جلال‌الدین تاج

هنرمند ایرانی

جلال‌الدین تاج اصفهانی (زادهٔ ۱۲۸۲ در اصفهان – درگذشتهٔ ۱۳ آذر ۱۳۶۰ در اصفهان) خوانندهٔ موسیقی اصیل ایرانی بود.

تاج اصفهانی
Taaj.jpg
عکس تاج اصفهانی با امضای خودش
اطلاعات پس‌زمینه
نام شناسنامه‌ایجلال‌الدین تاج اصفهانی
نام(های) دیگرتاج اصفهانی
زاده۱۲۸۲
اصفهان
خاستگاهایرانی
تاریخ مرگ۱۳ آذر ۱۳۶۰ (۷۸ سال)
اصفهان
سبکموسیقی سنتی ایرانی، مکتب آوازی اصفهان، مکتب اصفهان
سال‌های فعالیت۱۳۱۹–۱۳۶۰

زندگی‌نامهویرایش

تاج اصفهانی در سال ۱۲۸۲ در اصفهان ‏ زاده شد. پدرش شیخ اسماعیل معروف به تاج‌الواعظین بود که تا حدی با دستگاه‌هایموسیقی سنتی ایرانی‏ آشنایی داشت. تاج در ده سالگی نزد پدر و استادانی چون سید عبدالرحیم اصفهانی، نایب اسدالله، میرزا حسین ساعت‌ساز (خضوعی)، میرزا حسین عندلیب، حبیب شاطرحاجی به دانش اندوزی پرداخت.[۱] وی به اشعار سعدی علاقه زیادی داشت و گزیده‌هایی از اشعار سعدی و دیگر شاعران را حفظ بود و در هنگام اجرای آواز به تناسب زمان و محیط از آن اشعار استفاده می‌کرد.

دکلاماسیون شعر، تحریرهای برجسته، تنوع تحریری، صدایی رسا و قدرتمند و مناسب خوانی برخی از ویژگی‌های آوازی اوست.[۲]

فعالیت هنریویرایش

او از همان سال ۱۳۱۹ همکاری با رادیو را آغاز کرد و از ۱۳۲۸ به همکاری با رادیو اصفهان پرداخت.[۱] تاج ضمن خوانندگی، سرپرست نوازندگان رادیو اصفهان گردید. وی در رادیو اصفهان به اجرای برنامه‌هایی با تار اکبرخان نوروزی و برنامه آموزش گوشه‌های دستگاه‌های موسیقی ایرانی پرداخت. [نیازمند منبع] در سنین جوانی بنا به ارشاد قطب السادات تاج چندی را نزد شیخ خزعل گذراند و پس از فروپاشی دستگاه شیخ، به رشت، تهران و اصفهان سفر نمود و در اصفهان ساکن گردید.[۱] از ماندگارترین آثارش می‌توان به آتش دل اشاره کرد.

شاگردان تاج اصفهانیویرایش

برخی از شاگردان برجسته او آقایان (حاجی جواد حاجی ده آباد میبدی) احمد مراتب متخلص به درة التاج، کریم سماوی، حسین خواجه امیری (ایرج)، علی‌اصغر شاه‌زیدی، عسگری آقاجانیان میری، محمد تقی سعیدی ولاشانی، فضل‌الله شاهزمانی، سید رضا طباطبایی کربکندی، علی‌رضا افتخاری، مرتضی شریف،[۱] ناصر یزدخواستی، رضا قرنیان اصفهانی، حمیدرضا نوربخش، نصرالله معین را می‌توان نام برد.[۳]

  • علیرضا افتخاری آلبوم آتش دل و ترانه بیاد استاد تاج را به وی تقدیم کرد.[۴]
  • در ۲۹ تیرماه ۱۳۹۴، معین یکی از شاگردان تاج اصفهانی، ترانهٔ آتش دل را به یاد استادش با تنظیمی از کاظم عالمی بازخوانی کرد.

آثارویرایش

  • جلال تاج اصفهانی در مصاحبه‌ای در اوایل دههٔ ۱۳۵۰ مدعی شد که خود او بود که برای اولین بار تصنیف مرغ سحر را در باغ سهم‌الدوله اجرا کرده‌است.[۵]
  • در ۱۱ مرداد ۱۳۹۸، آثاری که در دوران جوانی تاج توسط کمپانی‌های مختلف ضبط و آرشیو شده بود منتشر شد.[۶]

زندگی شخصیویرایش

محمدرضا شجریان تاج اصفهانی را اینگونه توصیف می‌کند:

«... شادروان تاج مردی بود سلیم‌النفس و با مناعت طبع هرگز در طول مدت زندگی اش به خاطر مال دنیا و مسائل مادی به کسی کرنش نکرد و به این خاطر مدح کسی را نگفت و از همه تعریف و تمجید می‌کرد و همه را با نام خیر یاد می‌کرد، شاید کسی به خاطر نداشته باشد که او حتی یک بار از کسی گلایه کند یا از کسی بد بگوید او حتی اگر از کسی رنجشی می‌دید و خاطرش آزرده می‌شد، این رنج و آزردگی را با سکوت بزرگوارانه‌ای تحمل می‌کرد. تاج از استادانش با احترام فراوانی یاد می‌کرد. با دوستانش با مهربانی و عطوفت رفتار می‌کرد و حتی تا آخرین روزهای عمرش به اغلب دوستانش سرکشی و احوال پرسی می‌کرد. او با شاگردانش نیز عطوف و مهربان بود و مانند پدری خود را موظف به غمخواری آنان می‌دانست. شادروان تاج در زندگی یک همسر اختیار کرد و همیشه از او به عنوان یک کدبانوی خانه‌دار مهربان و دلسوز که موجب و موجد گرمی کانون خانوادگی اوست نام می‌برد. خداوند به تاج از این همسر شش فرزند عطا کرد؛ چهار دختر به نام‌های: تاجی، پروین، هما، پروانه و دو پسر به نام‌های: همایون و جمشید …».[۷]

علیرضا افتخاری درباره تاج اصفهانی می گوید:

استاد تاج از نظر اخلاقی به‌گونه‌یی بود كه سعی می‌كرد حتی پا روی مورچه‌یی نگذارد. ایشان حتی حواسشان بود كه مانند برخی افراد كه با طمطراق و غرور پایشان را روی خاك می‌گذارند و حركت می‌كنند، پا روی خاك نگذارند. حواسشان بود كه خدای ناكرده حرفی یا سخنی را به زبان نیاورند كه دلی را آزار بدهد. باید بدانیم كه همه گرفتاری‌های ما به سبب دل‌شكنی یكدیگر است. چرا بچه من یا بچه‌های ما دلشان باید در دانشگاه بشكند؟ منِ پدر چه می‌توانم بگویم وقتی مثلاً رئیس دانشگاه دل بچه مرا می‌شكند؟ شاید كسی نداند، اما منِ پدر این را می‌دانم و منِ پدر باید بلرزم و بگویم چرا؟ اما راه چاره‌یی هم ندارم. تأكید استاد تاج در كلاسشان نه بر روی ردیف بود و نه آواز؛ بیشترین تأكید ایشان تنها بر روی اخلاق بود و می‌گفتند بچه‌ها مواظب باشید دلی را نشكنید.

— علیرضا افتخاری، ایرنا

مرگویرایش

تاج اصفهانی در بامداد ۱۳ آذر ماه ۱۳۶۰ در سن ۷۸ سالگی در منزل پدری به‌علت کهولت سن و چند نوع بیماری درگذشت. آرامگاه او در آرامگاه خانوادگی تاج اصفهانی در تکیه سیدالعراقین واقع در تخت فولاد اصفهان قرار دارد.[۱][۸]

پانویسویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ستایشگر، ۱۲۶–۱۲۵
  2. محسنی، محسن (۱۳۹۵). هزارستان؛ انگاره موسیقی ایران. تهران: سوره مهر. صص. ۱۳۶. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۰۳-۰۶۴۵-۸.
  3. «اصفهان محمد تقی سعیدی از شاگردان برجسته تاج اصفهانی». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ نوامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۲ دسامبر ۲۰۱۳.
  4. 10 (۲۰۱۷-۱۲-۰۴). «حكایت علیرضا افتخاری از تاج آواز ایران». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۰۹.
  5. تاج اصفهانی-داستان مرغ سحر, retrieved 2020-06-05
  6. «آثار منتشر نشده تاج اصفهانی رونمایی شد». ایسنا. ۲۰۱۹-۰۸-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۶-۰۵.
  7. «استاد تاج اصفهانی به قلم استاد شجریان».
  8. 10 (۲۰۱۷-۱۲-۰۴). «حکایت علیرضا افتخاری از تاج آواز ایران». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۱۶.

پیوند به بیرونویرایش

منابعویرایش

  • ستایشگر، مهدی (۱۳۷۶نام نامهٔ موسیقی ایران زمین جلد سوّم، تهران: اطلاعات، شابک ۹۶۴-۴۲۳-۳۷۷-۸
  • فصلنامه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی دریچه، ویژه نامه سی امین سالگرد درگذشت استاد تاج اصفهانی| شماره ۲۷ | سال=۱۳۹۰| شابا= ۸۰۳۵-ISSN ۱۷۳۵