زبان چینی

زبان استاندارد و رسمی چین از خانواده زبان‌های سینی-تبتی

چینی (چینی ساده‌شده: 汉语، چینی سنتی: 漢語، پین‌یین: Hànyǔ، به معنای زبان هان) خانواده‌ای از زبان‌های تحلیلی شرق آسیا است که شاخه چینی خانواده زبان‌های چینی-تبتی را می‌سازد. زبان‌های چینی توسط بیشتر مردم هان و دیگر اقلیت‌های قومی چین تکلم می‌شوند. ۱٫۲ میلیارد نفر انسان (حدود ۱۶٪ جمعیت دنیا) به یکی از گونه‌های چینی به عنوان زبان اول تسلط دارند.

زبان چینی
汉语/漢語, 华语/華語 یا 中文
Hànyǔ, Huáyǔ, یا Zhōngwén
Chineselanguage.svg
هانیو (به معنای چینی) نوشته شده با نویسه‌های چینی سنتی (بالا)، چینی ساده‌شده (میانه) و نام جایگزین (پایین)
زبان بومی در چین
 تایوان
قومیتقوم هان
تعداد گویشوران
حدود ۱٫۴~۱٫۶ میلیارد  (۲۰۱۱)
شکل‌های اولیه
شکل‌های استاندارد
گویش‌ها
نویسه‌های چینی ساده‌شده
نویسه‌های چینی سنتی

رونویسی‌ها:
ژویین
پین‌یین (لاتین)
شیاو جینگ (عربی)
دونقانی (سیریلیک)
بریل چینی
خط پهاگس-پا (تاریخی)
وضعیت رسمی
زبان رسمی در
ماندارین:
 چین
 سنگاپور
 تایوان (در عمل)
کانتونی:
 هنگ کنگ
 ماکائو
تنظیم‌شده توسطکمیسیون ملی زبان و خط (سرزمین اصلی چین)[۱]
کمیته ملی زبان‌ها (تایوان)
دفتر خدمات اجتماعی (هنگ کنگ)
شورای استانداردسازی زبان چینی (مالزی)
شورای ارتقای ماندارین (سنگاپور)
کدهای زبان
ایزو ۶۳۹-۱zh
ایزو ۶۳۹-۲chi (B)
zho (T)
ایزو ۶۳۹-۳zho – کد همگانی
کدهای اختصاصی:
cdo – مین شرقی
cjy – چینی جین
cmn – چینی ماندارین
cpx – پو-شیان
czh – چینی هوی
czo – مین مرکزی
gan – چینی گن
hak – چینی هاکا
hsn – چینی شیانگ
mnp – مین شمالی
nan – مین جنوبی
wuu – چینی وو
yue – چینی یوئی
csp – چینی پینگ
cnp – چینی پینگ
och – چینی کهن
ltc – چینی میانه
lzh – زبان چینی کلاسیک
گلاتولوگsini1245
زبان‌شناسی79-AAA
{{{mapalt}}}
نقشهٔ زبان‌های چینی در جهان

توضیحات:

  کشورهایی که زبان چینی زبان بومی یا اصلی آنهاست
  کشورهایی که بیش از ۵٬۰۰۰٬۰۰۰ چینی زبان دارند
  کشورهایی که بیش از ۱٬۰۰۰٬۰۰۰چینی زبان دارند
  کشورهایی که بیش از ۵۰۰٬۰۰۰ چینی زبان دارند
  کشورهایی که بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ چینی زبان دارند
  مناطق مسکونی‌ای (شهرک‌هایی) که بیشتر چینی زبان‌ها زندگی می‌کنند
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.

گونه‌های چینی در میان سخنوران بومی خودشان بدون در نظر گرفتن میزان فهم متقابل به عنوان گویش محلی زبان چینی درنظر گرفته می‌شوند. اما به دلیل میزان کم فهم متقابل، این گونه‌ها در میان زبان‌شناسان به عنوان زبان‌هایی مستقل (شاید صدها زبان) دسته‌بندی می‌شوند و گاهی عنوان می‌شود زبان‌های چینی از زبان‌های رومی‌تبار متنوع‌ترند. تحقیقات دربارهٔ رابطه تاریخی بین زبان‌های چینی درحال آغاز است. هم‌اکنون بیشتر دسته‌بندی‌ها برای این زبان‌ها ۷ تا ۱۳ گروه اصلی منطقه‌ای را بر اساس تحولات آوایی اغلب سطحی در بر می‌گیرد که از بزرگترین آن‌ها می‌توان به ماندارین با حدود ۸۰۰ میلیون گویشور (مثل سیچوآنیمین با حدود ۷۵ میلیون گویشور (مثل هاکینوو با حدود ۷۴ میلیون گویشور (مثل شانگهایی) و یوئی با حدود ۶۸ میلیون گویشور (مثل کانتونی) اشاره کرد. سخنوران هر یک از این گروه‌ها نه تنها نسبت به سایر گروه‌ها، بلکه نسبت به هم‌گروه‌های خود نیز فهم متقابل ندارند. برای مثال چینی مین خود شامل زبان‌های بسیاری بدون فهم متقابل است و شاخه‌ی مین جنوبی نیز خود شامل چند زبان است. با این حال، چندین منطقه گذار وجود دارد، که زبان‌ها و لهجه‌ها از شاخه‌های مختلف ویژگی‌های لازم برای درک محدود بین مناطق همسایه را به اشتراک می‌گذارند. همه گونه‌های چینی حداقل در سطح پایینی نواخت‌بر و بسیار تحلیلی هستند.

چینی معیار گونهٔ استانداردشدهٔ چینی گفتاری برپایه گویش پکن ماندارین است. این زبان زبان رسمی چین و بسیار شبیه به ماندارین تایوانی، زبان رسمی تایوان و ماندارین سنگاپوری، زبان رسمی سنگاپور است. چینی همچنین یکی از شش زبان رسمی سازمان ملل متحد است. گونهٔ نوشتاری چینی (中文, Zhōngwén)، معروف به نویسه‌های چینی (汉字/漢字, Hànzì)، برپایه واژه‌نگاشت و بین سخنوران گونه‌های مختلف چینی رایج است. این نویسه‌ها کاملاً بر پایه نمادها و نشانه‌ها می‌باشند. برای مثال 土 خط وسط پیشانی ببر است که نشان از بزرگی و امیر بودن است.

تاریخویرایش

نخستین اثر مکتوب به زبان چینی مربوط به بیش از ۳۰۰۰ سال پیش در زمان دودمان شانگ است. با تکامل چینی در این دوره، گونه‌های مختلف محلی به مرور نسبت به هم غیرقابل درک شدند. در واکنش، دولت‌های مرکزی بارها و بارها در صدد ترویج یک زبان معیار واحد بودند.

چینی کهن و میانهویرایش

نخستین نمونه‌های چینی مکتوب، کتیبه‌های الهی هستند که به خط جیا گو ون در حدود ۱۲۵۰ سال پیش از میلاد در اواخر دوران دودمان شانگ نوشته شدند. محققان با انجام روش‌های مختلف، سعی در بازسازی واجی چینی کهن دارند. اگرچه بسیاری از جزئیات ناشناخته باقی مانده‌است، اما اکثر محققان بر این باورند که چینی کهن با چینی میانه تفاوت‌های بسیاری دارد. چینی میانه زبانی بود که در دوران سلسله‌های شمالی و جنوبی و همچنین حکمرانی دودمان‌های سوئی، تانگ و سونگ کاربرد داشت.

گونه‌های کلاسیک و ادبیویرایش

رابطه چینی‌های گفتاری و نوشتاری بسیار پیچیده‌است. گونه‌های گفتاری آن با میزان‌های مختلفی تکامل یافته‌اند، در حالی که خود چینی نوشتاری بسیار کمتر تغییر کرده‌است. ادبیات چینی کلاسیک از دوره بهار و پاییز آغاز شد.

ظهور لهجه‌های شمالیویرایش

پس از سقوط دودمان سونگ شمالی، در طی حکمرانی دودمان کین و یوآن در شمال چین، یک گویش مشترک (که امروزه «ماندارین کهن» خوانده می‌شود) بر اساس لهجه‌های دشت شمال چین در اطراف پایتخت توسعه یافت. تا اوایل قرن بیستم، بیشتر مردم چین فقط با گویش محلی خود صحبت می‌کردند. مقامات دودمان‌های مینگ و چینگ در اقدامی، مدیریت امپراتوری را با استفاده از یک زبان مشترک بر اساس گونه‌های ماندارین به نام گوآنهوا (官话/官話، به معنای «زبان مقامات») انجام دادند. این زبان در بیشتر این دوران به صورت زبان کوینه برپایه گویش‌های موجود در اطراف نانجینگ درآمد و با این وجود، با هیچ گویشی کاملاً یکسان نبود. در اواسط قرن نوزدهم، گویش پکنی غلبه یافته بود و دانستن آن برای هر کار مرتبط با دربار امپراتوری لازم بود.

در دهه ۱۹۳۰، یک زبان ملی معیار به نام گویو (国语/國語، «زبان ملی») در چین پذیرفته شد. پس از درگیری‌های زیاد میان حامیان گویش‌های شمالی و جنوبی و تلاش برای ایجاد یک گویش مصنوعی بی‌طرف، سرانجام کمیسیون ملی وحدت زبان بر پایه گویش پکن در سال ۱۹۳۲ مستقر شد. جمهوری خلق نیز که در سال ۱۹۴۹ تأسیس شد این گویش معیار را حفظ کرد و آن را پوتونگهوا (普通话/普通話 «گفتار مشترک») نامید. اکنون زبان ملی در آموزش، رسانه‌ها و موقعیت‌های رسمی در سرزمین اصلی چین و تایوان استفاده می‌شود. در هنگ کنگ و ماکائو به دلیل گذشته استعماری و زبانی، زبان مورد استفاده در آموزش، رسانه‌ها، موقعیت‌های رسمی و زندگی روزمره همچنان کانتونی محلی است، اگرچه زبان معیار بسیار تأثیرگذار بوده و در مدارس تدریس می‌شود.

واج‌شناسیویرایش

فرق عمده زبان چینی ماندارین با اکثر زبان‌های دیگر جهان در نواخت‌بر بودن آن می‌باشد. بدین صورت که هر هجا در این زبان (chang, chung, bei, ba, lai و…) در ۴ نواخت و تعدادی از هجاها نیز به صورت استثنائی در ۵ نواخت تلفّظ می‌شوند.

  • در نواخت اوّل هجا به صورت یکنواخت و کشیده تلفظ می‌شود.
  • در نواخت دوّم، در هنگام تلفّظ هجا صدای فرد به صورت تدریجی به سمت بالا می‌رود.
  • در نواخت سوّم صدای فرد ابتدا به سمت پایین سقوط می‌کند و سپس به سمت بالا اوج می‌گیرد.
  • در نواخت چهارم هجا به صورت دفعی و ضربتی تلفّظ می‌شود.
  • تلفّظ پنجم هم که به صورت استثنائی در برخی هجاها وجود دارد فاقد نواخت است و هجا به صورت معمولی بیان می‌شود.

مثال از نواخت‌هاویرایش

به عنوان مثال هجای ma در نواخت اوّل معنی مادر را می‌دهد و بدین شکل نوشته می‌شود:(媽/妈). در نواخت دوّم معنای کَنَف را می‌دهد و بدین شکل نوشته می‌شود:(麻). در نواخت سوّم معنی اسب را می‌دهد و بدین شکل نوشته می‌شود:(馬/马). در نواخت چهارم معنای توامان سرزنش کردن و توهین کردن را می‌دهد و بدین شکل نوشته می‌شود:(罵/骂). در نواخت پنجم به عنوان جزء پایانی جمله سؤالی بکار می‌رود و جمله را سؤالی می‌کند و بدین شکل نوشته می‌شود:(嗎/吗).

تلفظ چهار نواخت ماندارین هجای ما.
نمونه‌ای از نواخت‌های ماندارین معیار
نماد پین‌یین نوع معنی
/ سطح بالا «مادر»
خیز بالا «کنف»
/ افت-خیز پایین «اسب»
/ خیز بالا «سرزنش کردن»
/ ma خنثی جزء پرسشی

کانتونی معیار دارای ۶ نواخت است، برای مثال:

نمونه‌ای از نواخت‌های کانتونی معیار
نماد جیوت‌پینگ نوع معنی
/ si1 سطح بالا، افت بالا «شعر»
si2 خیز بالا «تاریخ»
si3 سطح میانه «کشتن»
/ si4 افت پایین «زمان»
si5 خیز پایین «فروشگاه»
si6 سطح پایین «بله»
sik1 سطح بالا (ایستاده) «رنگ»
/ sik3 سطح میانه (ایستاده) «قلع»
sik6 سطح پایین (ایستاده) «خوردن»

نوشتارویرایش

در زبان چینی نوشتار به دو صورت است:

  1. چینی سنتی یا کلاسیک
  2. چینی ساده‌شده

چینی سنتی خط اصیل زبان چینی می‌باشد که برای نخستین بار در زمان حکمرانی امپراتوری هان در چین پدیدار گشت و از آن زمان برای نگارش زبان چینی به کار می‌رفته‌است و اکنون در کشورهای جمهوری چین (تایوانهنگ کنگ، ماکائو و چینی‌های مقیم ایالات متّحده و غرب رایج است. چینی ساده‌شده در واقع ساده‌شده همان خط سنّتی است که در جمهوری خلق چین و سنگاپور رایج است. این خط به دستور مائو تسه‌تونگ مؤسّس جمهوری خلق چین از ساده کردن خط سنّتی به دست آمده‌است.

تعداد نویسه‌های این زبان که در چینی به آن‌ها خَنزی (汉字) به‌طور سنّتی بالغ بر ۷۰٬۰۰۰ تا ۸۰٬۰۰۰ عدد می‌باشد که البته امروزه همگی آن‌ها (جز برای کاربردهای ادبی و مطالعاتی) منسوخ شده‌اند و در حال حاضر یک چینی یا یک خارجی که می‌خواهد چینی بیاموزد، برای آنکه بتواند بگوید سواد کامل دارد باید تنها حدود ۱۰٬۰۰۰ کاراکتر را بخواند و بنویسد. امروزه برای آوانویسی یا لاتین‌نویسی این زبان از سیستمی مبتنی بر الفبای لاتین به نام پین‌یین استفاده می‌شود.

نمونه‌های ساده‌شدگی:

𦥯𰃮 ( ), ⇒ ; ; ; }} …
, ⇒ ; ; ;
, ⇒ ; ; ;
, ⇒ ; ; ;
𩙿, ⇒ ; ; ;
, ⇒ ; ; ;

زبان‌ها و گویش‌های چینیویرایش

 
پراکندگی گویش‌های مختلف زبان چینی در چین

نسبت شمار زبان اول گویشوران چینی

  ماندارین (۶۵٫۷٪)
  مین (۶٫۲٪)
  وو (۶٫۱٪)
  یوئی (۵٫۶٪)
  جین (۵٫۲٪)
  گن (۳٫۹٪)
  هاکا (۳٫۵٪)
  شیانگ (۳٫۰٪)
  هوی (۰٫۳٪)
  پینگ و سایر (۰٫۶٪)

در سرتاسر کشور چین زبان‌ها و گویش‌های مختلفی وجود دارد که اختلاف و فرق اکثر آن‌ها در چگونگی تلفّظ هجاها می‌باشد که در بالا توضیح داده شد. مثلاً یک هجا در زبان یک ناحیه با یک آهنگ خاص یک معنی می‌دهد و در ناحیه‌ای دیگر با همان طرز بیان و آهنگ معنی دیگر. مثلاً همان‌طور گفته شد زبان رسمی یا ماندارین دارای ۴ آهنگ ولی زبان کانتونی (یوئه) که در جنوب این کشور در استان گوانگدونگ (کانتون) رایج است دارای ۸ آهنگ برای تلفّظ هجاها می‌باشد.

زبان‌های عمدهویرایش

زبان‌های محلی عمده چینی بدین شرح هستند:

برخی سه گروه زیر را نیز گروه‌هایی مجزا به شمار می‌آورند:

به عنوان یک زبان خارجیویرایش

با توجه به اهمیت و نفوذ روزافزون اقتصاد چین در سطح جهان، آموزش ماندارین در مدارس ایالات متحده در حال رایج شدن است و به‌طور فزاینده ای درحال انتخاب شدن به عنوان رشته تحصیلی در بین جوانان در جهان غرب، مانند بریتانیا است.[۲] برای مثال در سال ۱۹۹۱ تعداد ۲٬۰۰۰ زبان آموز خارجی در آزمون رسمی مهارت‌سنجی چینی چین (که با نام HSK نیز شناخته می‌شود) شرکت کردند در حالی که در سال ۲۰۰۵، تعداد متقاضیان به شدت افزایش یافته و به ۱۱۷٬۶۶۰ رسید.[۳]

نمونه‌هایی از واژگانویرایش

واژگان کاربردی
معادل فارسی نحوه تلفظ متن چینی
بله Shì
خیر
سلام Nǐ hǎo 你好
حال شما چطوره؟ Nǐ hǎo ma ?你好吗
اسم شما چیه؟ Nǐ jiào shénme míngzi ?你叫什么名字
اسم من _____ است. ______ Wǒ jiào _____我叫
لطفاً Qǐng
ممنون Xièxiè 谢谢
ببخشید! / عذر می خوام. Dǎrǎo yixià 打扰一下
تشکر
معادل فارسی نحوه تلفظ
متشکرم xie xie
مهم نیست (خوش باش یا وظیفه‌ام بود) hen le yi
خواهش می‌کنم bu ke qi
از کمکتان سپاسگزارم gan xie ni de bang mang
این خوبیِ شما را می‌رساند ni zhen hao
از شما قدردانی می‌کنم gan xie ni de hao yi
ممنون از همه چیز gan xie ni wei wo zhun bei de yi qie
ممنون. روز خیلی خوبی بود gan xie ni zhe mehao de yi tian
عذرخواهی
شرمنده (ببخشید) = dui bu qi
لطفاً مرا ببخش = qing yuan liang
متأسفم که باعث شدم شما منتظر بمانید = dui bu qi, rang ni jiu deng le
این بی‌دقتی مرا نشان می‌دهد = shi wo bu xiao xi
متأسفم، نمی‌توانم شما را همراهی کنم = dui bu qi, wo bu neng lai
متأسفم که باعث شدم قرارمان را به هم بزنیم = dui bu qi, shi yue le
معذرت می‌خواهم که شما را به زحمت انداختم = hen bao qian , gei ni dai lai le bu bian
متأسفم که این‌قدر برای شما مشکل درست کردم = hen bao qian , gei ni dai lai le ma fan
مشکلی نیست، خودت را ناراحت نکن = qing bie zai yi
مشکلی نیست = mei guan xi
اهمیت ندهید = bu yao jin
پرسش دوباره
لطفاً تکرار کنید = qing zai shuo yi ci
چی؟ =shen me
لطفاً آرام‌تر صحبت کنید = qing shuo man dian er
لطفاً بلندتر صحبت کنید = qing shuo da sheng dian er
واقعاً؟ = zhen de ma
آیا شما مطمئن هستید؟ = ni que ding ma
سؤال‌های ابتدایی
چرا = wei shen me
کی = shen me shi hou
کجا = zai na er
چیست؟ = zhe shi shen me
کدام = na yi ge
کیست = shi shui ya
چند تا = you duo shao
به چه مدت = you duo jiu
چه قدر دور است = you duo yuan
سلام گفتن
سلام = ni hao
صبح بخیر = zao an
بعدازظهر بخیر = wu an
غروب بخیر = wan an
چه طوری =ni hao ma
تا الان همه چیز خوب بوده = yi qie bu cuo
من زیاد بد نیستم = bu tai cha
وقت زیادی است که شما را ندیده‌ام = hao jiu bu jian le
از آشناییتان خوشبختم = hen gao xing jian dao ni
خوشحالم که شما را دوباره می‌بینم = hao gao xing zai jian dao ni

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. china-language.gov.cn بایگانی‌شده در ۲۰۱۵-۱۲-۱۸ توسط Wayback Machine (in Chinese)
  2. "How hard is it to learn Chinese?". BBC News. 17 January 2006. Retrieved 28 April 2010.
  3. (in Chinese) "汉语水平考试中心:2005年外国考生总人数近12万",Gov.cn Xinhua News Agency, 16 January 2006.

پیوند به بیرونویرایش

  • Learn Chinese فراگرفتن زبان چینی (انگلیسی)
  • Chinese-English dictionary فرهنگ انگلیسی چینی (انگلیسی)
  • Learn Chinese
  • آموزش آنلاین زبان چینی:آموزش به حروف، نوشتن، صحبت کردن، قواعد و گرامر با استفاده از تصویر و صدا به صورت آنلاین و کاملاً رایگان
  • چینی در سفر: آموزش اصطلاحات و کلمات مورد نیاز زبان چینی

الگو:کد زبان‌های معرفی‌شده در ایزو ۶۳۹–۳ که حرف اول عنوان بین‌المللی آن‌ها حرف Z است الگو:کد زبان‌های معرفی‌شده در ایزو ۶۳۹–۳ که حرف اول عنوان بین‌المللی آن‌ها حرف C است