باز کردن منو اصلی

مختصات: ۴۷°۳۳′۳۸″ شمالی ۱۰۲°۵۰′۲۸″ شرقی / ۴۷٫۵۶۰۵۶°شمالی ۱۰۲٫۸۴۱۱۱°شرقی / 47.56056; 102.84111

کپی کتیبه بیلگه خاقان در دانشگاه قازی در انکارا
کتیبه تانیاکوک

کتیبه اورخون قدیمی‌ترین نمونه‌های موجود از زبان ترکی باستان است.برای زبان ترکی ابتدا خط قومی خاصی (ترکی باستان، اورخون) به کار میرفت، اما در دوره‌های بعد ترکان با فرهنگ‌های گوناگون اقوام همسایه آشنا شدند و با آن‌ها مناسباتی برقرار کردند و از زبان‌ها و خط هایشان استفاده کردند. [۱] ترکان از قرن دوم، در ادوار و مکان‌های مختلف تحت تأثیر ادیان و فرهنگ‌هایی که پذیرفته‌اند یا در جوار آن‌ها قرار گرفته اند، زبان خود را با خط‌های متفاوتی کتابت کرده اند. [۲] [۳] هر یک از این خطوط دوره رواج متمایزی داشته‌است؛ برخی عمر کوتاه داشته اند، بعضی به حیات خود ادامه داده ولی به صورت محلی باقی‌مانده اند، بعضی نیز از محیط خود فراتر رفته و از لحاظ مدنی و فرهنگی گسترش یافته‌اند. [۴][۱][۲][۳] این کتیبه‌ها با آنچه امروزه الفبای اورخون نامیده می‌شود در دو بنای تاریخی واقع در دشت اورخون در مغولستان امروزی میان سال‌های ۷۳۲ تا ۷۳۵ میلادی به احترام دو شاهزاده گوک‌ترک یعنی کول تیگین و برادرش بیلگه خاقان یک سیاستمدار و یک فرمانده نظامی نگاشته شده‌اند.[۴] سه یادبود کوچکتر نیز در اطراف این سنگ نبشته‌ها نیز کشف شده‌است.از میان سنگ نوشته‌های دشت اورخون مهم‌ترین ان کتیبه کول تگین است.[۵]

مکان دره اورخون در کشور مغولستان.

این کتیبه‌ها توسط نیکولای یادرینتسف در سال ۱۸۸۹ میلادی کشف شد و توسط واژه شناس دانمارکی ویلهلم توماسن در سال ۱۸۹۳ رمز گشایی شد.[۴]این سنگ نبشته‌ها بسیار به بناهای تاریخی که از دوران گوک‌ترکان در طی دوره دودمان تانگ در چین بجای مانده است شباهت دارد.

رئسای قبایل ترکان اوغوز، مردم قبایل ٬ خوب بشنوید.اگر خداوند نابود نکند یا زمین نبلعد .چه کسی میتواندقبایل ترک و قانون شان را نابود کند؟(متنی از سنگ نبشته های اورخون)
Kyzyl orkhon inscription retouched.jpg

جستارهای وابستهویرایش

پیوند به بیرونویرایش

نگارخانهویرایش

منابعویرایش

  1. Sinor, Denis (2002). "Old Turkic". History of Civilizations of Central Asia. 4. Paris: UNESCO Publishing. pp. 331–333. ISBN 978-0700708697.
  2. Tekin, Talat (1997). A Grammar of Orkhon Turkic (Uralic and Altaic). Routledge. ISBN 978-0700708697.
  3. Tekin, Talat (1995). Les Inscriptions des L'Orkhon. Istanbul: Simurg. ISBN 9789757172062.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ "Orhon inscriptions". Encyclopædia Britannica. Retrieved November 10, 2010.
  5. بهنام محمدپناه (مه2011ترکان درگذر تاریخ، سبزان، ص. ۱۷ تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)