سرو درخت همیشه سبزی است که در بیشتر مناطق ایران می‌روید. شماری از کهنسال‌ترین آن‌ها را هنوز می‌توان یافت. سرو ابرکوه (ابرقو) و سرو هرزویل از این جمله‌اند.

ایوان کوچک مسجد جامع کبیر نی‌ریز همراه با درخت چندصد ساله سرو

سرو ایرانیویرایش

درخت سرو به عنوان درخت ملی ایران در فهرست درختان ملی دنیا ثبت شده‌است.

سرو ایرانی به عنوان الگوی آزادگی، پایداری، سرافرازی و خرّمی (سرسبزی و سرزنده‌ای) ایرانیان توصیف می‌شود. درخت سرو از درختانی است که ریشه در فرهنگ ایرانی داشته و جایگاه ویژه‌ای در میان مردم دارد. این درخت به عنوان یک درخت همیشه سبز، استوار و درست قامت حتی در سرما پایداری می‌کند. درست قامتی سرو (سرو سهی) از آن جهت جالب می نماید که بر خلاف درختان دیگر با تغییر عوامل و فشارهای خارجی به چپ یا راست منحرف نمی شود و همواره روند رشد رو به بالا و در خط مستقیم (درست) خود را حفظ می کند از اینرو ایرانیان باستان آن را الگوی طبیعی برای انسان می دانستند. واژه سروش (فرشته پیام آور)[۱] برگرفته از واژه سرو می‌باشد.

درخت سرو از هزاران سال پیش در ایران کاشت شده‌است و یکی از نمونه‌های کهنسال این درخت، سرو کشمر (کاشمر) بوده‌است که کاشت آن را به زرتشت دانسته‌اند. اکنون نیز نمونه‌های کهنسال دیگری از درخت سرو در جاهای دیگر ایران همچنان استوار است که مهم‌تر از همه، سرو کهنسال چند هزارساله، در شهر ابرکوه یزد است که کهنسال‌ترین سرو جهان به‌شمار می‌رود.

در فرهنگ ایران سرو از نمادهای مهر می باشد و پیشینه تاریخی آن به قبل از زرتشت می رسد. در آئین مهر، سرو درختی است که ویژه خورشید و زایش مهر است؛ درختی که همیشه سبز و باطراوت است و در برابر سردی و تاریکی پایداری می‌کند. از این روی سرو نماد مهر تابان و زندگی‌بخش و نشانه نامیرایی و آزادگی و پایداری در برابر نیروهای مرگ‌آور بود. به همین دلیل در شب زایش مهر (شب یلدا) درخت سروی (سرومهر یا درخت یلدا) را می‌آراستند و هدایایی در پایش می‌نهادند.[۲]

چنین گفت او، مهر یزدان پاک
که آدم پدید آمد از آفتاب
چگونه بباید شدن آدمی
پس اینک بیندیش در سرو ساقه سهی
نجنبد به کژی و راستی
مگر جز به قصد درستی و وارستگی

از آنجایی که این درخت در زندگی خرسند و سیر است، در شرایط مناسب و گرما هم که درختان به هر سویی خم شده و شاخه می گسترانند، باز هم نیازی به این کار نمی بیند، بنابراین نه دیو سردی و تاریکی برو کارگر هست و نه دیو حرص و آز.[۳]

سرو در تصویرگری‌های پس از ورود اسلام به ایران به شکل سرشکسته دیده می‌شود. گفته می‌شود که این گونه تصویرگری از سرو در نقاشی‌های این دوره نشان از این دارد که اعراب به این وسیله در پی نشان دادن از بین رفتن صلابت ایرانیان پس از حمله به ایران بوده‌اند

یکی از ذخیره‌گاه‌های کم‌مانند سروهای کهنسال (بیش از ۲۲ اصله سرو ۳۳۰۰ ساله)[۴] در استان ایلام است که آن‌ها را به نام سروهای زربین می‌شناسند. این درختان که در سال ۱۳۹۰ به ثبت میراث طبیعی ایران رسیده‌است، در روستای بان سرو در بخش چوار از توابع شهرستان ایلام جای دارند. در سالهای اخیر نادانی برخی اشخاص باعث نابودی شماری از این درختان شده‌است.[۵]


منابعویرایش

  1. «معنی سروش در لغت نامه دهخدا».
  2. «سرو مهر يا درخت يلدا». www.savepasargad.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۲۱.
  3. «سرو نامه». Google Docs. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۰۴.
  4. «گذری در روستای "بان سرو" ایلام/ وجود ۱۸ درخت سرو ۳۳۰۰ ساله».
  5. «نابودی درختان سرو ٢۶٠٠ساله ایلام». انجمن زرتشتیان استکهلم. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ ژانویه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۱۱.