باز کردن منو اصلی
تیله‌های شیشه‌ای مرمری

تیله یا تشله یا گوله توپ توپُر کوچکی از جنس شیشه است که معمولاً داخل آن رگه‌های شیشهٔ رنگی قرار داده شده‌است. این توپ شیشه‌ای وسیلهٔ بازی «تشر» یا تیله‌بازی است.

پیرامون واژهویرایش

نام این توپ در لهجه‌های مختلف فارسی و در نقاط مختلف ایران متفاوت است. اما متداول‌ترین نام آن همان تیله است که گاهی «گلوله» یا گلول گفته می‌شود.در زبان لکی به آن گولو و به بازی آن گلوون میگویند در اورامان به آن «بیل» و به بازی آن «بیلانی» می‌گویند. در ایلام (شهرستان آبدانان) به آن «فِنگ (fəŋ)» گفته می‌شود. در شهر اهواز نیز به آن «فِنگ» می‌گویند. در لار به آن «مایه» گفته می‌شود. در کرمانشاه به آن تَشیله و در همدان «تِشِله» می‌گویند. در خراسان به آن «توشله» گفته می‌شود. در تبریز به آن «مازی» می‌گویند. در ایلام «گُلو» و چاله‌ای که باید ابتدا گلو را در آن انداخت «نِگِر» نام دارد. در سقز به آن «کَللا» و به بازی آن «کَللا مِشان» می‌گویند. در سنندج به آن «هل مات» و به بازی آن «هل ماتان» می‌گویند. در اصفهان به آن «گولی» و به بازی آن «گولی بازی» و در گلستان هم به ان «توشنه» وبه ان بازی « توشنه بازی» می‌گویند.در لامرد فارس به تیله‌ها هل و به بازی هل بازی گفته و در میان افراد بزرگسال محبوبیت زیادی داشته و در فصل زمستان و بهار زمان اوج این بازی است.[نیازمند منبع]

تاریخچهویرایش

 
بچه‌هایی در حال تیله‌بازی در هندوستان

احتمالاً تیله‌های اولیه در تمدن دره سند (در پاکستان کنونی) ساخته شده‌اند. این تیله‌ها گوی‌های شیشه‌ای یا سنگی یا گِلی ساده‌ای بودند.[۱] در مقبره‌های مصر باستان و سرخپوستان آمریکا و اهرام تمدن آزتک‌ها نیز گوی‌های گِلی یافت شده‌است.[۲]

تیله بازیویرایش

تیله‌بازی یا تشیره انواع بازی تفریحی با تیله است. باید با غلتاندن و زدن تیله‌ها به هم و حرکت دادنشان آن‌ها را از محدودهٔ خاصی خارج کرد.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. Serious Marbles: History, Seriousmarbles website
  2. Marble History بایگانی‌شده در ۱۷ اکتبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine, Thinkquest website