سرو ابرکوه

یکی از پیرترین درختان دنیا

سَرْو اَبَرکوه یکی از آثار طبیعی ملی ایران است.

سرو ابرکوه با عمر تقریبی ۴۵۰۰ سال (الکساندر روف- دانشمند- عمر درخت را ۴۰۰۰ تا ۴۵۰۰ سال برآورد کرده بود ولی پس از آن دانشمندان بازدید کننده روسی از ژاپن و روسیه عمر درخت را تا ۸ هزار سال تخمین زده اند.[۱]) به عنوان پیرترین درخت ایران و آسیا و و پس از کاج متوشلخ در کالیفرنیا دومین درخت پیر جهان به حساب می‌آید.[۲]

این درخت که در شهر ابرکوه (ابرقو) قرار دارد یکی از پیرترین موجودات زندهٔ دنیا است. محیط تنهٔ این درخت در روی زمین یازده و نیم متر است و بلندای آن بین ۲۵ تا ۲۸ متر برآورد شده است.

حمدالله مستوفی در کتاب نزهت القلوب که در سال ۷۴۰ قمری تألیف شده دربارهٔ ابرکوه می‌نویسد: «در آنجا سروی است که در جهان شهرتی عظیم دارد…». دانشمند روس الکساندروف، عمر این سرو را بیش از ۴٬۵۰۰ سال می‌داند. برخی از افسانه‌ها، کاشتن آن را به زرتشت نسبت می‌دهند و برخی نیز به یافث (پسر نوح).

سرو باشکوه ابرکوه از گونه سرو شیراز و از سروهای مدیترانه این درخت با نام علمی cuppresus sempervirens اي با ارتفاع 25 متر می باشد. قطر تنه آن 4/5 متر بوده و بسیاری از دانشمندان و کارشناسان داخلی و خارجی از این درخت بعنوان یکی از کهنسال ترین درختان جهان یاد می کنند. الکساندر روف- دانشمند- عمر درخت را 4000 تا 4500 سال برآورد کرده بود ولی پس از آن دانشمندان بازدید کننده روسی از ژاپن و روسیه عمر درخت را تا 7 هزار سال تخمین زده اند. این درخت دارای ارزش علمی، قدمت و زیبایی خارق العاده ای بوده و نیز بعنوان میراث طبیعی ایران بعد از قله دماوند به ثبت رسیده است و هرساله بازدیدکنندگان فراوانی از داخل و خارج کشور را به خود جذب می نماید.با توجه به ارزشهای قابل توجه درخت و به منظور صیانت از این گنجینه ژنی ارزشمند برابر با مصوبه مورخ 1382/12/27 شورایعالی حفاظت محیط زیست سرو ابرکوه بعنوان اثر طبیعی ملی در زمره مناطق چهارگانه محیط زیست قرار گرفت. تا قبل از این مصوبه حفاظت و مدیریت سرو به عهده شهرداری ابرکوه بود و پس از آن مدیریت بر عهده محیط زیست قرار گرفت که بر اساس تصمیمات کمیته راهبري درخت متشکل از " نمایندگان استانداری، حفظ نباتات جهاد کشاورزی، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه یزد، اداره کل منابع طبیعی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان، اداره کل " مدیریت درخت انجام می میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، فرمانداری و شهرداری ابرکوه شود.

اثر و نماد ملیویرایش

نماد سرو به عنوان یکی از نمادهای مهم در ایران باستان شناخته می شود. در نگاره ها و آثار باستاني مانند حجاري هاي دوره هخامنشي در تخت جمشيد، نماد درخت و به طور خاص، سرو آورده شده است. در فرهنگ ایرانیان قدیم آمده است:»سرو به دليل آن که درختي هميشه سبز است ، همواره در ايران اهميت خاصي داشته است و سرو ابرقو نيز که آن را سرو زرتشت مي نامند، نمادي از همين امر به شمار مي رود.«در پارچه بافي هاي ايران گونه اي گياه، درخت و در واقع همان سرو خميده که بعدها در فرهنگ ايراني بته جقه ناميده شده، ديده مي شود. مينياتور بهترين مجال براي شناسايي اين درخت کهنسال است که به شکلي منحصر به فرد در آثار هنرمندان اين مرز و بوم جلوه کرده است. سرو ابرقو، اين نگين سبز کوير ايرانيان در تمامي جهان به عنوان نمادي از زندگي و زيبايي معرفي شده است.این درخت کهنسال که تاریخ بشر به آن مباهات میکند، از قبل از اسلام به یادگار باقی مانده و با سن زیادی که دارد با شادابی قابل قبولی در حاشیه شهر ابرکوه استقرار یافته است.

اقدامات لازم جهت نگهداری از سرو ابرکوهویرایش

سرو زیبای ابرکوه باید توسط ما ایرانیان به نسل های بعدی نیز معرفی گردد و نسل به نسل منتقل شود. به منظور جلوگیری از بروز هرگونه خسارت به درخت کهنسال و حفظ آن بعنوان میراث ماندگار جهت ارائه به نسل های بعد مطالعات تفصیلی - اجرایی نحوه نگهداری از اثر طبیعی ملی سرو ابرکوه جهت ساماندهی و مدیریت سرو تهیه و تصویب گردیده است. در این طرح تلاش شده تا تمامی ملاحظات حفاظتی، گردشگری و خدمات شهری در کنار هم دیده شود و با ایجاد هماهنگی و مدیریت همه جانبه و با دوام نیز ضمن حفظ سلامتی درخت تا حد ممکن در زمینه بهره برداری از دیدگاه گردشگری پایدار فراهم گردد.

درختان دیرزیست در دوران طولانی زندگی خود ممکن است با موانع اکولوژیک و تنش های نامساعد محیطی روبرو شوند که براي حفظ آنها می بایست از نظر متخصصان و کارشناسان بهره جست. بدین منظور کمیته کمیته استانی ساماندهی سرو ابرکوه با مسئولیت محیط زیست و همکاری رابطین این کمیته در دفتر فنی استانداری، سازمان جهاد کشاورزی، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه یزد، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان, اداره حفظ نباتات جهاد کشاورزی، اداره کل منابع طبیعی، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگري، شهرداري و فرمانداری ابرکوه تشکیل گردیده تا در جلسات مستمر آن با همفکری کارشناسان مجرب از ارگان های یادشده، راهکارهای حفاظت و ساماندهی سرو ابرکوه را به نحوی اجرایی کند که مبتنی بر دیدگاههای حفاظتی بوده و تضمین کننده بقا و دوام این گونه باشد.

از مهمترین اقدامات انجام شده توسط این اداره کل با همکاری برخی از ارگانها نظیر شهرداري و فرمانداري ابرکوه و استانداری یزد می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

  • حصارکشی و ساماندهی فضاي پیرامون اثر طبیعی ملی سرو ابرکوه
  • به کارگیري روشهاي مبارزه بیولوژیک به منظور دفع و جلوگیري از آسیب آفات به درخت
  • پیگیري از متخصصین ذیربط در کشور و خارج از کشور به منظور ترمیم تنه درخت
  • نصب صاعقه گیر[۳]

جایگاه سرو در ادبیات کهن فارسیویرایش

"سر به آزادگی از خلق برآرم چون سرو"

همه ما می‌دانیم درخت سرو همیشه‌سبز است و می‌توان گفت که هیچ‌گاه روی خزان را نمی‌بیند. علاوه بر این ویژگی برجسته، درخت سرو، مقاومت بسیار خوبی نیز در برابر خشکسالی داشته و در برابر طوفان‌ها نیز مستحکم است، آن‌هم به حدی که تا روی زمین خم می‌شود، ولی هرگز کمر آن نمی‌شکند و استوار باقی می‌ماند.

در ادبیات فارسی و در توصیفاتی که به‌طورمعمول از معشوق صورت می‌گیرد به سراغ بلندقامتی ایشان رفته و وی را بسان سرو می‌دانند.

  • برای مثال بیدل می‌فرماید:

نیست سرو از بی‌بری ممنون احسان بهار/ بار منت خم نسازد گردن آزاده را

و یا اوحدی مراغه‌ای در جایی به قامت رعنا و ایستاده سرو اشاره کرده:

ای سرو که اسباب جوانی همه داری/ با ما به جفا پنجه مینداز که پیریم

  • و درنهایت نیز به بیتی از سعدی بسنده می‌کنیم:

سرو را قامتِ خوب است و قمر را رخ زیبا/ تو نه آنی و نه اینی که هم این است و هم آنت

احتمالاً تابه‌حال با حکاکی‌هایی از درخت سرو که در پرسپولیس انجام شده است برخورده‌اید. باید به این نکته نیز اشاره کنیم که در فرهنگ ایران باستان،‌ درخت سرو نشان اهورامزدا است؛ بنابراین کاشت این درخت، مقدس بوده و به‌وفور صورت می‌گرفته است.[۴]

  • ابیاتی از شاهنامه

یکی سرو آزاده بود از بهشت

به پیش در آذر آن را بکشت

نبشتی بر زاد سرو سهی

که پذرفت گشتاسپ دین بهی[۵]

سرو ابرکوه در سفرنامه هاویرایش

سرو ابرکوه و دیگر سروهای کهن ایران، در کتب و سفرنامه ها مختلف عنوان شده اند و جالب این است که در مجموع مطالب و اطالعات در مورد این سرو کهنسال در منابع غیرفارسی بیشتر از منابع فارسی وجود دارد. »مارکوپولو« در خاطرات سفرش به ایران مینویسد: »یکی از چند سروی که در ایران دیده ام سرو خوش باالی ابرکوه است که همچون آبشاری سبز از آسمان بر روی زمین تفديده ابرکوه فرو می آید و از هر طرف که وارد ابرکوه شوی سرو کهنسال و پرطراوت مانند چراغ دریایی سبزی مارا به بندر دریای کویر و خورشید تابان فرا می خواند«.»حمداهلل مستوفی« هم در کتاب »نزهت القلوب« که در سال 740هجري قمري تاليف شده است، درباره اين سرو آورده است:» آنجا سروی است که در جهان شهرتی عظیم دارد. چنانچه سرو کشمیر و بلخ شهرتی داشته و اکنون این، از آنها بلندتر و بزرگتر است.«باورها و اعتقادات مردم درباره تاریخ و قدمت »سرو ابرکوه« افسانه‌ها و داستانهايي نقل می‌شود كه اغلب سند و مرجع علمي مقبولي ندارند ولي برخی از شواهد تاريخی را می توان در نوشته هاي پراكنده جستجو كرد. برخی از تخمین ها علمی هستند اما اکثر افسانه ها به واقعیت نزدیک نیست.کاشت توسط پسر نوح- برخي مورخان معتقدند نهال اين درخت را »يافث«، »پسر نوح نبی« پس از طوفان معروف، در محل فعلی غرس نموده است. یافدر كتاب عهد عتیق به عنوان یکی از پسران نوح نامیده شده است. در میان مردم او به عنوان جوانترین پسر نوح معروف گشته ولی برخی متون او را پسر ارشد نوح میدانند. او و همسرش از جمله کسانی بودند که سوار کشتی نوح شدند و نجات یافتند. کاشت توسط اصحاب رس- مردم ابرکوه میگویند »سرو ابرکوه« یکی از آن دوازده درختی است که »اصحاب رس« می‌پرستیدند. »اصحاب رس« قومی درختپرست بودند و به دعوت پیامبرشان اعتنایی نکردند تا عذاب الهی شامل بادهای سرخ و شعله‌ور زمین زیر پایشان دامنشان را گرفت.کاشت توسط زرتشت پيامبر- در اسطورههای ایرانی »سرو ابرکوه« را با عنوان »درخت زرتشت« یاد کرده اند و کاشت این سرو را به »زرتشت« نسبت میدهند و معتقدند که زرتشت، وقتی در اسفندماه به ابرکوه رسید، بذر سرو را در این دشت کاشت و به مردم این شهر نوید داد که درختی ماندگار در شهرشان خواهند داشت که تاریخ پادشاهان را از سر می گذراند. در کتب چنين آمده است: »زرتشت، چون موسم اسپند به ابرکوه رسید، با دست خود بذر سرو بر این دشت فشاند و بر مردمان نوید داد که درختی در آن میان بماند تا ببیند درفش فرزندش بهرام، پادشاه صبح دم رستاخیز را.«


منبع دیگر برای کاربران ایرانی و خارجی:

https://en.everybodywiki.com/Abarkuh_Cypress

آسیب هاویرایش

تخریب درخت توسط مردمویرایش

با وجود حصار کشی و حضور نگهبان در اطراف درخت، باز هم عده‌ای از مردم از غفلت نگهبان و بازبودن حصار سوءاستفاده کرده و اقدامات تخریبی همچون یادگاری‌نویسی بالارفتن از این درخت کهنسال که از قدیمی‌ترین موجودات زنده ایران و جهان است را صورت می‌دهند.[۶]

پیوندهای وابستهویرایش

نگارخانهویرایش

منابعویرایش

  1. «سرو ابرکوه». سایت گردشگری ایران. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۰۳.
  2. http://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=610222434
  3. «سازمان حفاظت محیط زیست -صفحه جدید اصلی استان یزد». yazd.doe.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۰۳.
  4. «چیدانه». چیدانه. 636780680500670000. دریافت‌شده در 2020-08-03. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  5. «درخت سرو در اسطوره های ایرانی». پارسیان دژ. ۲۰۱۶-۰۳-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۰۳.
  6. http://www.mehrnews.com/news/2078606/نابودی-تدریجی-درخت-4000-ساله-تیشه-به-ریشه-سرو-ابرکوه-می-زنند