دانشنامه می‌سری

دانشنامه مِیسَری نام کتابی دربارهٔ پزشکی و درمان بیماری‌ها است، نوشته حکیم می‌سری از پزشکان سده چهارم. این کتاب در سال۳۶۷ تا ۳۷۰ ه‍.ق نوشته شده‌است و به صورت شعر نظم می‌باشد. نسخه خطی این کتاب در کتابخانه پاریس نگهداری می‌شود. بنا بر پژوهش‌های دکتر جلال متینی دانشنامه می‌سری ۴۵۰۵ بیت دارد اما نسخه تصحیح شده یا نسخة منقح چاپ شده برات زنجانی دارای ۴۴۸۱ بیت می‌باشد. نسخه ای از دانشنامه حکیم می‌سری در کتابخانه ملّی پاریس به شماره(R-7799-310) نگهداری می‌شود. اندازه این نسخه (۳۱۰٫۱۸) سانتیمتر بوده و ۱۶۴ برگ دارد؛ کاتب این نسخه محمود تبریزیی شاهنامه خوان است که کتابت آن را در تاریخ چهارشنبه سوم ربیع الآخر سال ۸۵۲ ق. تکمیل کرده‌است. مِیسَری بنا بر آنچه خود در دانشنامه آورده‌است، حدود سال ۳۲۴ ه‍.ق زاده شده‌است.[۱]ژیلبر لازار ایران شناس مشهور فرانسوی در کتاب " دورساله پزشکی از قرن چهارم به زبان فارسی" حکیم می‌سری را به مردم اروپا معرفی کرده‌است. این کتاب به زبان فارسی ترجمه شده‌است.[۲]

کهن‌ترین دانش نامه سروده‌های پزشکی به زبان پارسی. سروده حکیم می‌سری

مطالب این دانشنامه ۴۵۰۵ بیتی در ۳۷۶ موضوع سروده شده‌است.

می‌سری دربارهٔ نام نهادن این کتاب بنام «دانشنامه» آورده‌است:

من این گفتار را اندام دادم و دانشنامه اول نام دادم

بخش‌هاویرایش

دانشنامه دارای شش بخش کلی

  1. پیشگفتار و ستایش خداوند
  2. دربارهٔ نیکویی‌های دانش
  3. دردها و درمان بیماری‌ها (از موی سر نا ناخن پای)
  4. دربارهٔ حجامت، رگ گشاد کردن، بوی نبید کردن، گرماوه، نزار کردن
  5. درمان زهرها، تب، آبله و …
  6. پند و اندرز حکیم می‌سری

دلیل نوشتن کتاب به پارسیویرایش

نویسنده دربارهٔ دلیل نوشتن کتاب به پارسی آورده‌است:

چو بر پیوستنش بر، دل نهادمفراوان رای‌ها بردل گشادم
که چون گویمش من تا دیر ماندوُ هر کس دانشِ او را بداند
بگویم تازی ار نه پارسی نغزز هر در، من بگویم مایه و مغز
و پس گفتم زمین ماست ایران که بیش از مردمانش پارسی دان
وگر تازی کنم نیکو نباشد که هرکس را ازو نیرو نباشد
دری گویمش تا هر کس بداند و هرکس بر زبانش بر براند

بن‌مایه‌هاویرایش

  • دربارهٔ دانشنامه می‌سری، نوشته جلال متینی، مجله جستارهای ادبی (دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد)» پاییز ۱۳۵۱ - شماره ۳۱

(صفحه ۵۹۳ تا ۶۲۸)

منابعویرایش