باز کردن منو اصلی

حسینعلی خان نکیسا

موسیقی‌دان ایرانی

حسینعلی خان نکیسا (متولد ۱۲۵۸خورشیدی در ترخوران تفرش - وفات ۵ آبانماه ۱۳۵۵ خورشیدی) موسیقیدان، تعزیه خوانو خواننده صاحب سبک عصر قاجار است. وی فرزند حاجی ملا رجبعلی مؤذن (تعزیه خوان و امام خوانِ تکیه دولتی دوره ناصری)است.[۱] موسیقی را با تعزیه و در نقش بچه خوان در کنار پدر خویش شروع کرد و در تعزیه های حکومتی درتکیه دولت تعزیه خوانی می‌کرد سپس موسیقی آوازی را زیر نظر پدر و استادان زمان خود شروع کرد. [۲][۳][۴]

حسینعلی خان نکیسا
Nakisa Tafreshi.jpg
اطلاعات
نام اصلیحسینعلی خان نکیسا
تولد۱۲۵۸
ترخوران محله بازار، تفرش
ملیتایران ایران
مرگ۵ آبان ۱۳۵۵
تفرش
سبک‌(ها)موسیقی اصیل ایرانی
وبگاهآواهای نکیسا

زندگینامهویرایش

نکیسا فرزند حاجی مؤذن (حاج ملا رجبعلی) در ترخوران تفرش متولد شد. وی در مصاحبه‌ای رادیویی گفته‌است هنگام تیرخوردن ناصرالدین شاه قاجار(۱۲۷۴ شمسی) ۵ ساله بوده‌است.[۵] و چون از طفولیت صدایی رَسا، ملیح و مطبوع داشت، پدرش، استادش بود و رموز خوانندگی را به او یاد داد. از دیگر اساتیدش می‌توان میرزا بابا را نام برد. هنوز به سن بلوغ نرسیده بود که خوانندگی او مورد توجه قرار گرفت و از شبیه خوانهای تکیه دولت شد؛ و بعدها از شبیه‌خوان‌ها و خوانندگان معروف گردید. نکیسا دو بار ازدواج کرده‌است ازدواج دوم در سن هشتاد سالگی با دختری به نام صفیه که هنگام ازدواج زیر بیست سال سن داشته‌است و اکنون سنش کمتر از شصت سال و در قید حیات است. در سال‌های پایان عمر در حوالی روستای کوهین زمین داشته و زراعت می‌کرده و روزگارش را در آنجا می‌گذرانده‌است. کار دولتی قبول نکرد کشاورز بود و نیاز مالی هم نداشت مردی متدین بود که هیچ‌گاه بی وضو آواز نمی‌خواند او موسیقی را راز و نیاز معنوی و عاطفی با خالق یکتا می‌دانست. هر روز بر روی ایوان خانه آواز می‌خوانده، نکیسا ۹۷ سال عمر کرد و در این عمر طولانی بیشتر گوشه‌های مهجور موسیقی ایرانی را فرا گرفت و به شاگردانش تعلیم داد.[۶][۷] حسینعلی خان نکیسا دربارهٔ اهمیت تدریس موسیقی در گذشته می‌گوید: استادش معین البکا مداد را میان انگشتان دستش می‌گذاشته تا او به‌درستی آواز بخواند.[۸]

همکاری با علی‌اکبر شهنازیویرایش

حسینعلی خان نکیسا با علی‌اکبر شهنازی که نغمات و آهنگ‌های فراوانی ساخته که از جمله بهترین پیش در آمدها محسوب می‌شد همکاری داشته‌است [۹]

شاگردانویرایش

  • حاتم عسگری که آوازه‌خوانی به شیوه قدما را نزد او فرا گرفت و تنها بازمانده از نسل شاگردان نکیسا می‌باشد.[۱۰]

وفاتویرایش

نکیسا در ۵ آبانماه ۱۳۵۲ فوت کرده و در مقبره امام زاده احمد روستای کوهین تفرش به خاک سپرده شده‌است. مقبرة نکیسا دو سنگ دارد؛ یکی سنگ قدیمی و دیگری سنگِ جدید - که حاتم عسگری، خواننده و شاگردِ نکیسا برای پاسداشت یادِ او بنا کرده‌است. دو قبرِ کنارِ هم در نزدیکی مقبرة نکیسا، نقشهایی بر این دو قبر حک شده؛ نقش شانه و شانة چوبی و قیچی و تسبیح و دو نیمدایره هم به شکلِ کلاه بر روی سنگِ قبرها موجود بود.[۱۱]

آثار هنریویرایش

آثار ضبط شده از آواز حسینعلی خان نکیسای تفرشی در سال ۱۳۰۶ خورشیدی:[۱۲]

  1. شور به همراه تار علی اکبر خان شهنازی
  2. دشتی به همراه ویولن ابراهیم منصوری
  3. افشاری به همراه ویلن
  4. سه گاه به همراه ویلن
  5. چهارگاه به همراه تار
  6. همایون به همراه تار
  7. اصفهان به همراه تار
  8. ماهور به همراه تار
  9. آواز اصفهان
  10. ذکر مولود نبی (ص) که با تار امیری فیروزکوهی و سه تار حسن مشحون
  11. مصاحبه
  12. یکی از قطعات باقی‌مانده از نکیسا آواز او در دستگاه شور با تار حاج علی اکبر خان شهنازی با شعری از شاعر بزرگ ایران سعدی شیرازی است که می‌گوید: یک روز به شیدایی در زلف تو آویزم. این آواز ” شور” با چنان مهارتی اجرا شده‌است که یکی از شاهکارهای آواز در موسیقی ایرانی به شمار می‌رود.[۱۳]
  13. خواننده تعزیه و خواننده ردیف موسیقی ایرانی بود. علاوه بر مهارت در تعزیه‌خوانی در آوازخوانی به سبک نرم نیز مهارت داشته، تعدادی صفحه از او به یادگار مانده‌است.
  14. صفحه‌هایی با علی اکبر شهنازی (تار) و مرتضی نی داوود (تار) ضبط کرده‌است.
  15. همراه با حسین هنگ آفرین در اعیاد انجمن، خوانندگی می‌کرده‌است.

همچنین هفت اثر از «حسینعلی خان نکیسا» مجوز انتشار دریافت کرده‌است. این کاست نه قطعه از آثار نکیسا به‌همراه مصاحبه رادیویی وی را دربر می‌گیرد.[۱۴]

پانویسویرایش

  1. کتاب تاریخ موسیقی ایران، حسن مشحون
  2. «حسینعلی نکیسا؛ بچه‌خوان تکیه دولت». وب‌گاه خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) کد خبر: ۸۲۱۲-. ۲۲ اسفند ۱۳۸۲.
  3. کتاب سرگذشت موسیقی ایران، روح‌الله خالقی
  4. کتاب مردان موسیقی سنتی و نوین ایران (جلد دوم)
  5. چشم انداز موسیقی ایران، ساسان سپنتا
  6. فرهنگستان هنر، موسیقی آواز عهد قاجار بهمن کاظمی ۱۷ آبان ۹۰
  7. «زندگینامه حسینعلی خان نکیسا تفرشی». وب‌گاه دیار آفتاب. دریافت‌شده در ۷ آذر ۱۳۹۲.
  8. «تعزیه اپرای جهان اسلام است». وب‌گاه سایت موسیقی ما. دریافت‌شده در ۱۴ آذر ۱۳۹۰.
  9. «بیوگرافی علی اکبر شهنازی». وب‌گاه تبیان. ۲۱ بهمن ۱۳۸۶. دریافت‌شده در شهریور ۱۳۹۰. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک)
  10. «حاتم عسگری از استاد نکیسا می‌گوید». وب‌گاه روزنامه همشهری.
  11. «نکیسا تفرشی مصفا، حسینعلی». وب‌گاه راسخون.
  12. «آثار ضبط شده از آواز حسینعلی خان نکیسای تفرشی در سال ۱۳۰۶ خورشیدی می‌باشد در مجموعه گلبانگ سربلندی، تألیف بهمن کاظمی به کوشش وهرز پوراحمد و مهدی فراهانی و با همکاری انتشارات فرهنگستان هنر منتشر شده است». وب‌گاه طنین.[پیوند مرده]
  13. گزارش ایسنا
  14. «موسیقی ایرانی و آن‌ها که اجازهٔ انتشار و اجرا دارند». وب‌گاه خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) کد خبر: ۸۶۰۵–۱۴۱۴۱. ۲۶ مرداد ۱۳۸۶.

منابعویرایش

پیوند به بیرونویرایش