران کودکی و نوجوانی». آرته باکس.
  4. مردان موسیقی سنتی و نوین ایران، تألیف: حبیب‌الله نصیری، ج۱، تهران: انتشارات آتیه، ص ۱۹۳
  5. آزاده شهمیرنوری (۸ تیر ۱۳۸۳). «فرهاد فخرالدینی: تنها همان خاطرات مانده‌است». وبگاه خبرگزاری میراث فرهنگی. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۹ مهر ۱۳۸۹.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ محمود خوشنام (۲۰ اکتبر ۲۰۱۰). «نو آوران سنتی؛ فرهاد فخرالدینی». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۲۹ مهر ۱۳۸۹.
  7. «فرهاد فخرالدینی». وبگاه رادیو فرهنگ. ۸ شهریور ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ نوامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۹ مهر ۱۳۸۹.
  8. گفتگو با فرهاد فخرالدینی در وبگاه تبیان (بخش اول)
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ «زندگینامه: فرهاد فخرالدینی (۱۳۱۶-)». وبگاه همشهری‌آنلاین. ۲۶ فروردین ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۲۹ مهر ۱۳۸۹.
  10. مردان موسیقی سنتی و نوین ایران، تألیف: حبیب‌الله نصیری، ج۱، تهران: انتشارات آتیه، ص۴–۱۹۳
  11. «فرهاد فخرالدینی». وبگاه ایران‌اَکتور. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ آوریل ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۲۹ مهر ۱۳۸۹.
  12. مردان موسیقی سنتی و نوین ایران، تألیف: حبیب‌الله نصیری، ج۱، تهران: انتشارات آتیه، ص۹–۱۹۸
  13. «فرهاد فخرالدینی». وبگاه ایران‌اَکت. بایگانی‌شده از اصلی در ۲ مارس ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۹ مهر ۱۳۸۹.
  14. همشهری‌آنلاین
  15. فرهاد فخرالدینی از ارکستر ملی رفت
  16. برگی از باغ، نگرشی به یک قرن موسیقی در ایران، نگارش: ناصر مجرد، تهران: انتشارات مجرد، ص ۲۱۲و۲۱۳ - مردان موسیقی سنتی و نوین ایران، تألیف: حبیب‌الله نصیری، ج۱، تهران: انتشارات آتیه، ص ۱۹۸
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ نام نامه موسیقی ایران زمین، تألیف: مهدی ستایشگر، ج ۳، تهران: انتشارات اطلاعات، ص۴۱۵
  18. حسین علیزاده در مراسم رونمایی کتاب فرهاد فخرالدینی
  19. «فراز و فرودهای یک ارکستر». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ مه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۹.
  20. «BBC ‮فارسی‬ - ‮فرهنگ و هنر‬ - ‮۱۰ اثر ماندگار از محمدرضا لطفی که باید شنید». www.bbc.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۰۶.
  21. نوایاب (۱۳۹۹-۰۱-۱۸). «آثار فرهاد فخرالدینی».